Posted in Հայոց լեզու 11, Գրականություն 11

ՎԱՆՈ ՍԻՐԱԴԵՂՅԱՆ | Շատ չհամարվի

Շատ Չհամարվի

Վերլուծում

Տիպիկ հայկական ավանդական հավաքույթի մասին էր Սիրադեղյանի այս պատմվածքը։ Ընթերցելիս մեծ ջերմություն, սեր և մտերմություն զգացի, որը այսօր շատ քիչ է հանդիպումը։ Նկարագրությունները, հավաքույթը պատմելիս՝ հետաքրքիր, զվարճալի ու անչափ գեղեցիկ էին։ Սիրեցի այս պատմվածքը, իր խոսքով, իմաստով, արտահայտություններով, նկարագրություններով… Հին ավանդական հայկական իրականությանը վերադառնալու և հասկանալու համար՝ պարտադիր ընթրեցանության նյութերից։

Դժվար է այսօր հանդիպել նման ընտանեկան կամ «գերդաստանյան» հավաքույթների, քանի որ շատերս ենք փոխվել… ժամանակներն են փոխվել… մեր պատկերացումներն են փոխվել:

Posted in Հայոց լեզու 11, Գրականություն 11

ՎԱՆՈ ՍԻՐԱԴԵՂՅԱՆ | Սիրելու տարիք

Սիրելու տարիք

Վերլուծում

Այն զգացումներն ու ապրումները, որ տղան էր զգում՝ ինձ փոխանցվեց մինչև վերջին կաթիլը, կարծես իր հետ ապրումակցում էի։ Իսկ գաղափարն իրականում շատ կարևոր և բաղկացուցիչ մասն է, քանի որ նա այդ ամենին դիմում էր առանց ցանկության՝ հարկադռված կերպով։ Այսօրվա պատանիներն ու երիտասարդությունն իրենից ներկայացնում են երկու ծայրահեղական կերպարները։ Ոմանց համար անունը, պատիվը, արժեքներն ամենակարևորն են, և դրանց համար պատրաստ են ամբողջ աշխարհն էլ շուռ տալ։ Իսկ մի զգալի զանգվածի համար էլ դրանք ընդհանրապես կարևոր ու էական երևույթներ չեն՝ մի բան, որ կարելի է զուտ անտեսել։ Կարծում եմ պետք է այս երկուսի միջև սահմանագիծը գտնել, քանի որ միշտ չէ, որ պետք է դիմել նմանատիպ քայլերի պատվի համար՝ այն էլ առանց ցանկության։ Եվ ոչ էլ անտեսել այն։

Posted in Հայոց լեզու 11

Հայոց լեզու. ամփոփիչ փաթեթ

Նոյեմբեր ամսվա ամփոփիչ փաթեթգործնական աշխատանքներ

1․ Հոմանիշ և հականիշ բառեր — Աշխ․փաթեթ

2․ Համանուն և հարանուն բառեր — Աշխ․փաթեթ

3․Հնաբանություններ և նորաբանություններ — Աշխ․փաթեթ 

4․ Փոխառություններ և օտարաբանություններ — Աշխ․փաթեթ

Posted in Հայոց լեզու 11

Փոխառություններ և օտարաբանություններ

ԳՈՐԾՆԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

1. Աջ սյունակից ընտրել ձախ սյունակում գրված օտարաբանությունների համարժեքները։


կոլեկցիա     —       գրավատուն
օրիենտացիա —    ախտորոշում
տրադիցիա    —      կողմնորոշում
ստաբիլ          —       մեկնարկ
լոմբարդ         —       հավաքածու
վալյուտա     —        ավանդույթ
ստարտ         —        կայուն
դիագնոզ      —        արժույթ
դիսպետչեր    —    առևտրային
կոմերցիոն      —    կարգավար

գրավատուն-լոմբարդ, ախտորոշում-դիագնոզ, կողմնորոշում-օրիենտացիա, մեկնարկ-ստարտ, հավաքածու-կոլեկցիա, ավանդույթ-տրադիցիա, կայուն-ստաբիլ, արժույթ-վալյուտա, առևտրային-կոմերցիոն, կարգավար-դիսպետչեր

2. Գտնե՛լ փոխառությունները (գտնելու համար համեմատե՛ք ձեր իմացած այլ լեզուների հետ)։

Տորթ, տեխնիկա, կամուրջ, ալբոմ, ակացիա, ակորդեոն, ծառ, ակվարիում, բազալտ, լույս, բալետ, բալլադ, հոգի, բենզին, գիպս, գլոբուս, գրամ, կարտոֆիլ, կոնկրետ, հող, կոնֆետ, հորիզոն, կարկուտ, մագնիս, հողմ, մեթոդ, պոեմ, սպիրտ, հովիվ։

տեխնիկա-հունարենից

ալբոմ-ֆրանսերեն, ռուսերեն

ակորդեոն-ֆրանսերեն, ռուսերեն

ակվարիում-լատիներեն, իտալերեն, ռուսերեն

բալետ-ռուսերեն, ֆրանսերեն, իտալերեն, լատիներեն,

բալլադ-ռուսերեն

գլոբուս-ռուսերեն, լատիներեն

կոնկրետ-ռուսերեն, լատիներեն

կոնֆետ-ռուսերեն, իտալերեն, լատիներեն

հորիզոն-ռուսերեն, հունարեն, ֆրանսերեն

մագնիս-ռուսերեն, հունարեն,

մեթոդ-ռուսերեն, հունարեն

պոեմ-ռուսարեն-հունարեն

սպիրտ-ռուսերեն, լատիներեն

Posted in Հայոց լեզու 11

Հնաբանություններ և նորաբանություններ

ԳՈՐԾՆԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

1. Գտնե՛լ և դո՛ւրս գրել հնաբանությունները։

Այպանել, սյուն, միջանցք, աշտե, մարդպետ, ուղևոր, ատենադպիր, պահարան, այրուձի, արդ, հետո, ի փառս, սենյակ, գրադարան, հանգույն, զի, որովհետև, վաղր, հանապազ։

այպանել- նախատել, պախարակել

աշտե- երկարակոթ նիզակ

մարդպետ-արքունի պալատի ներքինապետ հայ Արշակունիների ժամանակ

ատենադպիր- պաշտոնական գրագրությունները վարող պաշտոնյա

այրուձի- ձիավոր զորք, հեծելազոր

արդ- զարդ, հարդարում

ի փառս- պատիվ՝ հռչակ՝ համբավ

հանգույն- նման, համանման, նմանօրինակ

զի- որովհետև, որ, եթե, որպեսզի: վասն զի

վաղր- սրի մի տեսակ

հանապազ- միշտ, շարունակ

Posted in Հայոց լեզու 11

Համանուն և հարանուն բառեր 

ԳՈՐԾՆԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

1.Գտնե՛լ համանուն բառերը և մեկնաբանե՛լ նրանց իմաստները։

  1. Նա երկու օր ավել աշխատեց։ — ավել (ավելորդ)
  2. Անկյունում դրված էր մի մաշված ավել։ — ավել (ցախավել)
  3. Վարպետը կատարեց դետալների յուղում։ — յուղում (յուղ քսել)
  4. Խոհարարը բանջարեղենը տապակեց յուղում։ — յուղ (կարագի/ձեթի մեջ տապակել)
  5. Զգեստ կարող դերձակը աշխատանքը կատարեց բարձր որակով։ — կարող (կատարող, գործող)
  6. Մեր կուրսում շատ կարող ուժեր կան։ — կարող (ընդունակ, հզոր)
  7. Քիմիական նյութերի ազդեցությամբ սկսվեց խմորում։ —խմորում (տարրերի փոփոխության գործողություն)
  8. Թխվածքի խմորում չամիչներ կային։ — խմորում (ալյուրը ջրի կամ կաթի հետ խառնելուց ու շաղախելուց ստացվող, թանձր մածուցիկ զանգված, որից հաց կամ այլ թխվածք են եփում)
  9. Ֆուտբոլիստը գեղեցիկ գոլ խփեց։ — գոլ (ֆուտբոլի խաղի ժամանակ գնդակը հակառակորդի դարպասի մեջ գցելը)
  10. Բաժակի մեջ գոլ ջուր կար։ — գոլ (ոչ շատ տաք, գաղջ)

2. Մեկնաբանե՛լ, թե ինչ իմաստներով կարող են ընկալվել տրված բառակապակցություններն ու նախադասությունները։

  1. բարձր հարկ — Շենքում գտնվող բարձր հարկեր կամ պետության կողմից գանձվող գումարների աճ՝ բարձր հարկ։
  2. ավել գնել — Գնել մի բան, որ ավելորդ է կամ գնել ցախավել։
  3. ոչխարի հոտ — Կենդանուց հոտ կամ ուղղակի ոչխարների խումբ, հոտ։
  4. մետաքսի կտոր — Շերամի որդուց արտադրված թելից պատրաստված կտոր կամ մետաքսյա թելի կամ գործվածքի նման նուրբ ու փայլուն բան։
  5. Նա ջրում է։ —Ոռոգել տարածքը կամ «ցրել» թեման։
  6. Նա գնում է։ — Հեռանում է կամ առնում է/ գնում է որևէ իր։
  7. Խավարում է։ — Մթնում է կամ աղոտ է դառնում։

3. Տրված համանուններով կազմել նախադասություններ։

  1. սեր (կաթի երեսի թանձր շերտ). սեր (զգացմունք) — Ես չեմ սիրում, երբ կաթը սառում է ու սեր է վրան հայտնվում։ Սերը բոլոր կենդանի էակներին բնորոշ խորը, հոգևոր զգացմունք է։
  2. կետ (կետանիշ, գծի հատվածի սահման). կետ (ջրային կաթնասուն կենդանի) — Սովորողները երբեմն չեն իմանում որտեղ դնել կետ նշանը։ Կետերը համրավում է ջրային/օվկիանոսային ամենամեծ կենդանիները։
  3. քանոն (ձողաշերտ՝ չափելու և ուղիղ գծելու համար). քանոն (երաժշտական գործիք) — Երկրաչափության դասերին միշտ պետք է քանոն ունենալ։ Քանոնը համարվում է հայակական ազգային նվագարան։
  4. դող (մարմնի սարսուռ). դող (անվին անցկացվող ռետինե շրջանակ) — Սառը եղանակի պատճառով դրսում գտնվողները դողում էին։ Ռետինե շրջանակ՝ դողը։
  5. տոն (ձայնաստիճան). տոն (նշանավոր իրադարձության նվիրված հանդիսավոր օր) — Երբ ծնողները բարկանում են, հաճախ իրենց տոնը բարձրացնում են։ Պետական տոները համարվում են ոչ աշխատանքային օրեր։

4. Արտագրե՛լ՝ փակագծերում տրված հարանուններից ընտրելով նախադասությանը համապատասխանողը։

  1. Գրախանութում վաճառվում է այդ բառարանի երկրորդ (հրատարակությունը, հրատարակչությունը)։
  2. Այդ (հրատարակությունը, հրատարակչությունը) լույս է ընծայել գրքի վերջին հատորը։
  3. Նա այդ գործում մեծ (երախտիք, երախտագիտություն) ունի։
  4. Այդ առաջարկը վեճերի ու քննարկումների (տեղիք տվեց, տեղի տվեց)։
  5. Ամենուրեք (փտում, փթթում) էին կանաչ այգիներն ու գեղեցիկ ծաղկանոցները։
  6. Բակում խաղացող երեխան (հովարով, հովհարով) գլխարկ էր դրել։
  7. Զարմացած երեխան (թոթովեց, թոթվեց) ուսերը։
  8. Մարզիկները մրցույթին մասնակցելու (հրավերք, հրավեր) էին ստացել։
  9. Ջրատար խողովակի (փականը, փականքը) նորոգեցին։
  10. Վարպետը (պատրաստականությամբ, պատրաստակամությամբ) օգնեց մեզ։

5. Գտնե՛լ և դո՛ւրս գրել հարանուն բառերն ու բառաձևերը. ո՞ր բառերն են (բառաձևերը) քերականական փոփոխության հետևանքով հարանուն դարձել այլ բառի։

Տաք ճառագայթ է, մրսած փաթիլ…
Մրսած փաթիլը դառնում է կաթիլ….
Եվ պիտի ելնի ծիլը հողից,
Եվ արտը կախվի լեռան կողից։
Եվ ծիլը պիտի դառնա ցողուն,
Ցողունը պիտի հասկահանի
Սվսվոցներով հասկանալի։
Եվ հասկը ուռած կոպերի տակ
Ամփոփի պիտի արևներ խակ….
Եզը գութանի գութն ու գրգիռն էր,
Ոգու կորովն ու արյան թրթիռն էր,
Ուղեծիր հանող նրա հրթիռն էր…
Ճակատագիրն էր։
Եզան կերածը դարման ու սեզ էր,
Ինքը բարության քայլող մի դեզ էր,
Համառ էր, բայց և խոնարհ ու հեզ էր….
Հայրենի հեռավոր ձորում
Քարերից երկինք է ծորում։

Հայրենի հեռավոր դռան
Ծաղկել են ծառերը նռան։
Թափառող թախիծն եմ հողիդ,
Հայրենի հեռավոր հովիտ։
(Համո Սահյան)

Հարանուն բառեր՝ փաթիլ, կաթիլ, հողից, կողից, հասկահանի, հասկանալի, տակ, խակ, գրգիռն, թրթիռ, սեզ, դեզ, հեզ, ձորում, ծորում։

Posted in Հայոց լեզու 11

Հոմանիշ և հականիշ

ԳՈՐԾՆԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

1.Տրված բառերից առանձնացնե՛լ հոմանշային 10 զույգ։

Հսկայական, ողորկ, համեստ, վիթխարի, դժվար, հավաքել, դյութիչ, հուզիչ, հմայիչ, ծավի, ստերջ, բիլ, դրվատել, դեղձան, գովել, դատարկել, սնապարծ, անպտուղ, պարպել, խոնավ, ժողովել, տամուկ, խրթին, հարթ:

Ողորկ-հարթ, հսկայական-վիթխարի, հավաքել-ժողովել, դժվար-խրթին, ստերջ-անպտուղ, դյութիչ-հմայիչ, դրվատել-գովել, դատարկել-պարպել, խոնավ-տամուկ, ծավի-բիլ։

2. Յուրաքանչյուր տողում գտնե՛լ տրված բառի մեկ հոմանիշ։

ա) Լուռ
1. ակնդետ, անխոս, անթարթ
2. մշտապես, հանապազորդ, լռելյայն
3. անձայն, անքթիթ, անշեղ

բ) Գեղեցիկ
1. անբարետես, դեղձան, չքնաղ
2. գեղանի, կախարդական, լուսավոր
3. բյուրեղյա, չնաշխարհիկ, պատկերավոր

գ) Գովել
1. նախատել, բաղդատել, դրվատել
2. հարատևել, պարսավել, ներբողել
3. փառաբանել, ըմբոշխնել, կենսագործել

դ) Երեկո
1. արշալույս, վերջալույս, աստղալույս
2. տիվանդորր, արևամուտ, արեգնափայլ
3. ծեգ, իրիկնամուտ, ցայգ

ե) Ցանկալի
1. հանդուրժելի, զմայլելի, բաղձալի
2. տենչալի, պատկառելի, անհերքելի
3. նշմարելի, անդրդվելի, ըղձալի

3. Տրված բառերից առանձնացնե՛լ հականշային 10 զույգ։

Փութաջան, ամպոտ, դալար, ծույլ, ուսյալ, երկչոտ, հինավուրց, գագաթ, օրինական, անջրդի, ապօրինի, ինքնահավան, նոսր, ողորկ, հեռավոր, արատավոր, խորդուբորդ, ջրարբի, համարձակ, ջինջ, տգետ, հմուտ, ստորոտ, թանձր, անբասիր:

Փութաջան-ծույլ, երկչոտ-համարձակ, գագաթ-ստորոտ, ողորկ-խորդուբորդ, օրինական-ապօրինի, ուսյալ-տգետ, անջրդի-ջրարբի, նոսր-թանձր, անբասիր-արատավոր, ամպոտ-ջինջ։

4. Յուրաքանչյուր շարքում գտնե՛լ հականշային տարարմատ զույգը և յուրաքանչյուր բառով կազմե՛լ մեկական նախադասություն։

1. մոտ-հեռու, արագ-դանդաղ, տգետ-գիտուն
2. շոգ-ցուրտ, մարդկային-տմարդի, հին-նոր
3. սառը-տաք, երկար-կարճ, վախկոտ-անվախ
4. վճարովի-անվճար, վախկոտ-արի, մաքուր-կեղտոտ
5. ամառ-ձմեռ, մուտք-ելք, հաճելի-տհաճ
6. թեք-ուղիղ, հասուն-տհաս, կայուն-խախուտ

Անցորդը դանդաղ քայլերով անցնում էր խանութի ցուցափեղկի մոտով, իսկ հետո միանգամից քայլերն արագացնում է։

Նա անընդհատ գնում էր նոր հագուստներ, սակայն միշտ հագնում էր հները։

Սառը եղանակին միշտ պետք է տաք հագնվել։

Փողոցում բոլորը տարօրինակ էին նայում նրա վրա, մաքուր շորեր հագնելու փոխարեն, կեղտոտ հագուստով էր։

Ամառ-ձմեռ կապ չուներ, նա միշտ գնում էր ծովափ։

Թեք նստելու փոխարեն միշտ պետք է ուղիղ նստել։

Posted in Հայոց լեզու 11, Գրականություն 11

Աշուն

Աշունը գեղեցիկ ժամանակաշրջան է, որտեղ կարելի է տեսնել, եղանակի և բնության փոփոխությունը: Բնության գրեթե մերկ ծառերից փափուկ թափվող ոսկե, կոշտ տերևները: Երկրորդ գարունն է, երբ ամեն տերև ծաղիկ է: Անձամբ աշունը մխիթարական ժամանակաշրջան է ինձ համար, երբ ,պատուհանից դուրս եմ նայում և տերևներն եմ տեսնում
գույնը փոխված, մեկ-մեկ՝ գետնին փռված:Ասում են՝ մահվան ամիսն է,
Բայց ես երբեք նման գեղեցկություն չեմ տեսել քայքայման մեջ։ Երբ երաժշտություն լսելով քայլում էս անձրևի տակ՝զգալով սառը քամին: Հագնել սվիտերներ, տաք հագուստ և զգալ, որ իր գրեթե ձմեռը։ Ես պարզապես սիրում եմ աշունը իմ սիրած եղանակներից մեկն է։

Posted in Հայոց լեզու 11, Գրականություն 11, Թարգմանություն

Եղիշե Չարենց թարգմանություն

1. Եղիշե Չարենց «Աշուն է նստել սեղանիդ»

Աշուն է նստել սեղանիդ՝ ճակատին թորշոմած վարդեր,-
Թախիծը թվում է սպեղանի, խնդությունը թույն է արդեն:
Օ, երազն այս, երազն այս պատիր, այս ցնորքը մի՛շտ գրավիչ.-
Բայց դժվար թե նա ազատի քեզ գերող անդուռ այս ցավից…
Սեղանիդ նկարն այդ գունատ, սեղանիդ վարդերն այդ դեղին –
Ու հուշերն, հուշերն այդ թունոտ,-ու չկա ոչ մի ուղի…
Նա գնաց, անդարձ այդ ցնորքը, այդ ուրուն քո մտերիմ,-
Բայց իր մութ շիրիմի խորքից դեռ երկա՜ր քեզ կգերի…
Կգերի ու քեզ կասի, որ գնա՜ց կյանքը արդեն,-
Աշունն է նստել սեղանիդ՝ ճակատին թորշոմած վարդեր…

Թարգմանություն։ Autumn has come to your table

Autumn has sat on your table with roses on your forehead – the pain seems like a plaster; the sadness is already cold. Oh, this dream, this dream, this dream, this longing is always attractive – But it is unlikely that it will free you from this pain that captivates you… The picture on your table is so pale, the roses on your table are so yellow – And the memories, the memories are so poisonous – and there is none way…He left, that longing, that close to you, – But from the depths of his dark grave, he will call you for a long time… He will capture you and tell you to leave life already, – Autumn has sat on your table, with roses on his forehead…

2. Դու իմ գարնան առավոտ

Դու իմ գարնան առավոտ- ինչպե՞ս կանչեմ քեզ հիմա.
Դու հարազա՜տ, սրտիս մոտ – ինչպե՞ս կանչեմ քեզ հիմա:
Եվ դու, ոսկի իմ ամառ, հրանման, հրավառ,
Ամռան կեսօր դու իմ տոթ – ինչպե՞ս կանչեմ քեզ հիմա:
Եվ դու, ոսկի իմ աշուն, աշնան մրգի պես հասած,
Անուշացած մրգի հոտ – ինչպե՞ս կանչեմ քեզ հիմա:
Դուք բոլորդ հեռացել, մնացել եմ հիմա ծեր
Եվ իմ սրտով արյունոտ – ինչպե՞ս կանչեմ ձեզ հիմա:
Ահա սրտին իմ արդեն մոտեցել է մի պառավ
Ու բերել է մահվան բոթ – ինչպե՞ս կանչեմ ձեզ հիմա…

Թարգմանություն։ You are my spring morning

Thou art my spring morning—how shall I call you now?
Thou art my beloved, by my heart—how shall I call you now?
And thou, my summer of gold, my fireworks,
Thou art my hot afternoon in the summer—how shall I call thee now?
And thou art golden in my autumn, like fruit in the autumn,
The smell of sweet fruit—How shall I call thee now?
You’re all gone, I’m old now
And with my heart bloody—how can I call you now?
Behold, my heart has already come to my heart,
“And has brought death, how can I call you now?

3. Աշնանային

Արևն արծաթել է ամպերը թիթեղ.
Լույսից սփրթնել են ամպերը տեղ-տեղ։

Դանդաղ բարձրանում է արևն արծաթե —
Սառցի պես հալչում է երկինքը կաթե։

Ու պաղ հիացքով մի, կարծես թե իզուր,
Սահում են լույսերը սարսուռ առ սարսուռ։

Աշունը թափում է թերթերս հիմա,
Ու թոնը թրջում է արտերս հիմա։

Օ, սի՜րտ իմ, դու լուռ ես ու երգդ տխո՜ւր է.
Բոլո՜ր իմ հույսերը ջարդել ես հիմա։

Գարնա՛ն պես, ծաղկանց պես անցել է քո հուրը,
Ու հովը թաղում է վարդերս հիմա…

Թարգմանություն։ Autumn

The sun has silvered the clouds.
The clouds have shone from the light.

Slowly the sun rises in silver —
Like ice, the sky melts milk.

Soon to bind the Devil, Jehovah,
The lights slide in horror.

Autumn is pouring out my newspapers now,
And the tomato is soaking up my fields now.

Oh, my heart, thou art silent, and thy song is sad.
You have broken all my hopes now!

Like spring, your sword has passed like a flower,
And the sheep bury my roses now.