Posted in Հայոց լեզու 9

Ինքանաստուկում

1 . Տրված բազմիմաստ բառերից յուրաքանչյուրով կազմե՛լ երկուական նախադասություն՝բառերը գործածելով տարբեր իմաստներով։

Հաց, ծով, ալեկոծվել, քար, երկաթե։

1918թ.-ին Հայաստանում ճգնաժամ էր, երկրում հացի պակաս կար:Հացը կարևոր է կյանքում գոյատևելու համար:

Ծովը ալեկոծված էր, այդ պատճառով մեզ չթույլատրեցին նավով շրջագայություն անցկացնել:

Երբ ես իմացա ընկերուհուս ծանր վիճակի մասին ես շատ տխրեցի և ալեկոծվեցի:

Ինչու՞ է բոլորին թվում, որ իմ համբերությունը քարից է:

Ծովափի քարը ընկավ փայլուն ջրի մեջ:

Եթե դու ունես երկաթե կամք և որևէ նպատակ, քո ջանասիրությամբ դու կհասնես դրան:

Մեր դպրոցի գլխավոր մուտքի դռները երկաթյա են:


 2. Փակագծերում տրվածներից ընտրել այն բառը, որը փոխաբերական իմաստով կլրացնի տողասկզբի բառին։


1. առվակ (կարկաչուն, մոլորված, լայն)
2. ժայռ (բարձր, մտախոհ, ուղղաձիգ)
3. ծաղիկ (բուրավետ, դեղին, ժպտուն)
4. փողոց (ուրախ, ասֆալտապատ, լայն)
5. սենյակ (կահավորված, նորոգված, հյուրընկալ)
6. հուշարձան (քարե, նախշազարդ, հպարտ)
7. բերդ (կիսավեր, ալևոր, հինավուրց)
8. ցայտաղբյուր (գեղեցիկ, քանդակազարդ, զվարթ)
9. ամպ (ճերմակ, թավահոնք, անձրևաբեր)
10. գիրք (կաշեպատ, մաշված, իմաստուն)

3. Գտնե՛լ, թե որ շարքերի բոլոր բառերն կազմված միայն բաց վանկերից։


1. հետագա, մուրաբա, պարագա, լեռնաշղթա
2. մեթոդիկա, գենետիկա, թեմատիկա, շոգեմեքենա
3. ճոպանուղի, հայուհի, չարաճճի, մագաղաթյա
4. փիրուզե, ամենադառը, բանալի, հակամանրէ
5. չափածո, ձուլածո, հայալեզու, գինեթթու, հավաքածու
6. ժողովածու, օդաչու, քահանա, հավաքատեղի
7. կարոտալի, ապագա, մետաղե, ապակե
8. հայելի, հուսալի, աբեղա, մարմարյա
9. հիանալի, մեդուզա, առաջիկա, գրամեքենա
10. փիլիսոփա, գրեթե, բյուրեղապակե, իրականանալի

4․Գտնե՛լ, թե որ շարքերում գաղտնավանկ ունեցող բառ կա։

1. պատկերազարդ, բազմամարդ, մանածագործ, խառատային
2. երկաթուղի, սալահատակ, թիավարում, հրուշակագործ
3. երկաստիճան, ավազակույտ, ներկապնակ, ջերմամեկուսիչ
4. ռադիոընդունիչ, մեսրոպատառ, աշխարհամաս, մետաղահատ
5. կարճաժամկետ, խաղողաքաղ, ավազամաղ, հյուրընկալ
6. վանդակաճաղ, հարթեցում, մարզադահլիճ, շքեղակազմ
7. արդյունահանում, ընթերցողական, հյուսիսարևելյան, հեռախոսակայան
8. խողովակաշար, վերջակետ, հաստոցաշինական, ձուլակաղապար
9. անտառաշերտ, կալվածատեր, ջրահեռացում, շաքարեղեգ
10. պարարտանյութ, թխվածքաբլիթ, հողապատնեշ, նախշազարդ


Posted in Հայոց լեզու 9

Առաջադրանքների փաթեթ

Առաջադրանք 1 Խմբավորել հոմանիշները և հականիշները

Ազդարարել, անապական, վախկոտ, բռնազբոսիկ, ահազանգել, հայտարարել, անկաշկանդ, կտրիճ, անարատ, անեղծ, համարձակ, ազատ, ծանուցել, մաքուր, հայտնել, քաջ, անխառն, հաղորդել, զեկուցել, անբռնազբոսիկ, արի, կեղտոտ։

Հոմանիշ
Ազդարարել – ահազանգել, հայտարարել, ծանուցել, հայտնել, հաղորդել, զեկուցել։
Անապական – անարատ, անեղծ, մաքուր, անխառն։
Անբռնազբոսիկ – ազատ

Հականիշ
Վախկոտ – քաջ, արի, կտրիճ, անկաշկանդ, համարձակ
Բռնազբոսիկ – անբռնազբոսիկ
Անապական – կեղտոտ

Առաջադրանք 2. Անուղղակի խոսքը դարձնել ուղղակի

Սպարապետը քաղաքավարությամբ ասաց թագուհուն, որ նրա բարեսրտությունը իր համար մեծ առհավատչյա է։  Սպարապետը քաղաքավարությամբ ասաց թագուհուն․
-Ձեր բարեսրտությունը ինձ համար մեծ առհավատչյա է։

Տիկինը նամակը կարդալուց հետո հարցրերց, թե նա է տվել այդ միտքը Սամվելին։ Տիկինը նամակը կարդալուց հետո հարցրեց․
-Դու՞ք եք տվել այս միտքը Սամվելին։

Առաջադրանք 3. Մայրամուտ բառով կազմել ուղիղ և փոխաբերական իմաստով նախատասություններ․

Վաղեմի ընկերները արդեն մի քանի տարի է, ինչ միասին են դիմավորում մայրամուտը։
Պապիկը ասաց իր վերջին խոսքերը, կյանքի մայրամուտից առաջ։

Առաջադրանք 4. Կազմել 6 բարդ բառ՝ սյունակներից ընտրելով մեկական արմատ․

Զբոսայգիհալչելայգեգործ
բաղձանքորսորդկարոտաբաղձ
դյուրությունվաճառքդյուրահալ
պարախումբկարոտելխմբանկար
շիղաձուկգործարանձկնորս
մրգատունկարիչմրգավաճառ
Անմաքուրաշխարհմաքրամաքուր
ամենաքնքուշցանքսքնքշասիրտ
կարմրադեղինսրտակեղեքդեղնակտուց
ալիքկտցելալեծուփ
աշունծփծփալաշնանացան
մոմակալմաքրելաշխարհակալ
Կարկուտծանրոցկարկտաբեր
ճարպագունդշղթայազերծգնդասեղ
արևմուտքմտաբերելարևազօծ
խնկածաղիկասեղնագործծաղկաշղթա
մարդկայինօծանելիքմարդամանուկ
գերակշռելհրաշամանուկծանրակշիռ
Ամսեամիսկշռաքարամսավճար
բարեկամհարվածայինբարեսիրտ
տավիղդեղաբույստավղահար
նախահաշիվուղտապանհաշվեկշիռ
դաշտամուկվճարովիմկնդեղ
ինձսրտակեղեքընձուղտ
Պտուղգաղութպտղակեր
խաղաղասերփրփուրսիրագին
սրբավայրկերակուրգաղութավայր
խրձադեզկարոտագինփրփրադեզ
բուժօգնությունբուրմունքատամնաբույժ
անուշսեղանատամանուշաբույր
Դաշտամուկաչագեղդաշանկար
դափնիգանգդափնեվարդ
մեկընդմիշտքաջվարդմշտագանգուր
ամենաուղիղգանգուրուղղաձիգ
հերարձակձգողությունգեղարձակ
մաշկելԽճանկարգանգամաշկ
Posted in Հայոց լեզու 9

Գործնական աշխատանք

  • Ընդգծել քերականորեն փոփոխված բառերը.
    Վանի վրա լուսառատ, բույրերով ու հնչյուններով լի օր էր բացվել:
  • Յուրաքանչյուր կապակցության իմաստն արտահայտել մեկ բառով․
    ա) միշտ վառվող -մշտավար
    բ) երախտիքը իմացող – երախտագետ
    գ) շանթի հարված ստացած – շանթահար
    դ) ոսկուց ձուլված – ոսկեձույլ
  • Բառի իմաստն արտահայտել բառակապակցությամբ․
    ա) օշարակ – մրքերից պատրաստաց հյութ
    բ) աշակերտել – սովորել մեկի մոտ՝
    գ) սմքել – կուչ կալ
    դ) տապակել – ձեթի մեջ եփել
  • Փակագծերում տրված ներիցընտրել և տեղադրել ճիշտ իմաստները․
    ա) խթանել – առաջ մղել
    բ) մեղանչել – ապաշխարել
  • ( հետ տանել, ապաշխարել, հակադրվել, մեղք գործել, առաջ մղել, նեղանալ )

5․Տեղադրել երկհնչյունները․
ա) Ամալիա, Վոլոդյա, Ազարիա, Եղիա
բ) փասիան, իշիաս, միմիայն, մարիամ
գ) ալելույա, բամիա, Անդրեաս, Բենյամին
դ) բարյացակամ, Օֆելյա, Զաքարիա, Բունիաթ

6․Տեղադրել երկհնչյունները․
հույն, Սոֆյա (անձնանուն), աշխույժ, վարդագույն, զայրույթ, ճրագալույց, անդամալույծ:

7․Տեղադրել դ-թ-տ․
ա) թատրոն , խրտվիլակ , Վարդգես, աղոթք
բ) վաթթար , պայտար, կրտսեր, պատճեն
գ) արդ , սաղարթ, ազատույուն, բախտակ

8․Առանձնացրեք այն գոյականները, որոնք գործածվում են նաև իբրև հատուկ անուններ․
Ձնծաղիկ, ցայգ, կորյուն, քոթոթ, կռունկ, կաղնուտ, ավետիս, ամպրոպ, ռազմիկ,շանթ, մատուռ, արագիլ, կարապետ, տարափ, գոհար, գալուստ, հյուսն, լաջվարդ, մարջան, զանգակ, վարդ, կակաչ, համբարձում, գրիչ, մարտիկ, աղավնի, հարություն, դեղին, այգեստան, արշալույս, գավիթ, գավառ, այգի, բուրաստան, սպիտակ:

9․Կազմեց եք բարդբառեր` տրված բառերի արմատները գործածելով թեիբր և առաջին, թեիբր և վերջին բաղադրիչ․
Օրինակ` զրույց-զրուցակից, հարցազրույց:

Գույն- վարդագույն , գույնառատ
գունդ- երկրագունդ , գնդասեղ
հույզ- հուզառատ , անհույզ

տուն- տնաքանտ , երիցատուն
բույս-բուսաբուժություն , դեղաբույս
սեր- ուսումնասիրել , սիրելի
գլուխ- գլխաբաց , ինքնագլուխ
ձայն- ձայնավոր , անձայն
սիրտ- սրտաճաք , անսիրտ
ծաղիկ- ծաղկաման , արևածաղիկ

10․Ընդգծել քերականորեն փոփոխված բառերը.
Հավաքվածները մոտեցան իրենց ընկերոջը:

11․Յուրաքանչյուր կապակցության իմաստն արտահայտել մեկ բառով․
ա) լուրջ մտածող – լրջամիտ
բ) եկամուտ բերող – եկամտաբեր

գ) փետուրներով զարդարված – փետրազարդ

դ) ձեռքով կերտած – ձեռակերտ


12․Բառի իմաստն արտահայտել բառակապակցությամբ․
ա) հովեկ – հով տեղերը չվող

բ) մատռվակ – Խմիչքեղենը՝ տնօրինող


գ) թաղար – Խմորի տաշտ


դ) ճարմանդ – Մետաղյա կեռ

13․Փակագծերում տրվածներից ընտրել և տեղադրել ճիշտmիմաստները․
ա) փարչ – բաժակ
բ) պատմուճան – հագուստ
( պատուհան, բաժակ, ափսե, գդալ, հագուստ, ծաղկաման, գորգ )

14․Տեղադրել օ կամ ո․
ա) օրորել, անօգնական, անողնաշար, այսօր
բ) մեղմորեն, առօրեական, ոսկեզօծ, բնօրրան
գ) տնօրեն, բացօթյա, անօրեն, անօթևան
դ) նախօրօք, հանապազորդ, թիկնօթոց, բախտորոշ

15․Անհրաժեշտության դեպքում տեղադրել ը․
ինքնըստինքյան , չընկալել , լուսընկա , օրըստօրե , անակնկալ, ունկընդրել, երկընտրանք, ակընբախ, չըմպել, հյուրընկալ:

16․Տեղադրել դ –տ-թ․
ա) գեղարդ , կորնթարդ , ակնթարթ , որդան
բ) երդիկ , երթևեկել, վաղորդյան, արդուզարդ
գ) բրդուճ , նյարդ , խորդուբորդ , դրդել

17․Տեղադրել ջ-չ- ճ․
ակնակապիճ , պչրանք, միջև, հիասքանչ , միջատ, ճանճ , աղճատել, գաճաճ , մեջք, պճնանք:

18․Գրել տրված խմբերի անունները․
ա) որսաշների – ասպականի
բ) կռունկների – խորդերամ
գ) սողունների – նքողնակ
դ) ձկների – վտառ , նքողակ

19․Գրել տրված բառերի հոմանիշները․
ա) սին – սնոտի , դատարկ
բ) իրազեկ – տեղյակ , ծանոթ
գ) ականակիտ – վճիտ , մաքուր
դ) հույժ – խիստ , շատ

20․Գրել տրված բառերի հականիշները.
ա) կարծր – փափուկ
բ) նսեմ –
գ) ակնհայտ – թաքուն
դ) հարուստ – աղքատ

21․Ընդգծել նախադասության իմաստին համապատասխան բառը․
ա) (Բրուտի, հյուսնի) ջնարակած ծաղկամանները հրաշալի էին թրծված:
բ) (Ամբողջ, բոլոր) գյուղը մասնակցում էր տոնահանդեսին:

22․Ընդգծել նախադասության իմաստին համապատասխանող հարանունը․
ա) Ազգերի (խտրությունը, խտրականությունը) գիտաժողովի հիմնական թեման էր:
բ) Նրա (պաշտոնական, պաշտոնեական) մեքենան շարքից դուրս էր եկել:

Posted in Հայոց լեզու 9

Մայրենի լեզվի օրեր

Բառարանային աշխատանք

1.Բառարանների տեսակները

  • Բացատրական
  • Ուղղագրական
  • Թարքմանական
  • Դարձվածաբանական
  • Համանունների բառարան
  • Հարանունների բառարան
  • Հականիշների բառարան
  • Հոմանիշների բառարան

2.Անձնանունների բառարանից դուրս գրել 10 անձնանուններ և բացատրել նշանակությունը։

  • Արաքսյա – Արաքս գետի անունից
  • Մարտիրոս – նահատակ
  • Հովհաննես – հնազանդություն
  • Տալիթա – աղջիկ
  • Լևոն – առյուծ
  • Սիրուն – գեղեցիկ
  • Ղազար – Ղազարոս անվան կրճատ ձևն է , օգնական Աստծո
  • Վրէժ – ստեղծագործական
  • Գևորգ – հողագործ , երկրագործ
  • Սիմոն – լսող

Աղբյուր

3.Ընտրել 10 բարբառային բառ և բացատրել։

  • Ուտիլա – ուտելիք
  • Ուրթիլ – գնալ
  • Իլվիր – վերելք
  • Ուքիլ – գալ
  • Գիլիլ – քայլել
  • Տէխտըկ – տաղտակ
  • Կիղիցա – եկեղեցի
  • Եապանճօ – օտարական
  • լայս – լույս
  • Հուրս – հարս

4.Բառարանը ինձ համար։

Զարգացած խոսք, հարուստ բառապաշար․ այս ամենը իրականանում է բառարանների շնորհիվ։ Կան տարբեր տեսակի բառարաններ, որոնցից յուրաքանչյուրը բարելավում է խոսքը և բառապաշարը յուրովի: Ես օգտագործում եմ բառարանը , երբ անհասկանալի բառեր են լինում և , երբ ինձ ինչ , որ բառի նշանակություն է հետաքրքրում։

Posted in Հայոց լեզու 9

Առաջադրանք

1. Բաց թողնված տառերը լրացրու՛։

          Մարդուն իր ամբողջ կյանքում ուղեկցում է ձայնը: Մարդը բացարձակ լռության    պայմաններում վատ է զգում. նրան պատում է  երկյուղի ու անհարմարության զգացում: Բացարձակ լռությունը խաթարում է մարդու նյարդային համակարգն այնպես, ինչպես և անվերջ աղմուկը: Որոտը, հրաբուխների ձայնը, ծովային մրրիկները և այլ աղմուկներ անհանգստացնում են մարդուն: Կան բնական աղմուկներ էլ, ինչպես թռչունների դայլայլը, աղբյուրների կարկաչյունը, ծովի ալիքների համընթաց ճողփյունը, հաճելի են մարդկանց համար, բարերար են ներգործում նրանց նյարդային համակարգի վրա: Տհաճ աղմուկը քայքայում է մարդու առոզջությունը: Աղմուկի հետ են կապվում լսողության կորուստը, նյարդահոգեկան հիվանդությունների աճը, ֆիզիկական և մտավոր ընդունակությունների նվազումը:

2. Ո՞ր բառը մյուսների հետ ընդհանուր արմատ չունի։
Սկեսրայր
Քաջայր
Քարայր
Ազնվայր
Այրուձի
3. Տրված բառերում գտիր հնչյունափոխված արմատները:

Գետնաքարշ-գետին
գիտնական-գետ
հնձվոր-հունձ
խուսափել-խույս
քննարկել-քնին
լսափող-լիս
նստարան-նիստ
լրջախոհ-լուրջ
ուղեկից-ուղի
շրջադարձ-շուրջ
կավճոտ-կավիճ
սուզանավ-սույզ
չվացուցակ-չու
իշայծյամ-էշ
պտուտակ-պտույտ

4. Շարքի բառերում ընդգծիր նախածանցներն ու վերջածանցները:
Տհաճ, խանդոտ, մայիսյան, վարք, փորձանք, հաճելի, զսպանակ, բանվոր, պարագլուխ, մականուն, թվական, բուրավետ, մեղք, վայրենի, փոխարքա, հոգյակ, ծնունդ, հավելված, ներամփոփ, ելույթ, գերադաս:

5․Բշարքից գտի՛ր Ա շարքի դարձվածքների հոմանիշ բացատրությունը։

ոտ ու ձեռից ընկնել- ծերանալ
ուղտի ականջում քնած- դինջ
լուն ուղտ դարձնել- փոքր մի բան ուռճացնել
կրիայի քայլերով- դանդաղ
անկողին ընկնել- հիվանդանալ
գլուխ գլխի տալ- միասին մտածել
խելքի ծով- խելացի

6. Գտի՛ր հոմանիշները։

Շիշ- սրվակ
սայր- ոստ
շիրիմաքար- տապան
շեմք- սեմ
նյարդ- ջիղ
շիվ- շեղբ

7. Կազմի՛ր նախադասություններ տրված համանուններով։

Խնամի, ներկեր,  աղաց,  ավելի:

Մենք անհամբեր սպասում էինք, թե երբ ենք տեսնելու մեր խնամիներին։
Ես մնացել էի տանը, որպեսզի խնամեմ հիվանդ տատիկիս։

Ես գնեցի տարբեր գույնի ներկեր։
Ես ներկեցի իմ սենյակի պատերը վարդագույն։

Տատիկս ցորենը տարել էր աղաց, որպեսզի աղար։
Մայրիկս աղաց ամբողջ միսը։

Ավելի պոչը կոտրվել էր։
Անիի պայուսակն ավելի մեծ է, քան Աննայինը։

8. Բառակապակցությունները դարձրո՛ւ բարդբառեր։

Դառը համ ունեցող- դառնահամ
ալիքներով ծփացող- ալեծուփ
ինքն իրեն մոռացած- ինքնամոռաց
մտքերի մեջ մոլորված- մտամոլոր
ոսկուց ձուլված- ոսկեձուլ
կյանքը սիրող- կենսասեր

9. Նախադասության մեջ տեղադրի՛ր տրված բառերը՝համապատասխան փոփոխություններ անելով:

Գերանը  վաղուց նկատվել՝  դեռ  անցյալ գարնան հաճախադեպ  տեղատարափ անձրևի ժամանակ,  գուցե և  ավելի առաջ, բայց  պապը նոր միայն տեղաշարժվեց:

(անձրև, նկատել, գարուն, տեղաշարժել)

Այդ հոգեհարազատ,  փոքր ինչ    տխրալի մեղեդին  թախիծով  պարուրեց  մարտը՝  դաժան   զինվորական   կարծրացած  հոգին և   մոռացավ   նրան:

(տխրել,  մոռանալ,  զինվորական, մարտ)

10․Տեղադրի՛ր բաց թողնված տառերը։

Վայրէջք, ակնթարթ, ճգնավոր,  անօրեն,  արդուզարդ,  անէական,  կտրիճ,  սրբություն,  օրեցօր,  պախուրց,  ուխտապան, ուղտավոր:

Posted in Հայոց լեզու 9

16.11.2020

1. Լրացրուտեքստումբացթողածտառերըևկետադրիր։

Համերգը մոտենում էր վախճանին, իսկ Փափազյանը շարունակում էր սառնասիրտ ու ամբարտավան ոճով՝ կարծես արհամարհելով հանդիսականներին։ Հայտարարվեց վերջին համարը՝ մենախոսություն «Մակբեթ» ողբերգությունից։ Երկու խոսք էլ չէր ասել, և մեկ էլ ամբողջ դահլիճը լարվեց ու շունչը պահած, ակնապիշ նայում էր դերասանին։ Նրա մի այտը քարացավ, իսկ մյուսը ջղային ցնցվում էր։ Մկանները ջղագռգիռ դողում էին, իսկ աչքը կարծես ծռվել էր, և ահա, ուր որ է դուրս պիտի պոռթկար ակնակապիճից։ Տանջալուկ մի ոճրագործ էր մեր աչքի առաջ։

Երկու մարդ կռվում էին Փափազյանի մեջ, ու հաղթեց անօրեն ոճրագործը։ Երբ նա բարձրացրեց աջ ձեռքը երևակայական դաշույնը բռնած մարդիկ տեսան այդ դաշույնը։ Այո՛, տեսան։ Ու թեև գիտեի՝ նրա ձեռքին ոչինչ չկար, ոչ ոք ինձ չէր կարող համոզել, թե նրա ձեռքին այդ պահին լույսի տակ փայլող դաշույն չտեսա։

2. Դուրս գրիր քեզ առաջին անգամ հանդիպած բառերը, գտիր դրանց բացատրությունները։

Ակնապիշ- ուշադիր, անթարթ
Ակնակապիչ- ակնաբույն

 3. Վանկատիր և գրիր, թե քանի բաց և քանի փակ վանկ ունեն հանդիսական, հայտարարվեց, մենախոսություն, երևակայականբառերը։

 Հան+դի+սա+կան – երկու բաց, երկու փակ
հայ+տա+րար+վեց – մեկ բաց, երեք փակ
մե+նա+խո+սու+թյուն – չորս բաց, մեկ փակ
ե+րե+վա+կա+յա+կան – հինգ բաց, մեկ փակ

4. Տեքստից գտիր հնչյունափոխված 3 բառ, վերականգն իրան հնչյունափոխձևը։

Հանդիսականներ- հանդես
Կռվում-կռիվ
Սառնասիրտ – սառը

5. Տեքստում գտիր ավարտ, բառ, թուշ, շեղվել, հանցագործբառերիհոմանիշները։

Ավարտ- վերջ

Բառ- խոսք

Թուշ- ակտ

Շեղվել- ծռվել

Հանցագործ- անօրեն

6. Բառակազմական վերլուծության են թարկիրենթադրություն, սառնասիրտ, հանդիսական, վերջին, մենախոսություն, տնտեսբառերը։

Ենթադրություն- ենթ+ա+դիր+ություն
սառնասիրտ- սառն+ա+սիրտ
հանդիսական- հանդես+ական
վերջին- վերջ+ին
մենախոսություն- մեն+ա+խոս+ություն
տնտես- տուն+տես

7. Տրված բառերը ձևաբանական վերլուծության ենթարկիր։

Մոտենում էր – բայ, անկատար անցյալ, երրորդ դեմք, եզակի թիվ

Իսկ – համադասական շաղկապ

Կարծես – երկբայական վերաբերական

Հանդիսականներին – գոյական, հոգնակի թիվ, տրական հոլով

Հայտարարվեց – բայ, անցյալ կատարյալ, երրորդ դեմք, եզակի թիվ

Վերջին – ածական, որակական ածական

Ողբերգությունից – գոյական, բացառական հոլով, եզակի թիվ

Չէր ասել – բայ, անցյալ վաղակատար, ժխտական, երրորդ դեմք, եզակի թիվ

Ամբողջ – որոշյալ դերանուն

Շունչը – գույական, հայցական հոլով, եզակի թիվ

Պահած – բայ, հարակատար

Ակնապիշ – ձևի մակբայ

Դերասանին – գոյական, երրորդ դեմք, եզակի թիվ, տրական հոլով

Մյուս – ցուցական դերանուն

Ահա – ժամանակի մակբայ

Պիտի պոռթկար – բայ, երրորդ դեմք, եզակի թիվ, չեզոք

Մեր – անձնակն դերանուն, առաջին դեմք, հոգնակի թիվ

Առաջ – տեղի մակբայ

Երկու – թվական, քանակական թվական

Մեջ – կապ

Երբ – ժամանակի մակբայ

Աջ – ածական, հարաբերական

Երևակայական –ածական, որակական ածական

Այո – հաստատական վերաբերական

Ոչինչ – ժխտական դերանուն

Ոչ ոք – ժխտական դերանուն

Համոզել – բայ, ուղղական հոլով

Տակ – կապ

Փայլող – բայ, չեզոք, պարզ

Posted in Հայոց լեզու 9

Տեքստային աշխատանք

1․Լրացրու բաց թողած տառերը և կետադրիր։


Գարուն է․ մեկն այն անհամար գարուններից, որ զարդարել էին երկիրը, և որոնցից հարյուրը ապրեց երջանկության ու տխրության բանաստեղծը՝ աշխարհահռչակ Սաադին։ Առավոտ վաղ զարթնեց նա, իջավ պարտեզ նորից լսելու հավքերի երգը և նորից տեսնելու գարնան հրաշքը։ Նայեց Շիրազի դաշտին՝ գարնան շնորհներով ու վարդերով պճնված, որ վաղորդայնի նիրհն էր առնում՝ պարուրված ճերմակաթույր շղարշներով։ Նստեց ծաղկած հասմիկի թփի տակ՝ Սպահանի գորգի վրա, և դողդոջուն մատներով բռնեց վարդենու՝ այդ գիշեր փթթած բողբոջը, մոտեցրեց դեմքին։ Սիրո կրակով թռթռուն հովը վարդերի ականջին կուսական շնչով սեր էր շշնջում, որ բերել էր հեռավոր սոխակներից։
«Աշխարհը վետվետում է անվախճան ու սիրավառ արբեցումով»,- հիշեց Սաադին իր խոսքերը, ականջը հավքերի երգին և սպիտակ գլուխը կարմրափթիթ վարդերի մեջ թաղած։

2․Տեքստից գտիր հանրահայտթռչունզարդարվածառավոտսյուքունկբառերի հոմանիշները։

Հանրահայտ- աշխարհահռչակ

Թռչուն- հավք

Զարդարված- պճնված

Առավոտ- վաղորդայն

Սյուք- հով

Ունկ- ականջ 

3․Գտիր մեկ բառ, որ լինի արմատ+հոդակապ+արմատ կառույցի։

Սիրավառ, կարմրափթիթ, բանաստեղծ

3․Գտիր մեկ ածանցավոր բառ։

Հեռավոր, պճնված, անվախճան

4․Տեքստից գտիր մեկական ա ներքին և ան արտաքին հոլովների ենթարկվող բառ։

Երջանկություն, տխրության, գարնան

5․Գտիր տեքստի բաղադրյալ ստորոգյալները։

Գարունէ․

Posted in Հայոց լեզու 9

Առաջադրանք (29-30.10)

1Կարդաբանաստեղծությունը։Ընտրիրգոյականները, որոշիրդրանցթիվը, հոլովըևհոլովումը։

Ավ. Իսահակյան

Մի մրահոն աղջիկ տեսա

Ռիալտոյի կամուրջին,

Հորդ մազերը — գետ գիշերվա,

Եվ հակինթներ՝ ականջին:

Աչքերը սև — արևներ սև,

Արևների պես անշեջ,

Գալարում էր մեջքը թեթև

Ծաղկանկար շալի մեջ:

Աչքս դիպավ աչքի բոցին,

Ու գլուխըս կախեցի.

Ժպտաց ժպտով առեղծվածի,

Հավերժական կանացի:

Միամիտ չեմ՝ հավատամ քեզ.

Տառապանքս փորձ ունի.֊

Մի մրահոն կույս էր քեզ պես,

Կոտրեց սիրտս պատանի…

Աղջիկ- եզակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Ռիալտոյի- եզակի թիվ, սեռական հոլով, հատուկ գոյական

Կամուրջին- եզակի թիվ, տրական հոլով, հասարակ գոյական

Ականջին- եզակի թիվ, տրական հոլով, հասարակ գոյական

Աչքերը- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Արևներ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հսարակ գոյական

Մեջքը- եզակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Շալի մեջ- եզակի թիվ, ներգոյական հոլով, հասարակ գոյական

 Արագածին

Դո՛ւ, Արագա՛ծ, ալմաստ վահան

Կայծակեղեն թրերի,

Գագաթներդ՝ բյուրեղ վրան

Թափառական ամպերի։

Սեգ ժայռերդ՝ արծվի բույն,

Լճակներդ՝ լույս-փերուզ.

Առուներդ՝ մեջքիդ փայլուն

Պերճ գոտիներ ոսկեհյուս։

Աղբյուրներդ գիշեր ու զօր

Խոսքի բռնված իրար հետ,

Վտակներդ գիլ ու գլոր

Աբրեշումե փեշերեդ։

Թիթեռներդ՝ հուր-հրեղեն

Թռչող-ճախրող ծաղիկներ,

Զառ ու զարմանք երազներ են

Պոկված ծվեն-ծվիկներ։

Ծիրանավառ դու թագուհի,

Բուրումների դու աղբյուր,

Ծաղիկներդ հազար գույնի,

Հազար անուն, հազար բույր։

Արագած- եզակի թիվ, ուղղական հոլով, հատուկ գոյական

Վահան- եզակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Թրերի- հոգնակի թիվ, սեռական հոլով, հասարակ գոյական

Գագաթներդ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Վրան- եզակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Ամպերի- հոգնակի թիվ, սեռական հոլով, հասարակ գոյական

Ժայռերդ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Բույն- եզակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Լճակներդ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Առուներդ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Մեջքիդ- եզակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Գոտիներ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Աղբյուրներդ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Խոսքի- եզակի թիվ, սեռական հոլով, հասարակ գոյական

Վտակներդ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Փեշերդ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Թիթեռներդ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Ծաղիկներ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Երազներ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Ծվեն-ծվիկներ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Թագուհի- եզակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Բուրումների- հոգնակի թիվ, սեռական հոլով, հասարակ գոյական

Աղբյուր- եզակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Ծաղիկներդ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Գույնի- եզակի թիվ, սեռական հոլով, հասարակ գոյական

Անուն- եզակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Բույր- եզակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

2Լրացրուբացթողածտառերըևկետադրիր։

Տեքստ

Փոքրասիական Եփեսոս քաղաքում պաշտում էին մայրության և արգասաբերության աստվածուհուն Արտեմիսին ներբողում նրա շնորհներն ու զարմանահրաշ գեղեցկությունը։ Ի պատիվ սիրելի աստվածուհու եփեսոսցիները որոշեցին կառուցել մի այնպիսի տաճար որինմանը չի եղել աշխարհում։

Հարյուրքսան տարի տևեց նրբագեղտաճարի շինարարությունը։ Կառույցը ապշեցնում էր շքեղությամբ շրջապատված էր բարձրաքանդակ մույկերով ժանեկազարդ խոյակներով։ Որմնաքանդակները Արտեմիսին ներկայացնում էին իր ամբողջ պերճանքով նա զարդարված էր բնական քարերով հակինթով սուտակով շափյուղայով իսկ աչքերը խոշոր ադամանդներ էին որոնք շողարձակում էին նաև ականակիր խավարում։ Եփեսոսի բնակիչները հպարտանում էին Արտեմիսի դարերի համար կառուցված տաճարով և քաղաք մտած օտարերկրացիներին այնտեղ առաջնորդում տեսնելու հրաշակերտ շինությունը ապշելու մարդկային հանճարով ամենաստեղծ ու խորաթափանց։

3. Քեզ առաջին անգամ հանդիպած բառերը դուրս գրիր և գտիր դրանց բացատրությունները բառարանի օգնությամբ։

Մույթ- հենասյուն

Խոյակ- սյունագլուխ

4. Գտիր է ե-ի, ը-ի, ու-ի և երկհնչյունի հնչյունափոխությամբ երկուական բառ, վերականգնիր անհնչյունափոխ ձևերը։

Ե  բարի-բարետես, հոգի-հոգեհարազատ

Ը  բարձր-բարձրաքանդակ, որմն-որմնաքանդակ

Ու  նուրբ-նրբագեղ, շուրջ-շրջապատված

Երկհնչյուն  կառույց-կառուցվածք, ժանյակ-ժանեկազարդ

5. Գտիր մեկական պարզ, բարդ, ածանցավոր և բարդածանցավոր բառ տեքստում։

Պարզ- քաղաք

Բարդ- նրբագեղ

Ածանցավոր- մայրություն

Բարդածանցավոր- որմնաքանդակ

6. Տեքստում գտիր դիցուհի, պտղաբերություն, բոլոր, շքեղություն, փայլփլալ, մեծ  բառերի հոմանիշները։

Դիցուհի-աստվածուհի

Պտղաբերություն-արգասաբերություն

Բոլոր-ամբողջ

Շքեղություն-պերճանք

Փայլփլան-շողարձակ

Մեծ-խոշոր

7. Ընդգծված բառերը ձևաբանական վերլուծության ենթարկիր։

փոքրասիական – ածական, հարաբերական

մայրության – գոյական, եզակի թիվ, սեռական հոլով   

աստվածուհուն – գոյական, եզակի թիվ, սեռական հոլով

Արտեմիսին – գոյական, եզակի թիվ, տրական հոլով, հատուկ գոյական

որի – հարաբերական գոյական, սեռական հոլով

հարյուր քսան – քանակական թվական

որոնք – հարաբերական դերանուն

բնակիչները – գոյական, հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով

Posted in Հայոց լեզու 9

Վերաբերականներ

  1. Հաստատական՝ իհարկե, անկասկած, այո, անշուշտ, անպատճառ, անպայման, իսկապես
  2. Ժխտական՝ ոչ, չէ
  3. Զգացական՝ բարեբախտաբար, ցավոք, երանի, դժբախտաբար
  4. Սաստկական՝ նույնիսկ, մանավանդ, անգամ
  5. Երկբայական՝ ասես, արդյոք, գուցե, դժվար թե, թերևս, միգուցե
  6. Ցուցական՝ ահա, ահավասիկ, ա՛յ
  7. Զիջական՝ թեկուզ, այնուամենայնիվ, իմիջիայլոց, ինչ որ է, ի դեպ
  8. Կամային՝ ապա, հապա, արի, դե

Երեկույթը պետք է տեղի ունենա երկու օրից, Անին հրավիրեց նաև Աննային, բայց ցավոք Աննան այդ օրը զբաղված էր և չէր կարող գալ։ Անին շատ էր ուզում, որ Աննան անպայման ներկա գտնվի երեկույթին։ ԻմիջիայլոցԱննան Անիի ամենամոտ ընկերուհին է և գուցե Անին հետաձգի միջոցառումը, որպիսի ընկերուհին անպայման ներկա լինի։ Բարեբախտաբար Աննան կարողացավ այդ օրը ազատ ժամանակ գտնել և ներկայանալ երեկույթին։ Ահա և եկավ Անիի համար երկար սպասված օրը, Աննան նույնպես եկել էր և Անին շատ լավ ժամանակ անցկացրեց ընկերների հետ միասին։

  1. Ես անպայման կգամ քո կազմակերպած միջոցառմանը։
  2. Ո՛չ, քո պատասխանը սխալ է։
  3. Երանի մենք ևս հնարավորություն ունենաինք մասնակցել այդ միջոցառմանը։
  4. Նույնիսկ եթե դու սխալվես ես կլինեմ քո կողքին։
  5. Միգուցե դու ինձ չես հավատում, բայց ես անհանգստանում եմ քեզ համար։
  6. Ահա և մեր երեկույթի ամենասպասված հյուրը եկավ։
  7. Չնայած դու ինձ խաբեցիր, այնուամենայնիվ ես կօգնեմ քեզ։
  8. Եթե դու խախտես օրենքը, ապա պետք է պատժի ենթարկվես։
Posted in Հայոց լեզու 9

Հարցարան 8

  • • Ուղիղ լուսամուտիս առաջ աճում, բարձրանում էր մի մարդահասակ եղևնի։ Ամեն առավոտ, երբմոտենումէիլուսամուտիս, իմ առաջին հայացքն ընկնում էր դրա վրա, և նա ասես ժպտում էր մանավանդ ձմռանը։

-Տեսնո՜ւմ ես, -կարծես ասում էր նա։ -Ես ցրտից չեմ վախենում․․․

  • Նայելով  նրան՝ ես նույնպես ժպտումէի, որ նա իրոք հերոս է, չիվախենում ո՛չ քամուց, ո՛չ ձյունից, ո՛չ ցրտից․․․ Ուինձ համարում էր մի  ուրախ զգացում։ Ահա թե ինպիսի՜ն պետք է լինել։

Եվ ձմռան ցուրտը, բուքը սարսափելի չէին թվում ինձ:

  • Ահա ինչպե՛ս է դիմանում այս փոքրիկ ծառը․․․ Ոչ միայն դիմանում․ չիընկնում բնավ․ աշխարհին նայումէ միշտ ուրախ, միշտ զվարթ․․․ Ու փոքրիկ ծառը դառնումէր ինձ սիրելի, այնքա՛ն սիրելի , որ թվում էր հարազատ, և ուզում էր, որ նա մնա միշտ այդպես լավ ու խիզախ․․․
  • Բայց այսօր՝ այսառավոտ, երբ նոր զարթնած՝ սովորականիպես մոտենում եմ լուսամուտիս, եղևնին չկա․․․ Այո՛, նա՝ իմ կանաչ եղևնին, չկա․․․ Նրա տեղում մնացել է սղոցով կտրած բունը․․․

Ի՞նչ է պատահել․․․Նայում եմ իրարիցհեռուտնկված եղևնիներին, նրա հասակակից եղևնիներին․․․ Նրանք կանգուն են։ ինչպես միշտ կանաչազգեստ, կատարները խրոխտ վեր պարզած։

  • Իսկ իմ եղևնին․․․ Ո՞վ է կտրել նրան և ինչո՞ւ․․․

Մտածում եմ ու գտնում հանկարծ։ Վաղը նոր տարի է․․․ կտրել-տարել են տոնածառ սարքելու․․․ Ու միտքս գնում է կտրող տանողի տունը․ ինչպե՞ս է զգում նա այդ ծառիառաջ, ծառ, որին զրկել է կյանքից մի քանի օր ուրախանալուհամար․․․

  • Իսկ դեռատի ծառը, որտարինբոլորուրախացնումէրամենքին, հիմա չորս պատի մեջ մեռնում է զարդարված․․․

Եվ քանի՜ հազարավորներ այդպես․․․

                                                                                                                                 Ստ․ Զորյան «Եղևնին»

  • ա) պատմողական     1

բ) հարցական             5

գ) հրամայական        4

դ) բացականչական   2

  • Բնագրում կախման կետերը շատ են, որովհետև գրողը ուզում է, որ մարդիկ իրենք իրենց մտքում ստեղծագործեն և շարունակություն մտածեն։
  • Մեր բնությունը շատ աղտոտված է, ոչ ոք չի հետևում բնության կանոններին՝ ձեռքի եղած աղբը գցում են որտեղ պատահում է և չեն մտածում բնության պահպանման մասին։
  • Ուղղահայաց, գործուղում, ուղարկել, ուղակի, ուղեբեռ, ուղեվճար, ուղղաձիգ, ուղագրություն։
  • Պատկառել
  • ա) Եղևնին ասես ժպտում էրինձ իր կանաչ հանդերձներով։

ճյուղերով

բ) Ընտանյոք հանդերձ հրավիրել ենք հարսանիքի։

ամբողջ ընտանիքով

  • եղևնի- եղևնու

առավոտ-առավոտվա

լուսամուտ- լուսամուտի

ցուրտ- ցրտի

  • երբ- հարաբերական
  • Ինձ- անձնական դերանուն, եզակի թիվ, պարզ

Իր- ցուցական դերանուն, եզակի թիվ, պարզ

  • Սաստկական
  •  
  • Լուսամուտի առաջ – տեղի պարագա

Դրա վրա- պարագայի մակբայ

  • Ձմռանը, առավոտ
  • Շաղկապ, բայ, տեղի մակբայ
  • Երբ լուսամուտին մոտենում էի

Մոտենում էի լուսամուտին, երբ․․․

  •  
  • Ոչ
  • Պատել
  • Ահաբեկել
  • Այո
  • Ահա
  • Նայելով- անորոշի գործիական հ․, պարզ

Ժպտում էին- բայ, դիմավոր, եզակի թ․, առաջին դեմք

Չի վախենում- դիմավոր, եզակի թիվ, երրորդ դեմք, ածանցավոր, ներկա

Քամուց- գոյական, հասարակ, իրանիշ, եզակի թիվ, պարզ, բացասական հոլով

Ու- ու շաղկապ

Մի- դերանուն

Ձմռան- հասարակ, իրանիշ, եզակի թիվ, պարզ, ան վեջածանց, սեռական հոլով

  • Հաստատական
  • Ինչպիսի՞ եղանակ է դրսում։

Ինչպիսի՜ գեղեցկություն

  • Հերոս է- կոչական, որախ- կոչական