Posted in Հայոց լեզու 9

Տեքստային աշխատանք

1․Լրացրու բաց թողած տառերը և կետադրիր։


Գարուն է․ մեկն այն անհամար գարուններից, որ զարդարել էին երկիրը, և որոնցից հարյուրը ապրեց երջանկության ու տխրության բանաստեղծը՝ աշխարհահռչակ Սաադին։ Առավոտ վաղ զարթնեց նա, իջավ պարտեզ նորից լսելու հավքերի երգը և նորից տեսնելու գարնան հրաշքը։ Նայեց Շիրազի դաշտին՝ գարնան շնորհներով ու վարդերով պճնված, որ վաղորդայնի նիրհն էր առնում՝ պարուրված ճերմակաթույր շղարշներով։ Նստեց ծաղկած հասմիկի թփի տակ՝ Սպահանի գորգի վրա, և դողդոջուն մատներով բռնեց վարդենու՝ այդ գիշեր փթթած բողբոջը, մոտեցրեց դեմքին։ Սիրո կրակով թռթռուն հովը վարդերի ականջին կուսական շնչով սեր էր շշնջում, որ բերել էր հեռավոր սոխակներից։
«Աշխարհը վետվետում է անվախճան ու սիրավառ արբեցումով»,- հիշեց Սաադին իր խոսքերը, ականջը հավքերի երգին և սպիտակ գլուխը կարմրափթիթ վարդերի մեջ թաղած։

2․Տեքստից գտիր հանրահայտթռչունզարդարվածառավոտսյուքունկբառերի հոմանիշները։

Հանրահայտ- աշխարհահռչակ

Թռչուն- հավք

Զարդարված- պճնված

Առավոտ- վաղորդայն

Սյուք- հով

Ունկ- ականջ 

3․Գտիր մեկ բառ, որ լինի արմատ+հոդակապ+արմատ կառույցի։

Սիրավառ, կարմրափթիթ, բանաստեղծ

3․Գտիր մեկ ածանցավոր բառ։

Հեռավոր, պճնված, անվախճան

4․Տեքստից գտիր մեկական ա ներքին և ան արտաքին հոլովների ենթարկվող բառ։

Երջանկություն, տխրության, գարնան

5․Գտիր տեքստի բաղադրյալ ստորոգյալները։

Գարունէ․

Posted in Հայոց լեզու 9

Առաջադրանք (29-30.10)

1Կարդաբանաստեղծությունը։Ընտրիրգոյականները, որոշիրդրանցթիվը, հոլովըևհոլովումը։

Ավ. Իսահակյան

Մի մրահոն աղջիկ տեսա

Ռիալտոյի կամուրջին,

Հորդ մազերը — գետ գիշերվա,

Եվ հակինթներ՝ ականջին:

Աչքերը սև — արևներ սև,

Արևների պես անշեջ,

Գալարում էր մեջքը թեթև

Ծաղկանկար շալի մեջ:

Աչքս դիպավ աչքի բոցին,

Ու գլուխըս կախեցի.

Ժպտաց ժպտով առեղծվածի,

Հավերժական կանացի:

Միամիտ չեմ՝ հավատամ քեզ.

Տառապանքս փորձ ունի.֊

Մի մրահոն կույս էր քեզ պես,

Կոտրեց սիրտս պատանի…

Աղջիկ- եզակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Ռիալտոյի- եզակի թիվ, սեռական հոլով, հատուկ գոյական

Կամուրջին- եզակի թիվ, տրական հոլով, հասարակ գոյական

Ականջին- եզակի թիվ, տրական հոլով, հասարակ գոյական

Աչքերը- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Արևներ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հսարակ գոյական

Մեջքը- եզակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Շալի մեջ- եզակի թիվ, ներգոյական հոլով, հասարակ գոյական

 Արագածին

Դո՛ւ, Արագա՛ծ, ալմաստ վահան

Կայծակեղեն թրերի,

Գագաթներդ՝ բյուրեղ վրան

Թափառական ամպերի։

Սեգ ժայռերդ՝ արծվի բույն,

Լճակներդ՝ լույս-փերուզ.

Առուներդ՝ մեջքիդ փայլուն

Պերճ գոտիներ ոսկեհյուս։

Աղբյուրներդ գիշեր ու զօր

Խոսքի բռնված իրար հետ,

Վտակներդ գիլ ու գլոր

Աբրեշումե փեշերեդ։

Թիթեռներդ՝ հուր-հրեղեն

Թռչող-ճախրող ծաղիկներ,

Զառ ու զարմանք երազներ են

Պոկված ծվեն-ծվիկներ։

Ծիրանավառ դու թագուհի,

Բուրումների դու աղբյուր,

Ծաղիկներդ հազար գույնի,

Հազար անուն, հազար բույր։

Արագած- եզակի թիվ, ուղղական հոլով, հատուկ գոյական

Վահան- եզակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Թրերի- հոգնակի թիվ, սեռական հոլով, հասարակ գոյական

Գագաթներդ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Վրան- եզակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Ամպերի- հոգնակի թիվ, սեռական հոլով, հասարակ գոյական

Ժայռերդ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Բույն- եզակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Լճակներդ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Առուներդ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Մեջքիդ- եզակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Գոտիներ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Աղբյուրներդ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Խոսքի- եզակի թիվ, սեռական հոլով, հասարակ գոյական

Վտակներդ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Փեշերդ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Թիթեռներդ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Ծաղիկներ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Երազներ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Ծվեն-ծվիկներ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Թագուհի- եզակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Բուրումների- հոգնակի թիվ, սեռական հոլով, հասարակ գոյական

Աղբյուր- եզակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Ծաղիկներդ- հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Գույնի- եզակի թիվ, սեռական հոլով, հասարակ գոյական

Անուն- եզակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

Բույր- եզակի թիվ, ուղղական հոլով, հասարակ գոյական

2Լրացրուբացթողածտառերըևկետադրիր։

Տեքստ

Փոքրասիական Եփեսոս քաղաքում պաշտում էին մայրության և արգասաբերության աստվածուհուն Արտեմիսին ներբողում նրա շնորհներն ու զարմանահրաշ գեղեցկությունը։ Ի պատիվ սիրելի աստվածուհու եփեսոսցիները որոշեցին կառուցել մի այնպիսի տաճար որինմանը չի եղել աշխարհում։

Հարյուրքսան տարի տևեց նրբագեղտաճարի շինարարությունը։ Կառույցը ապշեցնում էր շքեղությամբ շրջապատված էր բարձրաքանդակ մույկերով ժանեկազարդ խոյակներով։ Որմնաքանդակները Արտեմիսին ներկայացնում էին իր ամբողջ պերճանքով նա զարդարված էր բնական քարերով հակինթով սուտակով շափյուղայով իսկ աչքերը խոշոր ադամանդներ էին որոնք շողարձակում էին նաև ականակիր խավարում։ Եփեսոսի բնակիչները հպարտանում էին Արտեմիսի դարերի համար կառուցված տաճարով և քաղաք մտած օտարերկրացիներին այնտեղ առաջնորդում տեսնելու հրաշակերտ շինությունը ապշելու մարդկային հանճարով ամենաստեղծ ու խորաթափանց։

3. Քեզ առաջին անգամ հանդիպած բառերը դուրս գրիր և գտիր դրանց բացատրությունները բառարանի օգնությամբ։

Մույթ- հենասյուն

Խոյակ- սյունագլուխ

4. Գտիր է ե-ի, ը-ի, ու-ի և երկհնչյունի հնչյունափոխությամբ երկուական բառ, վերականգնիր անհնչյունափոխ ձևերը։

Ե  բարի-բարետես, հոգի-հոգեհարազատ

Ը  բարձր-բարձրաքանդակ, որմն-որմնաքանդակ

Ու  նուրբ-նրբագեղ, շուրջ-շրջապատված

Երկհնչյուն  կառույց-կառուցվածք, ժանյակ-ժանեկազարդ

5. Գտիր մեկական պարզ, բարդ, ածանցավոր և բարդածանցավոր բառ տեքստում։

Պարզ- քաղաք

Բարդ- նրբագեղ

Ածանցավոր- մայրություն

Բարդածանցավոր- որմնաքանդակ

6. Տեքստում գտիր դիցուհի, պտղաբերություն, բոլոր, շքեղություն, փայլփլալ, մեծ  բառերի հոմանիշները։

Դիցուհի-աստվածուհի

Պտղաբերություն-արգասաբերություն

Բոլոր-ամբողջ

Շքեղություն-պերճանք

Փայլփլան-շողարձակ

Մեծ-խոշոր

7. Ընդգծված բառերը ձևաբանական վերլուծության ենթարկիր։

փոքրասիական – ածական, հարաբերական

մայրության – գոյական, եզակի թիվ, սեռական հոլով   

աստվածուհուն – գոյական, եզակի թիվ, սեռական հոլով

Արտեմիսին – գոյական, եզակի թիվ, տրական հոլով, հատուկ գոյական

որի – հարաբերական գոյական, սեռական հոլով

հարյուր քսան – քանակական թվական

որոնք – հարաբերական դերանուն

բնակիչները – գոյական, հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով

Posted in Հայոց լեզու 9

Վերաբերականներ

  1. Հաստատական՝ իհարկե, անկասկած, այո, անշուշտ, անպատճառ, անպայման, իսկապես
  2. Ժխտական՝ ոչ, չէ
  3. Զգացական՝ բարեբախտաբար, ցավոք, երանի, դժբախտաբար
  4. Սաստկական՝ նույնիսկ, մանավանդ, անգամ
  5. Երկբայական՝ ասես, արդյոք, գուցե, դժվար թե, թերևս, միգուցե
  6. Ցուցական՝ ահա, ահավասիկ, ա՛յ
  7. Զիջական՝ թեկուզ, այնուամենայնիվ, իմիջիայլոց, ինչ որ է, ի դեպ
  8. Կամային՝ ապա, հապա, արի, դե

Երեկույթը պետք է տեղի ունենա երկու օրից, Անին հրավիրեց նաև Աննային, բայց ցավոք Աննան այդ օրը զբաղված էր և չէր կարող գալ։ Անին շատ էր ուզում, որ Աննան անպայման ներկա գտնվի երեկույթին։ ԻմիջիայլոցԱննան Անիի ամենամոտ ընկերուհին է և գուցե Անին հետաձգի միջոցառումը, որպիսի ընկերուհին անպայման ներկա լինի։ Բարեբախտաբար Աննան կարողացավ այդ օրը ազատ ժամանակ գտնել և ներկայանալ երեկույթին։ Ահա և եկավ Անիի համար երկար սպասված օրը, Աննան նույնպես եկել էր և Անին շատ լավ ժամանակ անցկացրեց ընկերների հետ միասին։

  1. Ես անպայման կգամ քո կազմակերպած միջոցառմանը։
  2. Ո՛չ, քո պատասխանը սխալ է։
  3. Երանի մենք ևս հնարավորություն ունենաինք մասնակցել այդ միջոցառմանը։
  4. Նույնիսկ եթե դու սխալվես ես կլինեմ քո կողքին։
  5. Միգուցե դու ինձ չես հավատում, բայց ես անհանգստանում եմ քեզ համար։
  6. Ահա և մեր երեկույթի ամենասպասված հյուրը եկավ։
  7. Չնայած դու ինձ խաբեցիր, այնուամենայնիվ ես կօգնեմ քեզ։
  8. Եթե դու խախտես օրենքը, ապա պետք է պատժի ենթարկվես։
Posted in Հայոց լեզու 9

Հարցարան 8

  • • Ուղիղ լուսամուտիս առաջ աճում, բարձրանում էր մի մարդահասակ եղևնի։ Ամեն առավոտ, երբմոտենումէիլուսամուտիս, իմ առաջին հայացքն ընկնում էր դրա վրա, և նա ասես ժպտում էր մանավանդ ձմռանը։

-Տեսնո՜ւմ ես, -կարծես ասում էր նա։ -Ես ցրտից չեմ վախենում․․․

  • Նայելով  նրան՝ ես նույնպես ժպտումէի, որ նա իրոք հերոս է, չիվախենում ո՛չ քամուց, ո՛չ ձյունից, ո՛չ ցրտից․․․ Ուինձ համարում էր մի  ուրախ զգացում։ Ահա թե ինպիսի՜ն պետք է լինել։

Եվ ձմռան ցուրտը, բուքը սարսափելի չէին թվում ինձ:

  • Ահա ինչպե՛ս է դիմանում այս փոքրիկ ծառը․․․ Ոչ միայն դիմանում․ չիընկնում բնավ․ աշխարհին նայումէ միշտ ուրախ, միշտ զվարթ․․․ Ու փոքրիկ ծառը դառնումէր ինձ սիրելի, այնքա՛ն սիրելի , որ թվում էր հարազատ, և ուզում էր, որ նա մնա միշտ այդպես լավ ու խիզախ․․․
  • Բայց այսօր՝ այսառավոտ, երբ նոր զարթնած՝ սովորականիպես մոտենում եմ լուսամուտիս, եղևնին չկա․․․ Այո՛, նա՝ իմ կանաչ եղևնին, չկա․․․ Նրա տեղում մնացել է սղոցով կտրած բունը․․․

Ի՞նչ է պատահել․․․Նայում եմ իրարիցհեռուտնկված եղևնիներին, նրա հասակակից եղևնիներին․․․ Նրանք կանգուն են։ ինչպես միշտ կանաչազգեստ, կատարները խրոխտ վեր պարզած։

  • Իսկ իմ եղևնին․․․ Ո՞վ է կտրել նրան և ինչո՞ւ․․․

Մտածում եմ ու գտնում հանկարծ։ Վաղը նոր տարի է․․․ կտրել-տարել են տոնածառ սարքելու․․․ Ու միտքս գնում է կտրող տանողի տունը․ ինչպե՞ս է զգում նա այդ ծառիառաջ, ծառ, որին զրկել է կյանքից մի քանի օր ուրախանալուհամար․․․

  • Իսկ դեռատի ծառը, որտարինբոլորուրախացնումէրամենքին, հիմա չորս պատի մեջ մեռնում է զարդարված․․․

Եվ քանի՜ հազարավորներ այդպես․․․

                                                                                                                                 Ստ․ Զորյան «Եղևնին»

  • ա) պատմողական     1

բ) հարցական             5

գ) հրամայական        4

դ) բացականչական   2

  • Բնագրում կախման կետերը շատ են, որովհետև գրողը ուզում է, որ մարդիկ իրենք իրենց մտքում ստեղծագործեն և շարունակություն մտածեն։
  • Մեր բնությունը շատ աղտոտված է, ոչ ոք չի հետևում բնության կանոններին՝ ձեռքի եղած աղբը գցում են որտեղ պատահում է և չեն մտածում բնության պահպանման մասին։
  • Ուղղահայաց, գործուղում, ուղարկել, ուղակի, ուղեբեռ, ուղեվճար, ուղղաձիգ, ուղագրություն։
  • Պատկառել
  • ա) Եղևնին ասես ժպտում էրինձ իր կանաչ հանդերձներով։

ճյուղերով

բ) Ընտանյոք հանդերձ հրավիրել ենք հարսանիքի։

ամբողջ ընտանիքով

  • եղևնի- եղևնու

առավոտ-առավոտվա

լուսամուտ- լուսամուտի

ցուրտ- ցրտի

  • երբ- հարաբերական
  • Ինձ- անձնական դերանուն, եզակի թիվ, պարզ

Իր- ցուցական դերանուն, եզակի թիվ, պարզ

  • Սաստկական
  •  
  • Լուսամուտի առաջ – տեղի պարագա

Դրա վրա- պարագայի մակբայ

  • Ձմռանը, առավոտ
  • Շաղկապ, բայ, տեղի մակբայ
  • Երբ լուսամուտին մոտենում էի

Մոտենում էի լուսամուտին, երբ․․․

  •  
  • Ոչ
  • Պատել
  • Ահաբեկել
  • Այո
  • Ահա
  • Նայելով- անորոշի գործիական հ․, պարզ

Ժպտում էին- բայ, դիմավոր, եզակի թ․, առաջին դեմք

Չի վախենում- դիմավոր, եզակի թիվ, երրորդ դեմք, ածանցավոր, ներկա

Քամուց- գոյական, հասարակ, իրանիշ, եզակի թիվ, պարզ, բացասական հոլով

Ու- ու շաղկապ

Մի- դերանուն

Ձմռան- հասարակ, իրանիշ, եզակի թիվ, պարզ, ան վեջածանց, սեռական հոլով

  • Հաստատական
  • Ինչպիսի՞ եղանակ է դրսում։

Ինչպիսի՜ գեղեցկություն

  • Հերոս է- կոչական, որախ- կոչական
Posted in Հայոց լեզու 9

Գործնական առաջադրանք

1Կարդացեք, մեկնաբանեքառակը, ինքներդվերնագրեք.

ԻՆՔՆԱՎՍՏԱՀՈՒԹՅՈՒՆ

Մի գործարար մինչև ականջները խրված էր պարտքերի մեջ և ելք չէր գտնում: Պարտատերերն անընդհատ ճնշում էին նրան, մատակարարները պահանջում էին վճարել…
Նա նստել էր այգու նստարանին և գլուխը կախ՝ մտածում էր, թե ինչը կարող է փրկել իր ընկերությունը սնանկացումից։ Եվ ահա նրան մոտեցավ մի ծերուկ ու ասաց.
– Տեսնում եմ, որ ինչ-որ բան Ձեզ մտահոգում է։ Չե՞ք ցանկանում կիսվել ինձ հետ։
Գործարարը պատմեց նրան իր խնդիրների մասին։ Ծերունին առանց ընդհատելու ուշադիր լսեց ու ի վերջո ասաց.
– Կարծում եմ, որ կարող եմ օգնել Ձեզ։
Նա հարցրեց գործարարի անունը, նրա անունով կտրոն դուրս գրեց ու մեկնեց նրան:
– Վերցրեք այս գումարը։ Մենք կհանդիպենք այստեղ ուղիղ մեկ տարի անց, և այդ ժամանակ Դուք արդեն կվերադարձնեք ինձ այս գումարը։
Ապա ծերունին շրջվեց և անհետացավ նույնքան անսպասելի, որքան և հայտնվել էր:
Գործարարը նայեց ձեռքերի մեջ գտնվող կտրոնին ու տեսավ դրա չափը՝ $500 000, իսկ ներքևում գրված էր ծերունու անունը՝ Ջոն Ռոքֆելլեր: Նա այդ ժամանակվա ամենահարուստ մարդկանցից մեկն էր աշխարհում, և գործարարը չէր կարողանում հասկանալ, թե ինչու նա այդքան առատաձեռն գտնվեց իր հանդեպ։
«Հիմա ես մի ակնթարթում կարող եմ վերջ դնել իմ ֆինանսական խնդիրներին», – մտածեց նա: Այնուամենայնիվ, նա կտրոնը դրեց չհրկիզվող պահարանում։  Միայն այն միտքը, որ ինքն ունի կես միլիոն դոլար պահարանում, նրան ուժ էր տալիս իր բիզնեսը պահպանելու և զարգացնելու համար ծրագրեր մշակել:
Ծերունու հետ հանդիպումից հետո տղամարդը վերագտավ իր լավատեսությունն ու ոգևորությունը։ Նա սկսեց շահավետ գործարքներ կնքել և մի քանի ամսում սեփական միջոցներով կարողացավ վճարել բոլոր պարտքերը։ Նրա գործերը լավ էին գնում, և նա նորից սկսել էր գումար աշխատել, իսկ մեկ տարի անց նա՝ այն նույն կտրոնը ձեռքին, վերադարձավ այգի։ Նախապես պայմանավորված ժամին ծերունին նորից հայտնվեց այգում։ Տղամարդն ուզում էր գրպանից հանել կտրոնը ու վերադարձնել ծերունուն, երբ մի բուժքույր վազեց ու բռնեց ծերունու թևից.
– Ես այնքան ուրախ եմ, որ կարողացա բռնել նրան, – ասաց բուժքույրը: – Հուսով եմ՝ նա Ձեզ չի անհանգստացրել: Նա միշտ փախչում է տանից և բոլորին պատմում, թե ինքը Ջոն Ռոքֆելլերն է: Գործարարը ապշած էր։ Մի ամբողջ տարի նա գործարքներ է կնքել՝ վստահ լինելով, որ կես միլիոն դոլար ունի իր պահարանում։

Գործարարըչէրհավատումիրուժերին, չէրհավատում, որնակարողէնորիցկնքելշահավետգործարքներ, կարողէմեծչափովգումարաշխատել, կարող  վերադարձնելիրբոլորպարտքերը, մինչևչէրհանդիպելծերունուն։Ծերունիննրամեջհույսարդնացրեց, որնամիշտունիավելգումարևերբեքչիկարողմնալառանցգումար։Դրանիցոգեշնչված, որնաունիկեսմիլիոնդոլարարտակարգդեպքերիհամար, նասկսելէրինքնավսահլինելևչվախենալամենդրամիհամարևդրաշնորհիվնրագոծերըառաջխաղացումենունեցել։Այսկյանքումպետքէմիշտլինելինքնավստահ, հավատալսեփականուժերինևմիշտառաջշարժվել։

2Ո՞րշարքիբոլորբառերումէգրվումր.

1.ա-համա-հել, թ-թու-, փ-փու-, մա-մա-,
2.թ-թի-, գ-գի-, մ-մու-, բա-բա-ային,
3.ճմ-թել, վերադա-ձ, ե-բեք, վե-ջույթ
4.մթմթոց, կեկեուն, դաձյալ, վաձ

3. Ո՞րշարքիբոլորբառերումէգրվումխ.

1.դժբատ, հաճապակյա, ապտել, ջաջաել2.մ-կտալ, ա-բյուր, կ-տար, կմա-ք
3. վ-տալ, ճե-քել, խա-տել, թ-պամած
4.թ-սկան, բա-տակ, պանդ-տել, խե-դուկ

4. Ո՞րշարքիբոլորբառերումէգրվումծ.

1. մա-ուցիկ, մտա-ածին, հալո-ք, դարձվա-ք
2.որկալ, մեղվաբույ-, հանկար-, նայվաք3.կառամատույ-, գնա-ք, հանդիպակա-, փղ-կալ
4.կ-կվել, խ-կվել, ցն-ալ, ցն-ել

5. Կազմիրտրվածգոյականներիհոգնակին

Մանկավարժ- մանկավարժներ

Գործարք- գործարքներ

Փոքրատառ- փոքրատառեր

Գրագիր- գրագրեր

Պահանջատեր- պահանջատերեր

Աշխատատեր- աշխատատերեր

Սարալանջ- սարալանջեր

Ջրավազան- ջրավազաններ

Արժեթուղթ- արժեթղթեր

Նիզակակիր- նիզակակիրներ

Posted in Հայոց լեզու 9

Բառագիտություն, բառակազմություն

կարկուտծանրոցկարկտաբեր
ճարպագունդշղթայազերծգնդասեղ
արևմուտքմտաբերելարևազօծ
խնկածաղիկասեղնագործծաղկաշղթա
մարդկայինօծանելիքծանրակշիռ
գերակշռելհրաշամանուկմանկամարդ
աչալուրջելնելթուլամորթ
շքահանդեսվեհապանծլրջմիտ
իջվածքբարիբարեկարգ
կարգավորումբեռվեհաշուք
մորթազերծմտավորականելևեջ
կրավորականթույլբեռնակիր
նախուշագնացնախադեպ
ապհասարակարգապուշ
ստորձայնափողստորակարգ
գերհանրամատչելիգերձայն
մակդիպվածմակբայ
ընդբայական ընդհանուր
խոտաճարականտառծխախոտ
սղաճդրածոսղագիր
եռակողմկուսակալկողմնակալ
ունկնսրբագրելունկնդիր
թվականամսավերջամսաթիվ
հատիչծուխանտառահատ

գովաբանել-ունգովեստ
աճուրդաճուկ
դաշտավայր-ուհիվայրի
տարեվերջ-ույթվերջույթ
կայսերապաշտ-եստկայսերուհի
մտախոհ-ուկխոհուն
Posted in Հայոց լեզու 9

Բառագիտություն

կարկուտծանրոցկարկտաբեր
ճարպագունդշղթայազերծգնդասեղ
արևմուտքմտաբերելարևազօծ
խնկածաղիկասեղնագործծաղկաշղթա
մարդկայինօծանելիքծանրակշիռ
գերակշռելհրաշամանուկմանկամարդ
աչալուրջ
ելնել

թուլամորթ

շքահանդես
վեհապանծ

լրջմիտ

իջվածք
բարի

բարեկարգ

կարգավորում
բեռ
վեհաշուք

մորթազերծ
մտավորական
ելևեջ
կրավորական
թույլ
բեռնակիր
Posted in Հայոց լեզու 9

Առաջադրանք

1․ Բառակապակցության իմաստն արտահայտիր մեկ բառով:

Գիտական ենթադրություն- վարկած

թագավորական աթոռ — գահ

քաղաքամերձ բնակավայր — գյուղ

վատ լուր հաղորդող – գուզկան

լուսնի մանգաղ — մահիկ

հայրենիքից արտաքսված — վտարանդի

ձիերի խումբ –  երամակ

հաճելի հոտ — բույր

2․ Փակագծերում տրվածներից ընտրիր փոխաբերական իմաստ ունեցող բառը;

Բնակատեղին հետզհետե ընկղմվեց (սև, գիշերային, ամենակուլ) խավարի մեջ:

Ձորի վրա ծիծեռնակի (կիսաքանդ, տխուր, թափուր) բույնն էր կախվել անպաշտպան:

(Տխուր, թխպոտ, ամպամած) երկնքից անձրևն էր մաղում շիկացած հողին:

Դու եկար սպիտակ շորերով, երբ (ձմռան, ցուրտ, վշտահար) երեկոն էր իմ սրտում:

Կանաչների միջով հևասպառ հոսում էր (լեռնային, վրդովված, վճիտ) գետակը:

3․ Երկու շարքից առանձնացնել դարձվածքն  ու նրա բացատրությունը:

Ա․ Ականջին օղ անել-մտապահել

ահը սիրտն ընկնել-երկյուղել

անվանը մուր քսել-անարգե

անդանակ մորթել- տանջել

առյուծ կտրել-խիզախանալ

բռունցք թափ տալ-սպառնալ

արձան կտրել-քարանալ

բախտը ժպտալ-հաջողվել

բառերը քամուն տալ-շատախոսել

բերանը բաց մնալ-անարգել

Բ․ Շատախոսել, հաջողվել, տանջել, մտապահել, հիանալ, քարանալ, սպառնալ, երկյուղել, խիզախանալ, անարգել:

4․ Տրված բարդ բառերի առաջին բաղադրիչները փոխելով՝ ստացիր նոր բառեր:

Բարձրագագաթ — քառագագաթ

քաղցրաձայն —քաղցրավենիք

վսեմաշուք- շքաշուք

տիրակալ- տիրանալ

վճռաբեկ- վճռական

սառնաղբյուր- սառնորակ

վարկանիշ- նշանակել

դալկադեմ- դիմապակի

ցատկահարթակ- ցատկոտել

հոռետես- տեսողական

Posted in Հայոց լեզու 9

Առաջադրանք

1․ Բառակապակցության իմաստն արտահայտիր մեկ բառով:

Գիտական ենթադրություն- վարկած

թագավորական աթոռ — գահ

քաղաքամերձ բնակավայր — գյուղ

վատ լուր հաղորդող – գուզկան

լուսնի մանգաղ — մահիկ

հայրենիքից արտաքսված — վտարանդի

ձիերի խումբ –  երամակ

հաճելի հոտ — բույր

2․ Փակագծերում տրվածներից ընտրիր փոխաբերական իմաստ ունեցող բառը;

Բնակատեղին հետզհետե ընկղմվեց (սև, գիշերային, ամենակուլ) խավարի մեջ:

Ձորի վրա ծիծեռնակի (կիսաքանդ, տխուր, թափուր) բույնն էր կախվել անպաշտպան:

(Տխուր, թխպոտ, ամպամած) երկնքից անձրևն էր մաղում շիկացած հողին:

Դու եկար սպիտակ շորերով, երբ (ձմռան, ցուրտ, վշտահար) երեկոն էր իմ սրտում:

Կանաչների միջով հևասպառ հոսում էր (լեռնային, վրդովված, վճիտ) գետակը:

3․ Երկու շարքից առանձնացնել դարձվածքն  ու նրա բացատրությունը:

Ա․ Ականջին օղ անել-մտապահել

ահը սիրտն ընկնել-երկյուղել

անվանը մուր քսել-անարգե

անդանակ մորթել- տանջել

առյուծ կտրել-խիզախանալ

բռունցք թափ տալ-սպառնալ

արձան կտրել-քարանալ

բախտը ժպտալ-հաջողվել

բառերը քամուն տալ-շատախոսել

բերանը բաց մնալ-անարգել

Բ․ Շատախոսել, հաջողվել, տանջել, մտապահել, հիանալ, քարանալ, սպառնալ, երկյուղել, խիզախանալ, անարգել:

4․ Տրված բարդ բառերի առաջին բաղադրիչները փոխելով՝ ստացիր նոր բառեր:

Բարձրագագաթ — քառագագաթ

քաղցրաձայն —քաղցրավենիք

վսեմաշուք- շքաշուք

տիրակալ- տիրանալ

վճռաբեկ- վճռական

սառնաղբյուր- սառնորակ

վարկանիշ- նշանակել

դալկադեմ- դիմապակի

ցատկահարթակ- ցատկոտել

հոռետես- տեսողական

Posted in Հայոց լեզու 9

Գրաբար 1 մաս․ Շարունակություն․

Լաւ է մանուկ աղքատ եւ իմաստուն, քան զթագաւոր ծեր եւ անմիտ:

Կարդա այսպես.

լաւ – լավ

զթագաւոր – ըզթագավոր

(Նկատեցի՞ ր` ինչպես է կարդացվում ւ տառը:)

Բառարան

Քան զթագաւոր – քան թագավորը

Հարցեր և առաջադրանքներ

  1. Գրաբարում «եւ» բառն ուներ նաև այսօրվա «բայց» բառի իմաստը: Քո կարծիքով. այստեղ պետք է և՞, թե՞ բայց փոխադրել: Իմաստային ի՞ նչ տարբերություն կա այս արտահայտությունների միջև` աղքատ և իմաստուն մանուկ – աղքատ, բայց իմաստուն մանուկ:

Այս նաղադասւթյան մեջ «եւ» բառը պետք է օգտագօրծվի բայց իմաստով․

2. Նախադասության մեջ հակառակ իմաստ ունեցող բառերը գտի՛ր և զույգ – զույգ դո՛ւրս գրիր:

Լավ է-վատ է, մանուկ-ծեր, աղքատ-հարուստ, իմաստուն-անգետ․

3. Եթե կարող ես, շրջի՛ր նախադասության իմաստը, թող գրաբար լինի`

Ծեր և անմիտ թագավորն ավելի լավ է, քան աղքատ, բայց իմաստուն մանուկը:

4. Որպեսզի նախադասությունդ ճիշտ լինի, զ մասնիկը (նախդիրը) դիր քան– ին հաջորդող բառի վրա: