Posted in Հայոց պատ.

Սեպտեմբերի 22-25

ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ԿՈՎԿԱՍՅԱՆ ՃԱԿԱՏԸ

Առաջին աշխարհամարտը սկսվեց 1914 թ. օգոստոսի 1–ին: Պատերազմն ընթանում էր մեծ տերությունների երկու խմբավորումների` Անտանտի և Եռյակ (մեկ տա­րի անց՝ Քառյակ) միության միջև: Գերմանիային հաջողվեց օսմանյան Թուրքիային ներգրավել իր դաշինքի մեջ՝ խոստանալով աջակցություն Ան­տանտի դեմ պատերազմի ժամանակ: Պանթյուրքական այդ ծրագրի իրագործման ճանապարհին լուրջ խոչընդոտ էին հայերն ու Հայաս­տանը: Հետևաբար Օսմանյան կայսրության պատերազ­մի մեջ մտնելու հիմնական նպատակներից էր նաև հայ ժողովրդի բնաջնջումը։ Ռուսաստանը ձգտում էր տեր դառնալ սևծովյան նեղուցներին և Կ. Պոլսին, նվաճելու Արևմտ­յան Հայաստանը, ամրապնդելու իր դիրքերն Իրանում: Թուր­քերը կենտրոնացրել էին 300–հազարանոց երրորդ բանակը: Երբ գերմանական ու թուրքական ռազմանավերը

1914 թ. հոկտեմբերի 16–17–ը ան­սպասելի հարվածներ հասցրին Ռուսաստանի սևծով­յան նավահանգիստներին, ռուսական կառավարու­թյունը պաշտոնապես պատերազմ հայտարարեց Օսմանյան կայսրությանը: Պատերազ­մի սկզբում ռուսները ունեին մոտ 182–հազարանոց զորք: Կովկասյան ճակատում առաջին նշանավոր իրա­դարձությունը Սարիղամիշի ճակատամարտն էր (1914 թ. դեկտեմբերի 9–ից 1915 թ. հուն­վարի 5–ը): Միաժամանակ թուրքերը հարձակման էին անցել Իրանի հյուսիսում: 1915 թ. հունվարի դրությամբ այդ վայրերից մոտ 50000 հայ էր ներգաղթել Այսրկովկաս: Ռուսական կովկասյան բանակը 1915 թ. գարնանը գրավեց Թավրիզը, Վանը: Անսպասելիորեն Վանի զորախումբը 1915 թ. հուլիսի կեսերին նահանջեց: Ռուսական զորքը օգոստոսի սկզ­բին վերստին նվաճեց նախկին դիրքերը: Ռուսական զորքերը 1915 թ. վերջից

անցան վճռական գործողությունների: 1916 թ. փետրվարի 3–ին նրանք գրավեցին Էրզրումը: Դա Կովկասյան ճակատում ռուսների ամենախոշոր հաղթանակն էր: Այնուհետև կովկասյան բանակը գրա­վեց Տրապիզոն, Երզնկա և Բաբերդ քաղաքները:

Այսպիսով` Ռուսաստանը 1916 թ. ամռան վերջին գրա­վել էր իր դաշնակիցներ Մեծ Բրիտանիայի և Ֆրան­սիայի հետ որոշված` Օսմանյան կայսրությունից իրեն

հասանելիք տարածքները և շատ քիչ փոփոխություննե­րով այդ դիրքերում մնաց մինչև 1917 թ. վերջը:

ՀԱՅ ԿԱՄԱՎՈՐԱԿԱՆ ՇԱՐԺՈՒՄԸ

Հա­յերի աջակցությունը պատերազմի դեպքում ստանալու նպատակով Անդրկովկասի ռուսական իշխանությունները 1914 թ. աշնան սկզբներին դիմեցին գործնական քայլերի: Կովկասի փոխարքա Վորոնցով–Դաշկովի և Հայոց ազգային բյուրոյի ներկայացուցիչների միջև տեղի ունեցան բանակցություններ, ձեռք բերվեց փո­խադարձ համաձայնություն: Գրեթե ոչ ոք կասկած չուներ ռու­սական բանակի արագ հաղթանակի հարցում: Ազգա­յին բյուրոն գլխավորեց հայ կամավորական շարժման կազմակերպչական աշխատանքները: Ջոկատների ձևավորմամբ անմիջականորեն զբաղվում էր բյուրո­յի կազմած գործադիր մարմինը: Երկիրն ազատագրելու կոչին արձագանքեցին հա­զարավոր հայեր: 1914 թ. նոյեմբերի սկզբին արդեն ձևավորվել էին կամավորական չորս ջոկատներ: I ջոկատը՝ Անդրանիկ, II ջոկատը՝ Դրոն, III ջոկատի՝ Համազասպը, IV ջոկատինը՝ Քեռին: Շուտով կազմավորվեց ևս երկու ջոկատ՝ V ջոկա­տը՝ Վարդանը, VI ջոկատ՝ Ա. Ջանփոլադյանը: Առաջինը ռազմի դաշտ մեկնեց I ջոկատը: 1915 թ. ապրիլի սկզբին II, III, IV և V ջոկատները Քանաքեռում միավորվեցին: Ստեղծվեց Արարատյան գունդը՝ Վարդանի գլխավորությամբ, որը շուտով մեկնեց ռազմի դաշտ: Էջմիածնում նրանց օրհնեց Ամենայն հայոց կաթողի­կոս Գևորգ Ե–ն: Բայազետ հասնելով՝ գունդը միացավ ռուսական զորաջոկատին, որն առաջադրանք էր ստա­ցել` հարձակվելու Վանի ուղղությամբ: 1915 թ. հայոց գունդն անցավ հարձակման՝ Վանի պաշտ­պաններին օր առաջ օգնության հասնելու նպատակով: Մայիսի 5–ին 150–հոգանոց հայկական հեծյալ ջոկատն առաջինը մտավ հայոց հինավուրց մայրաքաղաք, հա­ջորդ օրը Վան հասան Արարատյան գունդը և ռուսա­կան զորաջոկատը: Հայ կամավորների միացյալ գունդը շուտով ազա­տագրեց Շատախի և Մոկսի գավառները: Վանի ընդհանուր նահանջի ժամանակ հայ բնակչության հետ հարկադրված նահանջեցին նաև հայ կամավորները: Միառժամանակ տիրած հիասթափությունից հետո կամավորական շարժումը 1915 թ. աշնանը կրկին թափհավաքեց: Համալրվեցին նախկին վեց ջոկատները: Ստեղծվեց ևս 2 ջոկատ, VII ջոկատ՝ Հ. Արղությանի, VIII ջոկատը՝ Նիկոլ Աղբալյան: Կամավորների ընդհանուր թիվը 1915 թ. վերջին և 1916 թ. սկզբին հասավ 10 հազարի: Հայկամավորները կրկին մեկնեցին ռազմի դաշտ ու փառ­քով պսակեցին իրենց և ազգի պատիվը: 1916 թ. հունվար–փետրվարին հայկական ջոկատնե­րը ազատագրեցին Խնուսը, Մուշը, Բիթլիսը: 1916 թ. մայիսի 15–ին, զոհվեց IV գնդի հրամանատարը՝ Քեռին:Ռուսական իշխանություններն իրազեկ էին հայերի ինքնավարական և անկախական նպատակներին և որոշեցին լուծարել հայկական ջոկատները: Հայոց ազգային բյուրոն կարողա­ցավ դրանցից կանոնավոր զորամիավորներ ստեղծելու իրավունք ձեռք բերել: 1916 թ. ամռանը կամավորական 8 ջոկատները վերակազմավորվեցին վեց հայկական հրաձգային գու­մարտակների: Դրանք մտան ռուսական կանոնավոր զորքերի կազմը: Այսպիսի շարունակություն գտավ հայկական ազգային զինուժի պատմությունը Կովկաս­յան ճակատում:

Posted in Հայոց պատ.

Առաջադրանք 8-րդ դասարան.Ապրիլի 10-17

Ներկայացրու Հայկական Հարցը 1912-1914թթ.

Պողոս Նուբար փաշա և Ազգային պատվիրակություն

Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գևորգ Ե–ն 1912 թ. հոկտեմբերի 2–ին Կովկասի փոխարքա Ի. Վորոնցով Դաշկովի միջոցով դիմեց ռուսական կայսրին` հայերին պաշտպանելու խնդրանքով: Այնուհետև նոյեմբերի 10–ի կոնդակով Պողոս Նուբար փաշան նշանակվեց Եվրոպայում կաթողիկոսի լիազոր ներկայացուցիչ: Նրա գլխավորությամբ ստեղծված Ազգային պատվիրակությունը հայկական բարենորոգումների հուշագիր պատրաստեց տերություններին ներկայացնելու համար: 1913 թ. ամռանը Հայկական հարցը կրկին դարձավ վեց տերությունների (Ռուսաստան, Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա, Գերմանիա, Իտալիա, Ավստրո–Հունգարիա) դիվանագիտական պայքարի առարկա:

Անդրեյ Մանդելշտամը և նրա  հայակական բարենորոգումների նախագիծը

Անդրեյ Մանդելշտամը Պոլսում ռուսական դեսպանության թարգմանիչն էր։ Նա մշակեց մի նախագիծ, ըստ որի նա առաջարկում էր հայկական վեց նահանգներից` Էրզրումից, Վանից, Բիթլիսից, Դիարբեքիրից, Խարբերդից, Սեբաստիաից, կազմել  մեկ նահանգ: Ընդհանուր նահանգապետը, պետք է լիներ թուրքահպատակ քրիստոնյա կամ եվրոպացի։ Անտանտի երկրները հավանություն տվեցին ռուսական նախագծին, իսկ Եռյակ միության երկրները մերժեցին:

1914թ. հունվարի 26-ի ռուս-թուրքական համաձայնագիրը

1914 թ. հունվարի 26–ին ստորագրվեց Արևմտյան Հայաստանում բարենորոգումներ անցկացնելու վերաբերյալ ռուս–թուրքական համաձայնագիրը: Ըստ համաձայնագրի` յոթ նահանգներից, (ավելացվել էր Տրապիզոնի նահանգը) ձևավորվում էր վարչական երկու
միավոր:

1914թ.-ի բարենորոգումների չիրականացման պատճառները

Քանի որ սկսվել էր առաջին համաշխարհային պատերազմը, Թուրիքան օգտվեց իրավիճակից և չեղյալ համարեց բարենորոգումների ծրագիրը և կասեցրեց եվրոպացի տեսուչների աշխատանքը:

«Պողոս Նուբար փաշան որպես հայ ականավոր քաղաքական գործիչ»

Պողոս Նուբար Փաշան հայ ականավոր քաղաքական գործիչ էր։ Նա Եգիպտոսի վարչապետ Նուբար Փաշայի որդին։ Պողոս Նուբարը նաև Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միության հիմնադիրներից է և առաջին նախագահը։

Boghos_Nubar_Pasha_(1906)_-_TIMEA

1912 թ․ Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գևորգ 5-րդի կոնդակով գլխավորեց ազգային պատվիրակությունը և պետք է Մեծ տերություններին ներկայացներ թուրքահպատակ հայկական նահանգներում բարեփոխումներ կատարելու հարցը։ Հետևանքը եղավ 1914 թ-ին Թուրքիային բարենորոգումներ պարտադրող պայմանագիրը,որը ցավոք համաշխարհային պատերազմի պատճառով, մնաց անկատար։ Պատերազմի սկսելու պահին Պողոս Նուբարը կիլիկիահայերին փրկելու նպատակով դիմել է անգլիացիների, սակայն մերժվել է։

unnamed

6000 ոսկի է տրամադրում արևելահայերի շարժմանը։ Հայության անունից շրջում է Եվրոպայում՝ բանակցելով տարբեր երկրների կառավարությունների հետ։ 1919 թ-ին անկախ Հայաստանին օգնություն է տրամադրում ալյուրի և այլ սննդամթերքների տեսքով։ Մի քանի ամսվա ընտաթցքում 1մլն․ 600.000 ֆրանկի օգնություն ուղղվեց արևմտահայերին: 1919 թ. Պողոս Նուբարը՝ որպես արևմտահայերի պատվիրակության ղեկավար, ՀՀ պատվիրակության հետ միասին ներկայացավ Փարիզի կոնֆերանսում։

Հայագիտությունը զարգացնելու նպատակով 4000 ոսկի է փոխանցել Օքսֆորդի համալսարանին հայագիտական ամբիոն բացելու համար։ Մահացել է 1930 թ. Փարիզում։

Զապել Եսայան,Զաբել Եսայանի 11-էջանոց զեկույցը»/
/բացահայտել Զապել Եսայանի ինքնությունը/15 նախադասություն/, հոդվածը կարդալուց հետո 15 նախադասությամբ ամփոփել/

Զաբել Եսայանը 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկսզբի հայտնի հայ գրող, բանաստեղծ, հրապարակագիր, թարգմանչուհի է։ Նրա առաջին արձակ բանաստեղծությունը «Երգ առ գիշեր»֊ն  է, բայց Եսայանի ստեղծագործական հասունության արտահայտությունը եղան «Սկյուտարի վերջալույսներ», «Կեղծ հանճարներ», «Հլուները և ըմբոստները», «Շնորքով մարդիկ» վիպակները, որոնք աչքի են ընկնում հոգեբանական վերլուծությունների խորությամբ, իրականության ռեալիստական պատկերմամբ։

unnamed (2)

Ադանայի ջարդերից հետո նա 1909-ին մեկնում է Կիլիկիա, «Ազատամարտ» թերթում տպագրում հոդվածներ աղետի մասին, ինչպես նաև Կիլիկիայի հայության ողբերգությունը նկարագրում է «Ավերակներու մեջ» գրքում, «Անեծքը» և «Նոր հարսը» պատմվածքներում։

1915-ին Զաբել Եսայանին հաջողվում է խույս տալ ձեռբակալությունից՝ ապաստանելով Թիֆլիսում։ Հետագայում նա եղեռնի մասին հիշողություններ է հրատարակում Բաքվի «Գործ» ամսագրում, իսկ
1918-ին Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրներում կազմակերպում է հայ տարագիրների և ողբերի հավաքման ու տեղավորման գործը։

Զաբել Եսայանը հայտնի է նաև 11 էջանոց զեկույցով, որով հեղինակը ներկայացրել է 1915-ին և դրանից հետո հայ կանանց և աղջիկներին պատուհասած դժբախտությունները: Այդ փաստաթուղթը հայտնաբերել են թուրք պատմաբան Ումիթ Քուրթը և լրագրող Ալև Էրը Փարիզի Նուբարյան գրադարանում կատարած ուսումնասիրությունների ժամանակ։ Այդ զեկույցը ներկայացվել է Փարիզի Խաղաղության կոնֆերանսում հայկական պատվիրակության անդամ Պողոս Նուբար Փաշային, և նա էլ այն հանձնել է կոնֆերանսին մասնակից երկրների ներկայացուցիչներին:

Զաբել Եսայանը զեկույցում նշում է, որ երիտութուրքական իշխանությունները պատերազմը սկսելուց անմիջապես հետո սիստեմատիկ կերպով իրականացրել են երկրի ոչ մուսուլման ազգերի ոչնչացումը: Երիտասարդ կանանց, աղջիկներին և երեխաներին գողանում էին: Ըստ Եսայանի՝ նրանց թիվը գերազանցում է 200 հազարը։

Կանանց մի մասին առևանգում էին հենց իրենց քաղաքներից և գյուղերից, հատկապես քաղաքի հայնտի հայերի կամ հարուստ ընտանիքների ժառանգորդ աղջիկներին: Կանանց վրա էին հարձակվում քրդերը, չերքեզները, չեչենները, սակայն ամենասարսափելին հայ կանանց նկատմամբ թուրքերի վերաբերմունքն էր:Եսայանը նշում է, որ բարձր դասի պատկանող կանանց խումբը հսկել է լավ պատրաստված պահակախումբը: Այդ կանանցից շատերն առաջին իսկ հնարավորության դեպքում ինքնասպան են եղել, շատ ծնողներ իրենց երիտասարդ աղջիկներին նետել են Եփրատի ջրերի մեջ, նորածին երեխաներին գրկած բազմաթիվ երիտասարդ կանայք նույնպես ցատկել են անդունդը: Շատերը խենթանում էին, քիչ էր այն մարդկանց թիվը, որ կարողանում էին ինքնապաշտպանվել:

Աղբյուրները՝ Հայոց պատմություն, դասագիրք 8-րդ դասարան, էջ106-111, և wikipedia

Posted in Համաշխարհային պատ., Հայոց պատ., Թարգմանություն

Նախագիծ ապրիլի 6-15

հին դարեր։ Sojourner Truth

Sojourner Truth: Ain't I A Woman? (U.S. National Park Service)
Ծնվել է 1797
Մահացել է 1883
Sojourner Truth- ը աֆրոամերիկացի աբիոլիստ և կանանց իրավունքների ակտիվիստ էր, որը առավել հայտնի էր ռասայական անհավասարությունների մասին իր ելույթով ՝ «Aint i a Women?», որը երկար ժամանակ ելույթ ունեցավ Օհայոյի կանանց իրավունքների կոնվենցիայում:  ծնվել է ստրկության մեջ, բայց իր նորածին դստեր հետ փախուստի է դիմել 1826 թ.-ին: Չնայած նա սկսեց իր կարիերան որպես աբիլիտենիստ, նրա հովանավորած բարենորոգման բարեփոխումները լայն և բազմազան էին, ներառյալ բանտային բարեփոխումները, սեփականության իրավունքը և համընդհանուր ընտրական իրավունքը:

Վաղ կյանք որպես ծառա

Բաումֆրիի ընտանիքը պատկանում էր գնդապետ Հարդենբերգին և ապրում էր Նյու Յորքի Esopus- ում ՝ գնդապետի կալվածքում, Նյու Յորք քաղաքից 95 մղոն հեռավորության վրա: Տարածքը ժամանակին գտնվում էր հոլանդական հսկողության տակ, և ինչպես Բաումֆորեսը, այնպես էլ Հարդենբուգները հոլանդերեն էին խոսում իրենց առօրյա կյանքում: Գնդապետի մահից հետո Բաուֆֆուրսի սեփականությունը փոխանցվեց նրա որդուն ՝ Չարլզին: Baumfrees- ն առանձնացվեց 1806-ին Չարլզ Հարդենբերգի մահից հետո: 9-ամյա ճշմարտությունը, որն այդ ժամանակ հայտնի էր որպես "Belle", վաճառվել էր աճուրդում ոչխարների հոտով `100 դոլարով: Նրա նոր տերը aոն Նիլի անունով մի մարդ էր, որին uthշմարտությունը հիշում էր որպես կոպիտ և բռնի: Հաջորդ երկու տարիների ընթացքում uthշմարտությունը կվաճառվի ևս երկու անգամ ՝ վերջապես գալով բնակություն հաստատելու Newոն Դյումոնտի ունեցվածքի վրա ՝ Նյու Յորքի Ուեսթ Պարկ քաղաքում: Այս տարիների ընթացքում ճշմարտությունն առաջին անգամ սովորեց անգլերեն խոսել:


Sojourner Truth ամուսինը և երեխաները

Մոտ 1815 թ.-ին uthշմարտությունը սիրահարվեց հարևան ագարակի Ռոբերտ անունով մի ստրուկի: Նրանք երկուսն ունեցել են դուստր ՝ Դիանան: Ռոբերտի սեփականատերը արգելեց հարաբերությունները, քանի որ Դիանան և միության կողմից առաջ բերված ցանկացած այլ երեխա կլինեն ոչ թե ինքը, այլ Johnոն Դումոնտի սեփականությունը: Ռոբերտն ու uthշմարտությունը այլևս երբեք չեն տեսել իրար: 1817-ին Դումոնտը ստիպեց շմարտությանը ամուսնանալ Թոմաս անունով մի հին ստրուկի հետ: Ամուսինների ամուսնությունը հանգեցրեց մի որդի ՝ Պետրոսին և երկու դուստրերին ՝ Էլիզաբեթին և Սոֆիային:

Ազատության վաղ տարիներ

Նյու Յորքի նահանգը, որը սկսել էր բանակցել 1799 թ.-ին ստրկության վերացման վերաբերյալ, ազատեց բոլոր ստրուկներին 1827 թվականի հուլիսի 4-ին: shշմարտության փոփոխությունը շուտ չեկավ: Այն բանից հետո, երբ 26ոն Դումոնտը վերածվեց 1826-ի վերջին Trշմարտությունը ազատելու խոստմանը, նա փախավ ազատության մեջ իր նորածին դստեր ՝ Սոֆիայի հետ: Նրա մյուս դուստրն ու որդին մնացին հետևում: Փախուստից կարճ ժամանակ անց Trշմարտությունը իմացավ, որ իր որդին ՝ Պետրոսը, որը 5 տարեկան էր, ապօրինի կերպով վաճառվել է Ալաբամա նահանգի մի տղամարդու: Նա հարցը տարավ դատարան և, ի վերջո, ապահովեց Պետրոսի վերադարձը հարավից: Գործը առաջիններից էր, երբ սևամորթ կին հաջողությամբ մարտահրավեր նետեց սպիտակ տղամարդուն Միացյալ Նահանգների դատարանում:

Վերացում և կանանց իրավունքներ

1843 թվականի հունիսի 1-ին Իզաբելլա Բաումֆրեյը իր անունը փոխեց Sojourner ճշմարտության և իր կյանքը նվիրեց Մեթոդիզմին և ստրկության վերացմանը: 1844 թ.-ին ճշմարտությունը միացավ Մասաչուսեթս նահանգի Նորտհեմփթոն նահանգի կրթության և արդյունաբերության հյուսիսամպտոն ասոցիացիային: Հիմնված լինելով աբստրակցիոնիստների կողմից ՝ կազմակերպությունը աջակցեց լայն բարեփոխումների օրակարգին, ներառյալ կանանց իրավունքները և պացիֆիզմը: Անդամները միասին ապրում էին 500 հեկտարով որպես ինքնաբավ համայնք: Uthշմարտությունը հանդիպեց մի շարք առաջատար աբիոլիստների ՝ Նորտհեմփթոնում, այդ թվում ՝ Ուիլյամ Լլոյդ Գարիսոնին, Ֆրեդերիկ Դուգլասին և Դեյվիդ Ռագլեսին: Թեև 1846 թ.-ին Նորտհեմփթոն համայնքը ցրվեց, բայց uthշմարտության կարիերան որպես ակտիվիստ և բարեփոխիչ սկսեց: 1850-ին Trշմարտությունը խոսեց Մասաչուսեթս նահանգի Ուորչեսթեր քաղաքում Կանանց իրավունքների առաջին ազգային կոնվենցիայի ժամանակ: Շուտով նա սկսեց պարբերաբար շրջել աբորոլիստ Georgeորջ Թոմփսոնի հետ ՝ խոսելով ստրկության և մարդու իրավունքների թեմայով մեծ բազմության հետ: Երբ ճշմարտության հեղինակությունը մեծացավ և վերացվեց շարժումը, նա ավելի ու ավելի մեծ ու հյուրընկալ հանդիսատեսի ներգրավեց: Նա փախուստի դիմած մի քանի ստրուկներից մեկն էր ՝ Դուգլասի և Հարիեթ Թուբմանի հետ միասին, որպեսզի բարձրանար որպես աբխազիզմի առաջնորդ և ստրկացված մարդկանց մարդկության վկայություն:

«Aint i a Women?»Խոսք

 1851-ի մայիսին Trշմարտությունը հանդես եկավ իմպրովիզացված ելույթով Աքրոնի Օհայոյի կանանց իրավունքների կոնվենցիայում, որը հայտնի կդառնա «Մի՞թե ես կին չեմ»: Ելույթի առաջին վարկածը տպագրվեց մեկ ամիս անց Օհայո օրաթերթի «Anti-Savevery Bugle» թերթի խմբագիր Մարիուս Ռոբինսոնի կողմից, ով մասնակցել էր համաժողովին և ինքն էր ձայնագրում uthշմարտության խոսքերը: Այն չի պարունակում «Մի՞թե ես կին չեմ» հարցը: նույնիսկ մեկ անգամ: և սա նրա խոսքեր են…

"Then that little man in black there, he says women can't have as much rights as men, 'cause Christ wasn't a woman! Where did your Christ come from? Where did your Christ come from? From God and a woman! Man had nothing to do with Him.

"If the first woman God ever made was strong enough to turn the world upside down all alone, these women together ought to be able to turn it back, and get it right side up again! And now they is asking to do it, the men better let them." —Sojourner Truth

Հայտնի արտահայտությունը տպագրվելու է 12 տարի անց, որպես ելույթի հարավային երանգի զերծ մնալուց: Քիչ հավանական է, որ Նյու Յորքի հայրենիքը Trշմարտությունը, որի առաջին լեզուն հոլանդերենն էր, կխոսեր այս Հարավային իդիոմում: Նույնիսկ աբսոլիստիստական ​​շրջանակներում, ճշմարտության որոշ կարծիքներ արմատական ​​էին համարվում: Նա քաղաքական հավասարություն էր փնտրում բոլոր կանանց համար և արդարացնում էր վիժեցնող համայնքին ՝ սևամորթ կանանց, ինչպես նաև տղամարդկանց համար քաղաքացիական իրավունքներ չփնտրելու համար: Նա բացահայտորեն մտավախություն հայտնեց, որ շարժումը կթուլանա սևամորթների համար հաղթանակներ նվաճելուց հետո ՝ և՛ սպիտակ, և՛ սևամորթ կանանց թողնելով առանց ընտրության և առանցքային այլ քաղաքական իրավունքներ:

Մահ  մահացել է Միչիգանի նահանգի Բեյթ Քրեյքի իր տանը 1883 թվականի նոյեմբերի 26-ին: Նա թաղված է իր ընտանիքի հետ միասին Battle Creek- ի Oak Hill գերեզմանատանը:


Ես օգտագործել եմ 
Biography.com


Posted in Հայոց պատ.

Առաջադրանք 8-րդ դասարան, մարտի 30-ապրիլի 10

Համազգային պայքարըՀայոց պատմություն, դասագիրք 8-րդ դասարան, էջ 102-105, համացանց,

Ներկայացրու ցարիզմի ձեռնարկած քայլերը Հայոց եկեղեցու իրավունքները սահմանափակելու համար,նրանց իրական նպատակը, արդյունքը:

Կովկասի կառավարչապետ Գ. Գոլիցինը կազմել էր Հայ առաքելական եկեղեցու ունեցվածքի բռնագրավման ծրագիր: Նիկոլայ II կայսրն ընթացք տվեց դրան ու 1903 թ. հունիսի 12–ին հաստատեց Հայոց եկեղեցու ունեցվածքը բռնագրավելու մասին օրենքը: Հայ առաքելական եկեղեցու կալվածքները, գույքը, ավանդները ենթակա էին պետականացման: Քանի որ Հայոց եկեղեցու ունեցվածքից ստացվող եկամուտների հաշվին էին պահվում հայկական դպրոցները և մշակութային այլ հաստատություններ հայերի մոտ ցարիզմի այդ քայլը մեծ վրդովմունք առաջացրեց գրեթե բոլոր խավերի մեջ: Մայր աթոռն ու հայ ազգային ուժերը կազմակերպեցին ժողովրդի դիմադրությունը: Սկսվեց ազգային իրավունքների պաշտպանության համար շարժում: Բոլոր հայերը համախմբվեցին: Բողոքի առաջին ցույցը տեղի ունեցավ 1903 թ. հուլիսի 29–ին Ալեքսանդրապոլում: Հաջորդ ամիսներին հուժկու ելույթներ ու կառավարական ուժերի հետ բախումներ եղան Երևանում, Գանձակում, Թիֆլիսում, Բաքվում, Լոռիում և այլուր: 1903 թ. հոկտեմբերին Հնչակյանները Գ. Գոլիցինի դեմ մահափորձ կազմակերպեցին, սակայն վերջինս ողջ մնաց: Հայության համազգային պայքարը շարունակվեց երկու տարի և ի վերջո պսակվեց հաջողությամբ: 1905 թ. օգոստոսի 1–ին օրենքը չեղյալ հայտարարվեց: Հայ առաքելական եկեղեցուն վերադարձվեցին բռնագրավված հողերը, գույքը, դրամը, իսկ հայկական դպրոցները նորից հանձնվեցին նրա տնօրինությանը:

Ներկայացրու 1905-1906թթ. հայ-թաթարական հարաբերությունները:

Ռուսաստանում սկսված հեղափոխությունը Նիկոլայ II-ին ստիպեց դիմել կտրուկ քայլերի: Հեղափոխությունը թուլացնելու համար ցարիզմը կրոնական և ազգային թշնամանք բորբոքեց կայսրությունում ապրող ազգերի և ժողովուրդների մեջ: Դրա հետևանքով Այսրկովկասում կռիվներ ծավալվեցին հայերի և թաթարների միջև: Հայ–թաթարական բախումը սկսվեց 1905 թ. փետրվարի 6–ին: Բաքվի նահանգապետ Մ. Նակաշիձեի անմիջական հրահրմամբ տեղում սկսված հայկական ջարդերը շարունակվեցին մի քանի օր: Անակնկալի եկած Բաքվի հայ բնակչությունը պատրաստ չէր դիմադրելու և զգալի կորուստներ ունեցավ: Սակայն հայերը շատ արագ համախմբվեցին և հայդուկապետ Նիկոլ Դումանի գլխավորությամբ արժանի հակահարված տվեցին հակառակորդին: Ազգամիջյան կռիվները շուտով տարածվեցին
երկրամասի այլ նահանգներ: Ընդհարումներ եղան Երևանում, Բաքվում, Թիֆլիսում և Արևելյան Հայաստանի տարբեր գավառներում: Հայ–թաթարական ընդհարումները շարունակվեցին մինչև 1906 թ. սեպտեմբերը: Այդ ժամանակ արդեն առաջին հեղափոխությունն անկում էր ապրում, ուստի ռուսական իշխանությունը որոշեց դադարեցնել ազգամիջյան բախումը:

Պատմիր ինքնապաշտպանական կռիվները ղեկավարած կուսակցության, աչքի ընկնող անձանց մասին/:

Ինքնապաշտպանության ղեկավարումն իր ձեռքը վերցրեց ՀՅԴ կուսակցությունը: Նիկոլ Դումանը Բաքվից հետո ղեկավարեց Երևանի նահանգի, Վարդանը՝ Ղարաբաղի, Արմեն Գարոն՝ Թիֆլիսի ինքնապաշտպանությունը: Կռիվներում աչքի ընկան Քեռին, Սևքարեցի Սաքոն, Դրոն, Համազասպը, Մուրադը և շատ ուրիշներ: Դրոն Բաքվում սպանեց Մ. Նակաշիձեին: Նման պատժի արժանացան նաև Նախիջևանի հայերի կոտորածի կազմակերպիչ գեներալ Դ. Ալիխանով–Ավարսկին և շատ ուրիշ պաշտոնյաներ: Ազգային իրավունքների համար զինված պայքարում զգալի ներդրում ունեցավ նաև Հնչակյան կուսակցությունը: Վերջինիս մարտական խմբերը մասնակցեցին Նախիջևանի, Էջմիածնի և այլ գավառների հայության ինքնապաշտպանությանը: Զանգեզուրում էր մարտնչում հնչակյան հայտնի գործիչ Փարամազի խումբը: Այդ ծանր ժամանակաշրջանում իր ժողովրդի կողքին էր և աջակցում էր Հայոց եկեղեցին՝ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Խրիմյան Հայրիկի գլխավորությամբ: Հայության երկու հատվածների ազատամարտիկներին մեկտեղել էր ազգային միասնության և սեփական իրավունքների պաշտպանության վեհ գաղափարը:

Հայ-թաթարական ընդհարումներ:

Հովհաննես Թումանյանը որպես հասարակական գործիչ:

20-րդ դարի սկզբին Թումանյանը հայտնի է դառնում նաև որպես հասարակական գործիչ։ 1905-1906 թվականներին հաշտարարի դեր է կատարել ցարական կառավարության հրահրած հայ-թաթարական կռիվների ժամանակ, որի պատճառով 2 անգամ ձերբակալվել է։ 1918 թվականին հայ-վրացական պատերազմի ժամանակ խստագույնս քննադատել է 2 հավատակից ժողովուրդների թշնամությունը հրահրողներին:

Թումանյանին մշտապես մտահոգել և հուզել է հայ ժողովրդի ճակատագիրը, Մեծ Եղեռնի հետևանքով Արևմտյան Հայաստանից տեղահանված հայության վիճակը։ 1916 թվականին 2 անգամ եղել է ազատագրված վայրերում. հասել է մինչև Վան, օգնել հայ գաղթականներին, հատկապես Էջմիածնում հավաքված որբ երեխաներին։ 1914 թվականին Թումանյանը միանում է Պատերազմից վնասվածներին օգնող կոմիտե-ին, որ հետագայում օգնեց մազապուրծ եղած հայ գաղթականներին Էջմիածնում հաստատվել:

Posted in Համաշխարհային պատ., Հայոց պատ.

Հասարակագիտական ստուգատես, Տիգրան Հայրապետյան, հոդվածներ

Տիգրան Հայրապետյան-Բացահայտիր՝ ով է Տիգրան Հայրապետյանը:

Ծնվել է 1964 թվականի մարտի 18-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ։ Աշխատել սկսել է 16 տարեկանից։ 

Ավարտել է ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի արաբագիտության բաժինը։ Ավարտել է Հաբիբ Բուրգիբի անվան Կենդանի լեզուների թունիսյան ինստիտուտը։ Արցախյան շարժման ուսանողական առաջնորդներից մեկն էր։ 

Գլխավորել է Երևանում իր կողմից հիմնված քաղաքական և միջազգային հետազոտությունների կենտրոնի աշխատանքը։ 1991 թվականից Տիգրան Հայրապետյանի հրապարակախոսական հոդվածները և վերլուծաբանական նյութերը կանոնավորապես տպագրվում էին Հայաստանի և Եվրոպայի մամուլում։

  • Բնութագրիր այն ժամանակահատվածը , երբ ապրել, գործել է  հայ քաղաքագետ, լրագրող, միջազգայնագետ-վերլուծաբան Տիգրան Հայրապետյանը:

Այդ ժամանակաշրջանը Արցախյան շարժման ժամանակահատվածն էր։

  • Ընտրիր նշված հոդվածներից մեկը վերլուծիր, տեղադրիր քո բլոգում:

Ազգային արժեքներ եւ քաղաքականություն
«Անապատի հազար տարի»

Հոդվածում ասվում էր, որ ժողովուրդը երբեք չի սխալվում, որ կարող են սխալվել անհատները, բայց ժողովուրդը երբեք չի սխալվում: Յուրաքանչյուր մարդ ընտրության իրավունք ունի և ընդհանրապես կապ չունի, թե նա ինչ  խավի մարդ է։ Ես համաձայն եմ Տիգրան Հայրապետյանի խոսքերի հետ, որ ամեն անհատ ունի իր կարծիքը և կարող է այն ներակայացնել իշխանությանը և իշխանությունը կարող է ընդհունել այն:Իմ կարծիքով ժողովրդի կարծքիը շատ կարևոր է, որովհետև ի վերջո երկրում ապրում է ժողովուրդը և նրանք կարող են ներակայցնել իրենց կարծիքը:

  • ՔՈ կարծիքով, ինչու է «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրում գործող գրադարանը կրում է Տիգրան Հայրապետյանի անունը:

Ես համացանցում չկթա , ինչ.կապ ունի Տիգրան Հայրապետյանն «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի հետ, բայց իմ կարծիքով նա շատ մեծ կապ ունի, որ գրադարանը անվանվանել են նրա անունով։

  • Դավիթ Հովհաննիսյան- Բացահայտիր՝ ով է Դավիթ Հովհաննիսյանը:

Դավիթ Հովհաննիսյան (12 հոկտեմբերի, 1953), հայ արևելագետ և դիվանագետ, ԵՊՀ Արաբագիտության ամբիոնի հիմնադիրներից մեկը։ Բանասիրական գիտությունների թեկնածու, պրոֆեսոր (2012), ով մեծ ավանդ է ներդրել Հայաստանի Հանրապետությունում իսլամագիտության և արաբամուսուլմանական քաղաքակրթության գիտական ուսումնասիրության ոլորտում։

Այս հոդվածը շատ հետաքրքիր է: Հոդվածում կային  համացանցին վերաբերող հատվածներ։ Դավիթ Հովհաննիսյանը խոսում էր մարդու և համացանցի անմիջական կապի մասին։ Ինձ շատ դուր եկավ այս հոդվածը, պարզ և միաժամանակ շատ խորը ձևով բացատրված էր ամեն ինչ։ 

  • Ավարտիր «Կորոնավիրուսն ու սոցցանցերը»-15-20 նախադասությամբ:

Կորոնավիրուսը շատ մեծ տարածում գտավ տարբեր երկրներում։ Ամենասկզբում, երբ վիրուսը տարածված էր միայն Չինաստանում ամբողջ աշխարհն իմացավ այդ մասին համացանցի օգնությամբ։ Այժմ կորոնա վիրուսը տարածված է հարյուրավոր երկրներում։ Մենք կարող ենք համացանցի օգնությամբ տեսնել, թե աշխարհում քանի մարդ է վարակված, քանի մարդ է բուժվել և քանի մարդ է մահացել այդ վիրուսից։ Այժմ, երբ կորոնա վիրուսը տարածում է գտել նաև Հայաստանում, փակվել են կրթական հաստատությունները, բազմաթիվ գործարաններ և հիմնարկներ։ Կառավարությունը հաշվի առնելով ներկա դրությունը, որոշեց հարթակ մտցնել համացանցը և կրթությունը դարձնել հեռավար, համացանցի օգնությամբ։

Posted in Հայոց պատ.

Մարտի 16- 20. հեռավար- առցանց ուսուցում մարտի 16-22

Արևմտահայերի կոտորածները և ինքնապաշտպանական կռիվները 1890-ական թվականները/Հայոց պատմություն, 8-րդ դասարան, էջ 91-96/

Բեռլինի դաշնագրի 61-րդ հոդվածի համաձայն կազմել էին Կ. Պոլսում Մեծ Բրիտանիայի, Ռուսաստանի, Ֆրանսիայի դեսպանները և ներկայացրել սուլթանի կառավարությանը 1895-ի մայիսի 11-ին: Նախագիծը  հայաբնակ վեց վիլայեթներում պետք է ձեռնարկվեր  կենտրոնական իշխանության ամրապնդում, հասարակական   կյանքի զարգացում, արտադրության և տնտեսական դրության կարգավորում, ինչպես նաև քրիստոնյաների պաշտպանությունը քուրդ ցեղապետների կամայականություններից: Մեծ  տերությունների կիսապաշտոնական հովանավորությամբ Բ. դռանը կից կազմվելու էր մշտական հանձնաժողով, որը կհսկեր բարենորոգումների անթերի գործադրությունը: Բոլոր պաշտոնները նաև ոստիկանությունը պետք է բաշխվեին մահմեդականների և քրիստոնյաների միջև, եթե պաշտոնյան մահմեդական էր, նրա օգնականը քրիստոնյա էր լինելու և՝ ընդհակառակը: Բայց Օսմանյան կառավարությունը ընդիմանեց և Սուլթանի անունից դեսպաններին ներկայացվեցին «դիտողություններ», որից հետո էլ Օսմանյան կայսրությունը ակտիվորեն ծավալեց հակածրագիր հայերի դեմ:

  • Համեմատել Զեյթունի հերոսամարտը, Վանի ինքնապաշտպանությունը, հետևանքները:

Զեյթունի հերոսամարտի և Վանի ինքնապաշտպանության հետևանքները գրեթե նույնն էին։ Երկու դեպքում էլ հայերը հաղթանակած էին դուրս եկել: Զեյթունի հերոսամարտի վերջում հաշտություն կնքվեց, իսկ Վանի ինքնապաշտպանության վերջում հայերը՝ փրկվեցին կոտորածից: 

  • Ցանոթացիր այս հղմանը «Ցեղասպանություն»  տերմինը,     ինչ փոփոխություններ կկատարեիր, հիմնավորիր կամ հերքիր, որ 21-րդ դարում ցեղասպանություն չի կատարվում:

Ես փոփոխություն չէի կատարի, քանի որ ճիշտ նկարագրված, բացատրված է այդ բառի իմաստը: 21-րդ դարում, կարելի է ասել, ցեղասպանություն չի լինում, լինում են ահաբեկչություններ, պատերազմներ, և տուժվում բազմաթիվ մարդիկ, ինչը և տեղի է ունենում նաև ցեղասպանության ժամանակ:

  • Փորձիր վերհանել քո նախնիների պատմությունը.արդյոք դու էլ մազապուրծ փախած հայի ժառանգ ես, թե ոչ, եթե այո , ապա հարցումների արդյունքում հավաքագրի այդ պատումը՝ նկարներով, հնամյա իրերի լուսանկարներով:

Այո , մայրիկիս պապիկը մազապուրծ փախած հայ է ։

  • Արդի և ապագա ինչ մոտեցում ես առաջարկում սահմանակից պետության/Թուրքիայի/, քո հասակակիցների  հետ:

Իկ իմացած տեղեկություններով Թուրքիայում դարեր շարունակ նախնիները նոր սերունդին տրամադրել են հայերի դեմ և պատմել են ոչ ստույգ պատմություններ հայերի մասին։ Նրանց պատմության դասագրքերում ոչ մի անգամ չի նշվել հայերի դեմ իրականացրած ցեղասպանության մասին, որովհետև մինչ օրս նրանք չեն ընդունում, որ ցեղասպանություն են իրականացրել հայերի դեմ։ Սակայն ես ինքս տրամադրված չեմ նրանց դեմ, հատակապես, երբ իրենք մեղավոր չեն իրենց նախնիների պատճառով։ Իմ համար կարևորն այն է, որ նրանց իրականացրած ցեղասպանությունից հետո հայ ազգը դեռ կա և շարունակում է զարգանալ և տարածվել։ 

Posted in Համաշխարհային պատ., Հայոց պատ.

Ամփոփում

Ամփոփումփետրվար

8-րդդասարան

Հունվարի 28-փետրվարի 1

/https://2006online.school.blog/2020/01/31/բարեգործություն/

Փետրվարի 3-9

https://2006online.school.blog/2020/02/06/փետրվարի-3-9-ը-առաջադրանքներ/

https://2006online.school.blog/2020/02/14/առաջադրանք-2/

Փետրվարի 10-20

https://2006online.school.blog/2020/02/16/1576/

https://2006online.school.blog/2020/02/19/փետրվարի-15-22-առաջադրանք-2/

Փետրվարի 22-28

https://2006online.school.blog/2020/02/23/փետրվարի-22-28-առաջադրանք-1/

https://2006online.school.blog/2020/03/08/փետրվարի-22-28-առաջադրանք-2/

Փետրվարի 22-28

Թարգմանություն

Անհատական նախագիծ

https://2006online.school.blog/2020/03/04/մարտի-2-8-հեռավար-ուսուցում/

https://2006online.school.blog/2020/02/27/leonardo-da-vinci/

https://2006online.school.blog/2020/02/16/դիանա-աբգար/

Posted in Հայոց պատ.

Փետրվարի 22-28 (Առաջադրանք 2)

Հայ ազգային կուսակցությունները, հայդուկային շարժումը/ Հայոց պատմություն, դասագիրք, 8-րդ դասարան, էջ 83-90/

  • Ներկայացրու, համեմատիր հայկական կուսակցությունների և հայդուկային շարժման առաջացման պատճառները:

Հայաստանի ազատագրության համար պայքարն ավելի արդյունավետ մղելու համար, անհրաժեշտ էր քաղաքական կազմակերպվածության ավելի բարձր մակարդակ, քանի որ ազատագրական խմբակների հնարավորությունները սահմանափակ էին։ Սկսվեց խմբակների և միությունների միավորման գործընթաց, որն էլ հանգեցրեց ազգային–քաղաքական կուսակցությունների առաջացմանը: Կուսակցությունների ձևավորմանը մեծապես նպաստեց նաև Հայկական հարցի միջազգայնացումը, ինչպես նաև Արևմտյան Եվրոպայում և Ռուսաստանում հեղափոխական, ժողովրդավարական ու ազգայնական շարժումների ծավալումը:

  • Անդրանիկ Օզանյան, Գևորգ Չավուշ, Հրայր Դժոխք, Աղբյուր Սերոբ և Սոսե/ ռադիոնյութի պատրաստում որևիցե մեկի մասին/

Աղբյուր Սերոբ և Սոսե.

Աղբյուր Սերոբը (Վարդանյան) ֆիդայական շարժման առաջին սերնդի գործիչներից է: Ժողովուրդը նրան անվանել է Աղբյուր Սերոբ, այսինքն՝ կյանք պարգևող Սերոբ: Նա հայտնի է նաև Նեմրութի հսկա, Նեմրութի Ասլան անուններով: Սերոբը՝ դեռևս երիտասարդ, բախվել է Թուրքիայում տիրող անարդարությանը և, խուսափելով իշխանությունների հետապնդումներից, 1891 թ-ին եղբայրների օգնությամբ հասել է Կոստանդնուպոլիս, ապա տեղափոխվել է Ռումինիա և անդամագրվել ՀՀԴ կուսակցությանը: Իմանալով Աբդուլ Համիդ II-ի կազմակերպած հայերի կոտորածների մասին՝ 1895 թ-ին 27 հոգուց բաղկացած խմբով վերադարձել է Խլաթ և կազմակերպել գավառի հայկական գյուղերի ինքնապաշտպանությունը: Նրա հայդուկախմբում մարտնչած բազմաթիվ ֆիդայիներ (Բիթլիսցի Մուշեղը, Բալաբեխ Կարապետը և ուրիշներ) հետագայում դարձել են ջոկատների հրամանատարներ: Որոշ ժամանակով նրա խմբի անդամ է եղել նաև Անդրանիկը: 1896 թ-ին Սերոբը կազմակերպել է ինքնապաշտպանական նոր խմբեր, նրանց տեղաբաշխել գյուղերում, զենք հայթայթել Կովկասից: 1897 թ-ին կռվել է Թեղուտում (Բիթլիսի նահանգ) և Սոխորթում: Ֆիդայական շարժման պատմության հերոսական էջերից է 1898 թ-ի հոկտեմբերի 20-ին Աղբյուր Սերոբի խմբի մղած կռիվը Բիթլիսից ոչ հեռու՝ Բաբշեն գյուղի մոտ: Մարտը տևել է մինչև ուշ երեկո. հակառակորդն ունեցել է բազմաթիվ զոհեր: Հերոսամարտից հետո թուրքական կառավարությունն ամենուրեք հետապնդել է Սերոբին: Հեռանալով Խլաթից`  նա ապաստանել է Սասունում: 1899 թ-ի նոյեմբերին Սերոբը զինակիցների հետ պաշարվել է Գելիեգուզան գյուղում: Թուրքերին հաջողվել է դավադիրների միջոցով թունավորել նրան, սակայն մինչև վերահաս մահը Սերոբը շարունակել է մարտը: Նրա դին ընկել է թշնամու ձեռքը և գլխատվել: Կռվում զոհվել են նաև Սերոբի որդին ու երկու եղբայրները: Աղբյուր Սերոբի գլուխը թաղվել է Բիթլիսի Սբ Կարմրակ եկեղեցու բակում, մարմինը՝ Գելիեգուզանում: Գելիեգուզանի կռվում գերվել և Բիթլիս է տարվել Աղբյուր Սերոբի վիրավոր կինը՝ խմբի միակ կին հայդուկը` Սոսեն, սակայն շուտով ազատվել է: Ժողովուրդը նրան օծել է Մայրիկ պատվանունով: Սոսե Մայրիկը 1904 թ-ի Սասունի ապստամբությունից հետո տեղափոխվել է Վան, ապա՝ Կովկաս: Նրա մյուս որդին՝ Սամսոնը, զոհվել է Կարինում: 1920 թ-ի վերջին Սոսե Մայրիկը տեղափոխվել է Կոստանդնուպոլիս, ապա հաստատվել Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում, որտեղ էլ  1953 թ-ին վախճանվել է: 1998 թ-ին նրա աճյունը տեղափոխվել է Երևան և ամփոփվել Եռաբլուրում:Ժողովուրդը բազմաթիվ երգեր է հյուսել Աղբյուր Սերոբի և Սոսե Մայրիկի սխրանքների մասին:

  • Ներկայացրու, հիմնավորիր արդի շրջանում որևիցե քեզ համար ընտրելի մի կուսակցություն:

Ես քաղաքականությունից որոշ չափով տեղյակ եմ, սակայն չունեմ որևէ նախընտրելի կուսակցություն, նախընտրում եմ լինել չեզոք այս պարագայում:

  • «Հայկական բանակի դարավոր պատմությունը»

Հայաստանի Հանրապետության բանակի սպայական կազմը հիմնականում ռուսական զինվորական գիմնազիաներ ավարտած, Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած կադրեր էին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտին՝ 1917 թվականի դեկտեմբերի 13-ի կովկասյան բանակի գլխավոր հրամանատարի 136 հրամանով արտոնվում է հայկական կորպուսի ստեղծումը, որն էլ հետագայում դարձավ Հայկական ազգային բանակի կորիզը։

Ռուսական զորքերի դուրս գալուց հետո Հայկական կորպուսը  կազմավորվեց ռուսական բանակի հայկական գնդերի և հայդուկային ջոկատների հիման վրա՝ ժառանգելով ռուսական բանակի կառուցվածքային սկզբունքները և սպառազինությունը՝ զենքն ու զինամթերքը։ Նրա բարձրագույն սպայական և հրամանատարական կազմը բաղկացած էր հիմնականում ռուսական բանակի հայ բարձրաստիճան, ավագ և կրտսեր սպաներից, քիչ չէին նաև ֆիդայական շարժմանը մասնակցած խմբապետները։ Ձևավորված կանոնավոր զորամասերի հետ համատեղ բանակի կազմում գործում էին նաև աշխարհազորային ջոկատներ։

1918 թվականի մարտի վերջին հայկական կորպուսի մարտական անձնակազմի թվաքանակը կազմում էր շուրջ 20 000, որից մոտ 800-ը՝ սպա։ 1918 թվականի ամռանը հայկական կորպուսը վերակազմավորվեց մեկ հետևակային դիվիզիայի, որի հրամանատար նշանակվեց գեներալ Մովսես Սիլիկյանը (1862-1937)։ Դիվիզիայի թվակազմը հասնում էր մոտ 16 հազարի։ 1919 թվականի հունվարի դրությամբ այդ քանակը գրեթե անփոփոխ էր։ Նույն թվականի վերջին արդեն հայկական բանակի թվաքանակը կազմում էր ավելի քան 30 000։

1918 թվականի դեկտեմբերի 11-ին սկսվեց հայ-վրացական պատերազմը։ Մինչև դեկտեմբերի վերջը վրացական բանակը պարտություններ էր կրում ու նահանջում։ Դեկտեմբերի 26-ի դրությամբ հայկական բանակը որպես ռազմավար էր վերցրել 400 վագոն, 25 շոգեքարշ, 39 գնդացիր և 3 զրահագնացք : Դեկտեմբերի 31-ին վրացական բանակի նոր անհաջողություններից հետո Թիֆլիսի համար վտանգ ստեղծվե։ Անմիջապես Անգլիայի և Ֆրանսիայի ներկայացուցիչների միջնորդությամբ հայերի և վրացիների միջև կնքվեց զինադադար։

Արդեն 1920 թվականի հունվարին հանրապետության բանակի թվաքանակը հասնում էր 25 000-ի, իսկ աշնանը՝ թուրք-հայկական պատերազմի շրջանում, շուրջ 40 հազարի։

Հայկական բանակը ուներ զրահագնացքներ, դրանց նախնական քանակը, վրացական բանակից վերցվածների հետ միասին ինչքան են կազմել, ինչպես են գործածվել և այլն։ Դրանք բավականին կարևոր միջոցներ էին այդ ժամանակ, հիմնականում նախատեսված էին երկաթուղագծերի մոտ գտնվող կարևոր նշանակության օբյեկտների պաշտպանության և համազորային մյուս զորատեսակներին կրակային աջակցություն ցուցաբերելու համար։ Շատ հաճախ կիրառվում էին ապստամբած այս կամ այն շրջանների դեմ պայքարի համար։ Այս զրահագնացքները բաղկացած էին զրահապատ շոգեքարշից, մեկ կամ երկու զրահահարթակներից և մինչև չորս զրահապատ պահեստավագոններից։ Զրահահարթակների վրա տեղակայված էին թեթև հրանոթներ և մի քանի գնդացիրներ։

Հայաստանի անկախության հռչակման շրջանում զորքի մատակարարման աղբյուրներն իսպառ բացակայում էին։ Հարկ եղավ զորքերի մատակարարման իրականացման նոր միջոցներ գտնել, քանի որ նախկին ռուսական բանակի բոլոր պահեստներն ընկել էին թուրքերի ձեռքը, իսկ Թիֆլիսում եղածը փոխանցվել էր վրացիներին։ Հաղորդակցությունն իրականացվում էր թուրքերի թույլատվությամբ, շաբաթը 1-2 անգամ՝ Ալեքսանդրապոլով, ընդ որում՝ կառավարության տնօրինության տակ կային 3-4 շոգեքարշ և 2 ապրանքատար գնացք։ Բացի այդ, թուրքերն արգելում էին որևէ ռազմական գույք անցկացնելը։

Դեկտեմբերին սկսված հայ-վրացական պատերազմի հետևանքով հաղորդակցությունն արգելակվեց մինչև 1919 թվականի մարտ ամիսը։ Ընդ որում, այդ հակամարտության ընթացքում ռազմական գույքի մեծ մասը Թիֆլիսում բռնագրավվեց վրացիների կողմից։ Աշխատանք էր տարվում զորքի համար անհրաժեշտ գույքի արտադրության համար։ Սկսած 1919 թվականի գարնանից, երկրի տնտեսական կյանքի աշխուժացմանը զուգընթաց, զինարտադրությունը սկսեց իրականացվել ավելի մեծ չափերով։ Սպառազինության պակասը լրացվում էր համբարակային վարչությանը պատկանող արհեստանոցների արտադրանքի հաշվին։ Երևանի և Կարսի ինժեներական արհեստանոցները թողարկում էին հիմնականում ռումբեր և այլ պայթուցիկ նյութեր, փամփուշտներ, իսկ Ալեքսանդրապոլի և Կարսի կարի արհեստանոցները՝ ռազմական հանդերձանք, անդրավարտիքներ, շապիկներ, գլխարկներ և այլն։

Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերը կազմավորվել են բավականին բարդ ժամանակաշրջանում, երբ աշխարհաքաղաքական դաշտում Խորհրդային Միությունը ապրում էր իր գոյության վերջին ամիսները՝ փլուզման շրջանը, իսկ տարածաշրջանում սկսվել էր միջէթնիկական, տարածքային պատերազմ հայերի և ադրբեջանցիների միջև։

1990 թ․-ի սեպտեմբերին կազմավորվեց Երևանի հատուկ գունդը, իսկ Արարատում, Գորիսում, Վարդենիսում, Իջևանում, Մեղրիում ձևավորվեցին հինգ վաշտեր։ 1991 թ.-ին Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշմամբ ստեղծվեց Նախարարների խորհրդին առընթեր Պաշտպանության պետական կոմիտե։

Աղբյուր`

Հայաստանի զինված ուժեր

Հայկական բանակ (1918-1920)

  • Ընտրիր որևիցե մի երկիր, պատմիր այդ երկրի բանակի առանձնահատկությունների մասին:

Իսրայելական բանակը աշխարհի բոլոր բանակներից տարբերվում է նրանով, որ Իսրայելի պաշտպանության բանակում ծառայում է երկրի կանանց մեծամասնությունը (կանայք Իսրայելում զինապարտ են համարվում)։ Սակայն կանանց մոտ 1/3-րդը տարկետում եմ ստանում կամ ամբողջությամբ ազատվում են զինվորական ծառայությունից (հղիություն, կրոնական համոզմունքներ)։ Ժամկետային ծառայության ավարտից հետո կանանց մեծամասնությունը ազատվում է ամենամյա զինվորական հավաքագրումից։

1948 թվականի անկախության համար մղվող պատերազմում, երկրի ծանր իրավիճակի հետ կապված, կանայք ակտիվ մասնակցություն ունեցան Իսրայելի պաշտպանության գործում։ Պատերազմի ավարտից հետո կանայք գործնականորեն դադարեցին մասնակցել մարտական գործողություններին։ Ներկայումս կանանց մեծ մասը զորակոչվում է ոչ մարտական զորամասեր։ 2005 թվականի դրությամբ կանանց թույլատրվում է ծառայել Իսրայելի պաշտպանության բանակի ավելի քան 83 % զորամասերում։

2009 թվականի դրությամբ կանայք ծառայում են հրետանային զորքերում,  Մագավ սահմանապահ զորքերում: Գոյություն ունեն նաև հետևակային զորամասեր, որտեղ տղամարդիկ և կանայք միասին են ծառայում, օրինակ, «Կարակալ գումարտակ»:

2001 թվականին Գլխավոր շտաբին կից ստեղծվել է կանանց-զինծառայողների հարցերով խորհրդականի վարչություն, որը զբաղվում է Ցահալում հավասար հնարավորությունների պահպանման հարցերով։ Վարչությունը գլխավորել է գեներալ Սյուզի Յոգևը:

Posted in Համաշխարհային պատ., Հայոց պատ.

Մարտի 2-8, հեռավար ուսուցում

  1. Սահմանել վիրուս, համաճարակ հասկացությունների սահմանումը:

Վիրուս, ոչ բջջային կառուցվածք ունեցող հարուցիչ, որը բազմանում է միայն կենդանի բջիջների ներսում։ Վիրուսները վարակում են կյանքի բոլոր բջջային ձևերը՝ կենդանիներից ու բույսերից մինչև բակտերիաներ և արքեաներ։

2.Պատմել մարդկային պատմության ընթացքում ամենադաժան վիրուսների, համաճարակներից մեկի պատմությունը, նրա ծագումը, ընկալումը տվյալ դարաշրջանում, կանխարգելումը:

Մարդկության մեջ մեծ վախ էր առաջացրել «Խոզի գրիպ» անվանմամբ հիվանդությունը։ «Խոզի գրիպը» մարդկանց և կենդանիների հիվանդության պայմանական անվանումն է, որի հարուցիչը գրիպի վիրուսի շտամերն են: Առաջին անգամ խոզի գրիպի բռնկում արձանագրվեց 2009-ի մարտին Մեխիկոյում: Վիրուսն առաջացել է եվրոպական և ամերիկյան ցեղատեսակների խոզերի գրիպի երկու վիրուսի խաչաձևման հետևանքով, որը նաև մարդուն վարակելու և մարդուց մարդուն անցնելու հատկություն ձեռք բերեց: Ցավոք, մեր երկրում գրանցվել է մահվան 18 դեպք, որոնց պատճառը H1N1 վարակի հետևանքով առաջացած բարդություններն են։

3.Ներկայիս էտապում , որպես 2020թ կորոնավիրուսի ականատես պատմիր այս երևույթի մասին, պատրաստիր ռադիոնյութ, կամ տեսաֆիլմ ՝ներառելով ընտանիքի անդամներին:

2020 թվականի հունվարի 20-ին Չինաստանի Գուանդուն նահանգում հաստատվել է, որ վիրուսը փոխանցվում է մարդուց մարդու։ Առայժմ վիրուսի բուժման որևէ կոնկրետ մեթոդ չի մշակվել։ Հետո վիրուսը տարածվեց նաև այլ երկրներում, իսկ արդեն մարտի 1-ից Հայաստանում։ Մարդիկ փորձում են պաշտպանվել վիրուսից դիմակների միջոցով։ Վիրուսից պաշտպանվելու համար մարդիկ պետք է հետևեն հիգիենայի կանոններին։

  • Այս ամենը ուսումնասիրելուց հետո գրել “Վիրուսն ապագայում”ստեղծագործական աշխատանք, ձեր իմացած ծրագրերով պատկերել մի դրվագ.իրենց հագուստները, միջավայրը։

Վիրուսն ապագայում

Ինձ թվում է, որ ապագայում կլինեն ավելի բարդ վիրուսներ, սակայն նույն ժամանակ կարծում եմ, որ գիտությունն այնքան զարգացած կլինի, որ կկարողանա կանխել վիրուսը։ Ներկա ժամանակներում ամբողջ աշխարհում մեծ տարածում ունի «Կորոնա վիրուսը», գիտնականները, բժիշկները, փորձում են գտնել վիրուսի հակավիրուսը։ 

Դժվար է պատկերացնել, թե ինչպիսի վիրուսներ կլինեն ապագայում, բայց ինձ թվում է, որ վիրուսը կլինի «Կորոնա վիրուս»-ի ավելի բարդ տարբերակը։

Օժանդակող գրականություն/ առաջադրանքները կատարելիս օգտվեք օտարալեզու աղբյուրներից, անպայման նշել աղբյուրը/:

Wikipedia

Posted in Հայոց պատ.

Սոսե Մայրիկ և Աղբյուր Սերոբ

Սոսե Մայրիկ (իրական անունը՝ Սոսե Վարդանյան, 1865Օսմանյան կայսրություն – 1952ԱլեքսանդրիաԵգիպտոս), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ։ Աղբյուր Սերոբի կինն ու զինակիցը։

Գործունեություն

Մասնակցել է հայդուկային կռիվների։ 1898 թվականին Բաբշենի կռվից հետո, Սերոբի հետ ապաստանել է Սասունում։ 1899 թվականին Գելիեգուզանգյուղում, թունավորված Սերոբի, Հակոբ որդու և Սերոբի եղբայրների (Մխեի և Զաքարի, որոնք զոհվել են այդ մարտում) հետ զինված դիմադրություն է ցույց տվել թշնամուն՝ դրսևորելով մեծ խիզախություն։

Վիրավոր ժամանակ գերվել է և տարվել Բիթլիս, իսկ շուտով՝ ազատվել։ 1904 թվականին Սասունի ապստամբությունից հետո անցել է Վան, այնտեղից՝ Կովկաս։ Սոսե Մայրիկի մյուս որդին՝ Սամսոնը, զոհվել է Կարինում, ջարդերի ժամանակ։

Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո Սոսե Մայրիկն անցել է Կոստանդնուպոլիս ապա՝ Ալեքսանդրիա։

Աղբյուր Սերոբ (իսկական անունը՝ Սերոբ Վարդանյան, 1864, Սողորդ, Խլաթ – 1 նոյեմբերի, 1899), հայ ազգային ազատագրական շարժման հերոս, ֆիդայի:

Վաղ տարիքում ընդհարվելով քրդերի հետ սպանել է նրանցից մեկին ու անցել արտասահման։ Հրայր Դժոխքին Ռումինիայում հանդիպելուց հետո որոշել է վերադառնալ Արևմտյան Հայաստան և զբաղվել իր հայրենիքի պաշտպանությամբ։ Հայաստան իսկ մտնելու պահին նա հանդիպել է թշնամու ջոկատին և կարողացել է իր խմբով հակահարված տալ նրանց։

Սերոբն առավել աչքի է ընկել իր հայրենի Սողորդ գյուղի պաշտպանության, իսկ այնուհետև Բաբշենի ինքնապաշտպանության ժամանակ։ Սերոբի ջոկատը գործ է ունեցել Թուրքիայի այլ շրջաններից Խլաթ եկած քրդական և թուրքական բանակի հետ, որոնք ծանոթ չէին տեղանքին։ Այդ հանգամանքը Սերոբը աշխատել է միանգամից օգտագործել և ժամանակ չտալ թշնամիներին, որ վերջիններս տեղացի քուրդ գտնեն իրենց ցուցումներ տալու համար։

Ի շնորհիվ Սերոբի, Արևմտյան Հայաստանում ամենաքիչ ջարդերը տեղի են ունենում Խլաթ գավառում, որի համար էլ ժողովուրդը նրան տալիս է Աղբյուր անունը։ Իր կատարած քաջագործությունների համար կոչվել է նաև «Նեմրութի հսկա» կամ «Նեմրութի ասլան»:

Բաբշենի մարտերից հետո Աղբյուր Սերոբի համար թուրքերը մեծ գլխագին են նշանակում և սկսում են հարձակվել անմեղ գյուղացիների վրա։ Դրա համար էլ Սերոբն իր ընտանիքի հետ գնում է Սասուն և գլխավորում է այնպիսի ֆիդայիների, որոնցից էին օրինակ Անդրանիկն ու Գևորգ Չաուշը: