Posted in Պատմություն 10

Հայաստանը և Հռոմի ու Պարթևստանի մրցակցությունը

Կարդացե՛ք հետևյալ թեման՝ «Հայաստանը և Հռոմի ու Պարթևստանի մրցակցությունը I-րդ դարի առաջին կեսում»

Պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին՝

1. Հայաստանը գահակալական խնդիրների պատճառով ինչու՞ էր հայտվել Հռոմի և Պարթևստանի մրցակցության գոտում:

Լինելով երկու հզոր պետությունների միջև Հայաստանը պետք է ընտրություն կատարեր, որի արդյունքում՝ անցնելով պետություններից մեկի կողմը, նրանցից մեկին կդարձներ գերիշխող։ Հռոմի և Պարթևստանի մրցակցության գոտում հայտնվելը կայանում էր նրանում, որ երկու պետությունները փորձում էին գահ բարձրացնել իրենց թեկնածուներին։ Հայաստանի դաշնակցությունը ձեռք բերելով հաստատվում էր երկրի հզորությունը։

2. Արդո՞ք այս մարցակցության ժամանակաշրջանում կար հայերի համար այլընտրանքներ․ հիմնավորե՛ք։

Ըստ իս՝ ոչ։ Հայերը երկու հզոր պետությունների միջև էին և որևէ բան կազմակերպելը չափազանց վտանգավոր կլիներ։ Վտանգավոր կլիներ, քանի որ՝ Հռոմի և Պարթևստանի հետ համեմատած, հայերը շատ ավելի թույլ էին և չունեին հստակ առաջնորդ։

3. Ինչո՞ւ Հայոց ավագանին ի վերջո կանգնեց Պարթևական քաղաքական կողմնորոշման վրա։

Հայոց ավագանին ընտրեց Պարթևական քաղաքական կողմնորոշումը Հռոմի ճնշման և սպառնալի վերաբերմունքի պատճառով։ Պարթևստանն ավելի հարմար դաշնակից էր, թե՛ հայերի և պարթևների նմանության, թե՛ բավարար վստահության առկայության տեսանկյուններից։

Posted in Պատմություն 10

Քրիստոնեության հռչակումը պետական կրոն

Դասարանում

Հայոց Աբգար թագավորի օրոք և, հաջորդող տարիներին, Քրիստոսի 12 աշակերտներից Սբ Թադեոս և Սբ Բարդուղիմեոս առաքյալների քարոզչությամբ`I-ին դարում, դրվեց Հայ Առաքելական եկեղեցու հիմքը։ Առաջնորդական աթոռները՝ մինչև Գրիքրոր Լուսավորչի հայտնվելը, տեղակայված են եղել Եդեսիայում, Արտազում և Սյունիքում։ III-րդ դարի երկրորդ կեսերին Հայաստանի քաղաքական և կրոնական իրադարձությունները պայմանավորված էին Սասանյան Պարսկաստանի նվաճումների դեմ հայերի դիմադրությամբ։ Այդ ժամանակ Սասանյաններն էին ընտրում հայոց գահի թագաժառանգին։ Այդ խառնաշփոթի և անիշխանության ընթացքում պարսիկ մոգերը փոփոխում և ավիրում են հեթանոսական պաշտամունքի տաճարային կենտրոնները։ Որմիզդ-Արտաշիրը Բագավանում վառում է «որմիզդական կրակը» և Արտաշես I-ի սահմանաքարերի գրությունները փոխում է իր անունով։ Այսինքն՝ Տրդատ III-րդի և Գրիգորի Հռոմեական կայսրությունում գտնվելու ընթացքում մոգերը ավիրեցին հեթանոսական մշակույթը։ Վերադառնալով Հռոմից Տրդատի հետ գալիս է Գրիրգորը՝ իր մոտ ծառայելու նպատակով։ Մի օր, Անահիտ աստվածուհու տաճարում զոհեր մատուցելու արարողության ընթացքում Տրդատը նկատում է, որ Գրիգորը չի մասնակցում արարողությանը։ Այնուհետև իմանում է, որ նա Անակի որդին է և Քրիստոնյա է, ինչից հետո նրան ստորգետնյա բանտում է բանտարկում՝ Խոր Վիրապում։ Դիոկղետիանոս կայսեր հետապնդումից փախչելով Գայանեի և Հռիփսիմեի գլխավորությամբ Հայաստան են գալիս Հռիփսիմյան կույսերը։ Տրդատը սիրահարվում է Հռիփսիմեին, սակայն Հռիփսիմեն մերժում է նրան, ինչն էլ բերում է կույսերի նահատակությանը։ Այդ իրադարձությունը նաև դառնում է Տրդատի ծանր հիվանդության պատճառ։ Տրդատի քույր Խոսրովիդուխտը իր տեսիլքում տեսնում է, որ միայն Գրիգորն է կարող բուժել եղբորը և բոլոր մյուս հիվանդներին։ Գրիգորին՝ 13 տարի Խոր Վիրապում բանտարկված լինելուց հետո, ազատում են, նա բոլորին բուժում է և սկսում քրիստոնեության քարոզչությունը։ Մաքրվում են Հայաստանում «անիշխանության» ընթացքում մոգերի կատարած բոլոր ավիրվածությունները և դրանց փոխարեն դրվում են քրիստոնեական վկայարանների և եկեղեցնիների հիմքերը։

Posted in Պատմություն 10

Ռուբինյաններ

Բագրատունյաց թագավորության անկումից Կիլիկիայում Ռուբինյան իշխանական տոհմի ջանքերով ստեղծվում է հայկական իշխանություն, որը հետագայում 1198 թվականին վեր է ածվում թագավորության։ Հայկական թագավորությունը դիվանագիտական կապեր է հաստատում արևելքում ստեղծված խաչակրաց պետությունների հետ, որն օգնում է ամրացնել հայկական պետության հիմքերը։

Կիլիկիայում հայերը բնակվել են դեռ անհիշելի ժամանակներից: Արտաշեսյանների օրոք Կիլիկիան որոշ ժամանակ նաև Մեծ Հայքի թագավորության մաս է կազմել: Իսկ XI դարի սկզբից, երբ Վասպուրականի թագավոր Սենեքերիմ Արծրունին, 1021 թ. կազմակերպեց գաղթը, շատ հայեր բնակություն հաստատեցին Լեռնային Կիլիկիայում: Եվ XI դարում Կիլիկիայում հայությունն արդեն մեծամասնություն էր կազմում: Այդ ժամանակաշրջանում Կիլիկիայում և հարակից շրջաններում Փիլարտոս Վարաժնունին և Գող Վասիլ Կամսարականը բավական ընդարձակ իշխանություններ էին ստեղծել:Սակայն այդ պետական կազմավորումները երկար կյանք չունեցան: Ռուբեն Բագրատունին Անիի վերջին գահակալ Գագիկ Բ Բագրատունու թիկնազորի հրամանատարն էր: Երբ 1045 թ.Գագիկ Բ, թողնելով Անին, հաստատվեց Կիլիկիայի սահմանագլխին և 1079 թ. սպանվեց բյուզանդացիների ձեռքով, Ռուբեն իշխանը, ամրանալով Կիլիկիայում ստեղծեց զորեղ իշխանություն: 1080 թ. նա Բարձրբերդում ապստամբության դրոշ բարձրացրեց ու Լեռնային Կիլիկիայի այդ շրջանն անկախ հռչակեց Բյուզանդիայից: Բյուզանդական զորքերը ցանկացան ճնշել հայերին, սակայն Ռուբենն իր շուրջը հավաքված քաջերով կանխեց դա։ Նոր ստեղծված իշխանապետությունը հիմնադրի՝ Ռուբեն Բագրատունու անունով կոչվեց Ռուբինյան:

Ռուբենը կառավարման 15 տարիների ընթացքում բազմիցս ջարդեց ոչ միայն բյուզանդական, այլև սելջուկյան զորքերը և ամրապնդեց իր իշխանությունը: Նա մահացավ ծեր հասակում, նրա մարմինն ամփոփվեց Կաստալոնի վանքում: Ռուբենի մահից հետո իշխանությունը ժառանգեց որդին՝ Կոստանդին Առաջինը, որ կարճ կառավարեց, սակայն իրագործեց բարեփոխումներ։ Նա կարողացավ բյուզանդացիներից և սելջուկներից ազատագրել Լեռնային Կիլիկիայի մի շարք շրջաններ և կցել իր պետությանը, վերակառուցեց Վահկա բերդը և այն դարձրեց իր իշխանանիստը: Կոստանդին Առաջինի կառավարման տարիներին տեղի ունեցան խաչակրաց առաջին արշավանքները: Կոստանդինը նրանց աջակցեց Եդեսիայի, Երուսաղեմի և Անտիոքի գրավման ժամանակ: Նա իր դստերը կնության տվեց Եդեսիայի դուքսին և նրա հետ բարեկամական պայմանագիր կապեց: Կոստանդին Առաջինի մահից հետո իշխանության եկավ իր որդին՝ Թորոսը։ Թորոս Առաջինը, շարունակելով պապի և հոր քաղաքականությունը, ավելի ամրապնդեց հայոց իշխանապետությունը Կիլիկիայում:Նա իր իշխանապետությանը միացրեց Սիսն ու Անարբազան, ինչպես նաև Դաշտային Կիլիկիայի մի հատվածը, Գող Վասիլի հետ Բերդուսի ճակատամարտում ջախջախեց Իկոնիայի սուլթանության զորքերը: Թորոսը նույնպես խնամիական կապերով բարիդրացիական հարաբերություններ հաստատեց խաչակիրների իշխանությունների հետ: 1111 թ. գրավեց Կիզիստրա բերդը և տանջամահ արեց հույն Մանդալե եղբայրներին, որոնք 1079 թ. դավադրաբար սպանել էին հայոց գահազուրկ Գագիկ Բ արքային: Թորոս Առաջինը կառուցեց Դրազարկի վանքը, որ դարձավ հայոց հոգևոր-մշակութային և գիտական հզոր կենտրոններից մեկը:

Թորոս Առաջինին գահըառանգեց նրա կրտսեր եղբայրը՝ Լևոն Առաջինը: Լևոնի իշխանության առաջին տարիները բավական բարենպաստ էին հայերի համար: Նա ջախջախեց սելջուկյան բանակները, ապա՝ խաչակիրներին և նրանց արտաքսեց Դաշտային Կիլիկիայից: 1132 թ. Լևոն Առաջինը ջարդեց նաև բյուզանդական զորքերը և ազատագրեց Կիլիկիո ծովափնյա քաղաքները՝ Տարսոնը, Մամեստիան և Ադանան: Նա գրավեց Սելևկյան և Դաշտային Կիլիկիան և ամբողջովին կցեց իր իշխանությանը: 1137 թ. բյուզանդական կայսր Հովհաննես Երկրորդը մեծաքանակ զորքով արշավեց Կիլիկիայի դեմ: Նա ծուղակ պատրաստեց Լևոն Առաջինի դեմ, կարողացավ գերել նրան ու նրա ընտանիքը և գրավել Կիլիկիայի իշխանությունը:

Լևոն Առաջինը և նրա ավագ որդի Ռուբենը մահացան գերության մեջ՝ Կոստանդնուպոլսի բանտում: Բայց 1145 թ. նրա մյուս որդին՝ Թորոսը, կարողացավ փախչել գերությունից, հասնել Կիլիկիա, համախմբել հայոց զինուժը և սոսկալի ջարդ տալով բյուզանդացիներին՝ վերականգնել հայկական անկախ իշխանությունն ու գահակալել որպես Թորոս Բ։

1168 թ. Թորոս Երկրորդը հիվանդացավ և հրաժարվելով իշխանությունից՝ կրոնավոր դարձավ Դրազարկի վանքում՝ գահը հանձնելով իր անչափահաս որդուն՝ Ռուբեն Երկրորդին (1168-1169): Շատ չանցած՝ մահանում է Թորոսը: Նրա եղբայր Մլեհը, որ մինչ այդ գժտված էր Թորոսի հետ և ծառայում էր Նուր-ադ-Դինի բանակում, վերադարձավ Կիլիկիա և եղբորորդուց խլեց իշխանությունը: Իշխանության գալով՝ Մլեհը ձեռնամուխ եղավ երկրի ամրացման ու հզորացման գործին:

Կիլիկիայի հայկական իշխանության գահակալ դարձավ Լևոն Բ Մեծագործը (1187-1219): Իշխանության գալով՝ Լևոն Բ ստիպված էր անընդմեջ պատերազմներ մղել Կիլիկիային սպառնացող թշնամիների դեմ: Նա նախ ջախջախեց Իկոնիայի, ապա Եգիպտոսի սուլթանության զորքերը: Այնուհետև իր սուրն ուղղեց Բյուզանդիայի դեմ և նրանից գրավեց Սելևկյան, Իսավրիան երկրամասերը՝ կցելով Կիլիկիային:

Գահակալման ընթացքում Լևոնը շատ մեծագործություններով աչքի ընկավ: Հայոց արքան մահացավ 1219 թ.: Նա արու զավակ չուներ: Գահը ժառանգած արքայադուստր Զապելը 1226 թ. ամուսնացավ իշխան Հեթում Հեթումյանի հետ, որով էլ Կիլիկիայի հայոց թագավորության գահին դինաստիական փոփոխություն կատարվեց…

Posted in Պատմություն 10

Հայաստանը Ք.ա. VII դարավերջից մինչև Ք.ա. 330-ական թվականները>>

Ընթերցե՛ք հետևյալ թեման՝ <<Հայաստանը Ք.ա. VII դարավերջից մինչև Ք.ա. 330-ական թվականները>>

Պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին՝

Ե՞րբ և Հայկական լեռնաշխարհի ո՞ր հատվածում էր վերականգնվել Սկայորդու իշխանությունը: Սեպագիր աղբյուրներում ի՞նչ անունով էր հիշատակվում այդ իշխանությունը:

Ըստ Մովսես Խորենացու` Ք.ա. VII դարի առաջին կեսին Հայկական լեռնաշխարհի հարավ-արևմուտքում վերականգնվել էր Հայկազունների ավագ ճյուղի իշխանությունը`Սկայորդու գլխավորությամբ: Այն համապատասխանում է սեպագիր աղբյուրների Արմե-Շուբրիա պետական կազմավորությունը:

Ներկայացրե՛ք Պարույր Սկայորդու քաղաքական գործունեությունը:

Ըստ Պատմահոր հաղորդման` Պարույրը միավորեց Վանա լճից մինչև Եփրատ ընկած ողջ տարածքը: Նա դաշինք կնքեց Մարաստանի ու Բաբելոնի հետ ընդդեմ Ասորեստանի: Ք.ա. 612թ. դաշնակից զորքերը գրավեցին Ասորեստանի մայրաքաղաք Նինվենը: Դրանից հետո Պարույր Նահապետը Հայաստանի թագավոր: Երբ Ասորեստանը վերջնականապես ոչնչացնելու նպատակով դաշնակից զորքերը Ք.ա. 609 թ. Վանի շրջանով արշավում էին դեպի Ասորեստանի վերջին հենակետ Կարքեմիշ քաղաքը, այդ ժամանակ Վանն արդեն դաշնակիցների, այսինքն`Պարույրի իշխանության տակ էր:

Ներկայացրե՛ք (ամփոփ) Երվանդ Սակավակյացի գործունեությունը:

Երվանդ Սակավակյացը Պարույր Հայկազունի հաջորդողն էր։ Նրա անունով էլ Հայկազունիների մի ճյուղն անվանվել է Երվանդական, Երվանդյան կամ Երվանդունի։ Սակավակյացը Մարաստանի դեմ պատերազմում անհաջողություն է կրում և ստիպված ճանաչում նրա գերիշխանությունը։ Նրա օրոք թագավորություն ուներ 40 հազարանոց հետևակ և 8 հազար հեծյալ զորք։ Աժդահակի օրոք Տիգրանը կրկին ապստամբում է, ապստամբությունը ձախողվում է և հայկական ընտանիքն ընկնում է ծուղակը։

Արդյո՞ք ճիշտ էր Մարաստանի դեմ ամպստամբությունը և Աքեմենյան Պարսկաստանի հետ դաշինքը: Հիմնավորե՛ք:

Մարաստանի դեմ ամպստամբությունը միջոց էր Աքեմենյան Պարսկաստանի հետ լավ հարաբերություններ պահպանելու համար։ Եվ նաև լավ միջոց էր Մարաստանին ասպարեզից դուրս հանելու համար։

Ի՞նչ գիտեք Բեհիսթունյան արձանագրության մասին: Ի՞նչ լեզուներով և ի՞նչ անվանումներով էր հիշատակվում Հայաստանը:

Բեհիսթունյան արձանագրությունը թողել է պարսից հզոր արքա Դարեհ I-ը։ Արձանագրությունները եղել են եռալեզու՝ պարսկերեն, էլամերեն, բաբելերեն։ Պարսկերեն արձանագրություններում Հայաստանը կոչվում է Արմինա, էլմաներենում՝ Հարմինույա, բաբելերենում՝ Ուրարտում։

Ինչպիսի՞ տեղեկություններ է հաղորդում Քսենոֆոնը Հայաստանի մասին:

Քսենոֆոնը Հայաստանում արշավանքների ժամանակ նկարագրել է այն, որպես շքեղ երկիր՝ գեղեցիկ շինություններով և քանդակներով։ Այստեղ նշում է, որ հայերը մեծ սափորների մեջ ինչ-որ խմիչք էին պատրաստում, որի վրա գարու հատիկներ էին։Քսենոֆոնը նշում է, որ չկար մի այդպիսի տուն, որտեղ չլինեին խմիչքներ, մսեղենով կերակուրներ։

Posted in Պատմություն 10

Հայոց պատմություն․ Հայաստանի և հայերի մասին հնագույն գրավոր հիշատակությունները

Պատմություն

  • Ներկայացրե՛ք Հայաստանի և հայերի մասին հնագույն գրավոր հիշատակությունները:

Հայերի ծագման մասին պատմական և առասպելական տեղեկություններ են պահպանվել ոչ միայն հայ մատենագրության էջերում, այլ հունական, եբրայական, վրացական, արաբական և պարսկական գրավոր հուշարձաններում։

Հայկական ավանդությունը

Ստեղծվել է դեռևս վաղընջական ժամանակներում և մեզ հասել Մովսես Խորենացու Մովսես Խորենացի գրառմամբ: Ավանդության մեջ որոշակիորեն կարելի է առանձնացնել երկու շերտ: Առաջին` հնագույն շերտը ստեղծվել և գոյություն է ունեցել նախաքրիստոնեական ժամանակներում: Հնավանդ զրույցի համաձայն հայերը սերվել են աստվածազուն Հայկ նահապետից, որն առաջին արարչագործ աստվածների հսկա որդիներից էր: Քրիստոնեական ժամանակաշրջանում հայկական ավանդությունը ենթարկվում է ձևափոխության` հարմարեցվելով Աստվածաշնչի պատկերացումներին, որոնց համաձայն համաշխարհային ջրհեղեղից հետո ողջ մարդկությունը սկզբնավորվեց Նոյի երեք որդիներից՝ Հաբեթ, Քամ և Սեմ: Ըստ ավանդության նորացված, քրիստոնեացված տարբերակի Հայկ նահապետը համարվում է Հաբեթի ժառանգներից Թորգոմ նահապետի որդին. այդտեղից էլ միջնադարյան գրավոր աղբյուրներում Հայաստանին տրված <<Թորգոմա տուն>> և հայերին տրված <<Թորգոմյան ազգ>> անվանումները: Ավանդությունը պատմում է, որ Հայկն իր տոհմով պատերազմել է Միջագետքի բռնակալ Բելի դեմ, հաղթել նրան, և ի նշանավորումն դրա այդ օրվանից հայերը սկսել են հաշվել Բուն Հայոց թվականը: Հայկական ավանդության համաձայն Հայկ նահապետի անունով մեր ժողովուրդը կոչվեց <<հայ>> և երկիրը` <<Հայաստան>>, իսկ նրա ժառանգներից Արամ նահապետի անունից առաջացան Հայաստանի <<Արմենիա>> և հայերի <<արմեն>> անվանումները: Ըստ նույն ավանդության Հայկի ու հայկազուն նահապետների անուններով կոչվեցին Հայկական լեռնաշխարհի բազմաթիվ տեղանուններ (Հայկից` Հայկաշեն, Արամանյակից` Արագած լեռ և Արագածոտն գավառ, Արամայիսից` Արմավիր, Երաստից` Երասխ (Արաքս), Շարայից` Շիրակ, Ամասիայից` Մասիս, Գեղամից` Գեղարքունիք և Գեղարքունյաց ծով, Սիսակից` Սիսական (Սյունիք), Արա Գեղեցիկից` Այրարատ և այլն)։

Հունական ավանդությունը

Հայերի ծագման հունական զրույցը կապվում է Հին Հունաստանում սիրված ու տարածված մի վիպաշարի` արգոնավորդների մասին ավանդության հետ: Վերջինիս համաձայն հայերի նախահայրը և Հայաստանի անվանադիրը Արմենոս Թեսալացին էր, որը մասնակցել է Ոսկե գեղմի համար կատարված նավարկությանը, հաստատվել Հայաստանում, որն էլ նրա անվամբ կոչվել է <<Արմենիա>>: Ավանդությունը հաղորդում է, որ նրա նախնական բնակավայրը եղել է Թեսալիայի Արմենիոն քաղաքը: Ավանդությունն առավել հանգամանորեն պատմում է Ք.ա. I դարի հույն մատենագիր Ստրաբոնը. նա հաղորդում է, թե իր տեղեկությունների սկզբնաղբյուրները Ալեքսանդր Մակեդոնացու զորավարների պատմություններն են։

Հայերի արևմտյան ծագման մասին կցկտուր տեղեկություններ են պահպանվել հույն հեղինակներ Հերոդոտոսի, Եվդոքսոսի և այլոց երկերում: Այդ տեղեկություններում բերված փաստարկները վերաբերում են փռյուգիացի և հայ զինվորների նման հագնված լինելուն և հայերենում փռյուգերեն շատ բառերի առկայությանը: Դրանցով, իհարկե, չի կարող բացատրվել մի ժողովրդի` մյուսից ծագած լինելը. փռյուգիացիներն ու հայերը ազգակից են, և նրանց լեզուներում նույն բառերի առկայությունը, առավել ևս զինվորների միանման հագուստ կրելը պետք է օրինաչափ համարել:

Վրացական ավանդությունը

Վրացական ավանդությունը ստեղծվել է հայկականի ազդեցությամբ և գրի է առնվել IX- XI դարերի վրաց հեղինակների կողմից։ Ըստ վրացական ավանդության Թարգամոսի (Թորգոմի) ութ որդիներից առաջացան մի շարք ժողովուրդներ. ավագ որդի Հայոսից` հայերը, Քարթլոսից` վրացիները, մյուս որդիներից` կովկասյան մի շարք ժողովուրդներ: Դատելով հատուկ անունների վերջավորություններից` այս ավանդությունն ունեցել է հունական ինչ-որ սկզբնաղբյուր ևս, որը մեզ չի հասել: Այն որոշակիորեն կրում է կնիքն իր ստեղծման ժամանակաշրջանի քաղաքական իրավիճակի, երբ հայոց Բագրատունի արքաների ազդեցությունը տարածված էր այսրկովկասյան երկրներում: Դրանով էլ պետք է բացատրել ութ եղբայրներից Հայոսի ավագագույնը լինելու հանգամանքը

Արաբական ավանդությունը

Արաբական ավանդությունը ևս հայերի ծագումը կապում է ջրհեղեղից հետո ազգերի` Նոյի որդիներից առաջացած լինելու պատկերացման հետ: Առավել հանգամանորեն այն շարադրված է XII-XIII դարերի արաբ մատենագիրներ Յակուտիի և Դիմաշկիի երկերում: Ըստ այդ ավանդության Նոյի որդի Յաֆիսից (Հաբեթ) ծնվեց Ավմարը, ապա նրա թոռ Լանթան (Թորգոմ), որի որդին էր Արմինին (հայերի նախնին) և որի եղբոր որդիներից սերում են աղվաններն ու վրացիները: Այս ավանդությունը ազգակից է համարում հայերին, հույներին, սլավոններին, ֆրանկներին և իրանական ցեղերին. հետաքրքիր է, որ այն պահպանել է ազգակից հնդեվրոպական ժողովուրդների միասնության շրջանից եկող հիշողությունը:

Եբրայական

Հին եբրայական ավանդազրույցը գրի է առնվել Հովսեպոս Փլավիոսի (Ք․ա․ I-Ք․հ․ I դարեր) կողմից «Հրեական հնախոսություն» գրքի էջերում, ըստ որի՝ «Ուրոսը հաստատեց Հայաստանը»։ Այս տեղեկության վերաբերյալ կա տարակարծություն։ Հնարավոր է, որ խոսքը վերաբերում է Հայկի սերունդներից Արա Գեղեցիկին։ Ըստ մեկ այլ վարկածի՝ խոսքը վերաբերում է Վանի թագավորության արքա Ռուսային, քանի որ նա հայտնի է որպես «Ռուսա Էրիմենայի որդի», և նրա անունը հիշատակվում է նաև «Ուրսա» տարբերակով։

  • Առանձնացրե՛ք ձեզ համար առավել արժանահավատները և հիմնավորեք դրանք։

Ես կարծում եմ, որ մեզանից և ոչ ոք չի կարող հստակ ասել, թե նշված ավանդազրույցներից որն է հավաստի, քանի որ մենք չունենք ապացույց, որ նշվածներից որևէ մեկը սխալ է։ Սակայն հաշվի առնելով այն, որ մենք քրիստոնեա ենք և դեռ մանկուց սովորել ենք, որ նշվածներից ճիշտը հայկական ավանդազրույցն է, ես նույնպես այդպես եմ կարծում։ Ես ինքս միշտ էլ կարծել եմ, որ այդ ավանդազրույցներից ամենահավաստին հայկական ավանդազրույցն է։