Posted in Քաղաքագիտություն

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱԶԱՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ (ԼԻԲԵՐԱԼԻԶՄ)

«Լիբերալ» բառը հատուկ քաղաքական նշանակություն է ստացել Շվեյցարիայում և Իսպանիայում, երբ ստեղծվեցին լիբերալ պառլամենտական խմբերը: Երբ նորաստեղծ քաղաքական կուսակցությունները կիրառեցին «լիբերալ» բառը, նրանք ցանկանում էին արտահայտել իրենց դրական գնահատականը որոշ երկրներում ձևավորվող դեմոկրատական համակարգերի մասին։ Այս եզրույթը սովորաբար օգտագործվում է բնութագրելու ավելի հին երևույթ։ Համաձայն դասական լիբերալիզմի, պետական միջամտությունը պետք է լինի նվազագույն, որը նշանակում է գրեթե ամեն ինչ, բացառությամբ զինված ուժերի և իրավապահ մարմինների, պետք է թողնել քաղաքացիների ազատ տնօրինմանը, իսկ կազմակերպությունները պետք է ստեղծվեն ըստ քաղաքացիների ցանկության և միայն նրանց մասնակցությամբ: Այդպիսի պետությանը հաճախ անվանում են «գիշերային պահակ պետություն», քանի որ պետության հիմնական նպատակն է  պահպանել հասարակական կարգի հիմնական ու ամենակարևոր կողմերը: Որոշ հեղինակներ (հատկապես Ջոն Լոկը) նույնիսկ մտածում են, որ պետությունը անհատների միջև ազատորեն ստեղծված ասոցիացիա է, որտեղ նրա մասնակիցներն ունեն ապստամբության արդարա ցված պատճառ, եթե պետությունը «գրավում է» ավելի շատ իշխանություն, քան սկզբնապես տրված էր քաղաքացիների կողմից:

ԱԶԳԱՅՆԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ (ՆԱՑԻՈՆԱԼԻԶՄ)

Այն քաղաքական գաղափարախոսություն և ուղղություն է, որի հիմնական դրույթը ազգի արժեքավորությունն է՝ որպես հասարակական միասնության բարձրագույն ձև, և պետության ձևավորման գործում վերջինիս առաջնայնությունը։ Որպես քաղաքական շարժում՝ ազգայնականությունը ձգտում է հաստատել ազգային որոշակի հանրույթի հետաքրքրությունները պետական իշխանության նկատմամբ։

Ազգայնականությունը համալիր սոցիալական երևույթ է, որի օբյեկտը ազգն է։ Լատիներեն «նացիո» հիմքով, ինչը նշանակում է ծննդավայր, այս հասկացությունը մշակվել է Յոհան Գոդֆրիդ Հերդերի կողմից։ Սոցիալական գիտություններում ազգայնականություն հասկացության բացատրությունը ընդհանրապես տարբեր կերպ է տրվում։ Առաջին դեպքում ազգայնականությունը սահմանելիս առանցքային է համարվում ազգ հասկացությունը և այս տեսանկյունից սահմանումները կարելի է տարբերակել միայն քաղաքական և մշակութային փոփոխականներով։ Գիտնականները՝ ինչպիսիք են՝ Հանս Կոհնը, Կարլտոն Հեյեսը, Յոն Պլամենատսը կամ Էնթոնի Սմիթը, հակված են թե՛ տիպաբանական և թե՛ ավելի ներառական սահմանումների կամ բացատրությունների։ Սահմանումների երկրորդ խումբը ազգայնականությունը տարբերակում է ըստ ժամանակագրության՝ մինչև Ֆրանսիական հեղափոխությունը կամ դրա ընթացքում, ինչի արդյունքում ունենք պրեմոդեռնիստական և մոդեռնիստական տեսություններ։

ՊԱՀՊԱՆՈՂԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ԿՈՆՍԵՐՖԱՏԻԶՄ

Ընդհանրապես` «պահպանողականություն» (կոնսերվատիզմ) հասկացությունը մեկնաբանվում է չորս տարբերակներով.

  1. Որպես խառնվածքի տեսակ, որի տարրերն են սովորույթը, մտահոգությունը արմատական փոփոխությունների նկատմամբ և իներցիան:
  2. Որոշակի իրավիճակներում դրսևորվող սոցիալական վարքի մոդել, որին հատուկ է հակազդեցությունը կամ դիմադրությունը սոցիալական, տնտեսական, կրոնական, քաղաքական, մշակութային և այլ ոլորտներում կատարվող փոփոխություններին:
  3. Քաղաքական պահպանողականություն, որն իրենից ներկայացնում է կուսակցությունների և շարժումների կողմից իրականացվող ավելի շատ պաշտպանական, քան հարձակողական բնույթի գործողություններ, որոնց հատուկ է ավանդականությունը:
  4. Գոյություն ունեցող կարգերի պահպանմանն ուղղված մտածողություն, որը հանդես է գալիս աշխարհայացքային կերպով։
Posted in Հայոց լեզու 11

ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՈՒ. ԲԱՌԻ ԿԱԶՄՈՒԹՅՈՒՆ

Ուշադիր կարդա՛

Արմատը բաղադրիչներիչ բաժանվող, բառի հիմնական իմաստն արտահայտող մասն է:
Արմատից կամ բառից նոր բառ կազմող մասնիկը ածանց է:
Արմատներն իրար կապող ա մասնիկը կոչվում է հոդակապ:
Միայն մեկ արմատից կազմված բառերր պարզ են:
Բաղադրիչներից (արմատ, ածանց) կազմված բառերը բաղադրյալ են:

ԻՍԿ ՀԻՄԱ ԿԱՏԱՐԻ՛Ր ՎԱՐԺՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

  • Բառերը բաղադրիչների բաժանի՛ր: Արմատներն ինչո՞վ են միանում:

Մարդամոտ-մարդ-ա-մոտ, լուսամուտ-լույս-ա-մուտ, ծնողասեր-ծնող-ա-սեր, գորգագործ-գորգ-ա-գործ, փառատոն-փառ-ա-տոն: Արտմատներն իրար էին միանում ա հոդակապով։

  • Տրված արմատներով բաղադրյալ բառեր կազմի՛ր:

Սառն-սառնամանիք, սառույց, սառցակալել, սառչել,

Միտ-անմիտ, մտամոլոր, մտածկոտ, մտածել, մտմտալ, մտորել մտաբերել,

Մուր-մրուր։

  • Տրված բառերը կազմող մասերն առանձնացրո՛ւ: Արմատներն ընդգծիր:

Օրինակ՝ մայրություն – մայր + ություն

անամոթ- ան+ամոթ

ամպոտ- ամպ+ոտ

քարոտ- քար+ոտ

օդային- օդ+ային

անշնորհք- ան+շնորհ+ք

դժգոհ- դժ+գոհ

հեռավոր- հեռու+ա+վոր

բարություն- բարի+ություն

գրավոր- գիր+ա+վոր

անորոշ- ան+որոշ

տհաճ- տ+հաճ

  • Ամեն շարքից մի բաղադրիչ ընտրիր և բաղադրյալ բառեր կազմիր (քանիսը կստացվի):

Ա. Թութ, կարմիր, փուշ, ոսկի, տուն, գույն, կաթ (ն), խորհուրդ:

Բ. Ան-, -յա, -ենի, -ոտ, -արան, -ավուն, -եղեն, -ավոր:

Թթենի, կարմրոտ, կարմրավուն, անփուշ, փշենի, փշոտ, փշավոր, ոսկյա, ոսկեղեն, անտուն, տնավոր, անգույն, գունեղեն, գունավոր, կաթնոտ, կաթնարան, կաթնավուն, կաթնեղեն, անխորհուրդ, խորհրդարան, խորհրդավուն, խորհրդավոր։ (23 բառ)

  • Նախորդ վարժության Ա և Բ խմբերի տարբերությունը բացատրիր: Ինչպ՞ես կանվանես Բ խմբի մասնիկները:

Ա խմբում բառեր էին, որոնք նոր կազմված բառերում՝ արմատներ էին։ Իսկ Բ խմբում գտնվում էին վերջածանցները։

  • Ամեն շարքից մի բաղադրիչ ընտրի՛ր և կազմի՛ր բաղադրյալ բառեր:

Ա. Գետ, կանչ, լույս (լուս), գիր (գր), սիրտ (սրտ), միտ:

Բ. Ան-, -ավոր, -ել, -ակ, -֊ք, -ոտ:

Անգետ, գետակ, կանչել, անլույս, լուսավոր, լուսակ, անգիր, գրավոր, գրել, գիրք, անսիրտ, սրտել, անմիտ, մտավոր, միտք։

  • Տրված բառերից նորերը կազմի´ր ակ, իկ, ուկ մասնիկներով (ածանցներով): Այդ ածանցներն ի՞նչ իմաստ են տալիս բառին:

Ա. Աստղ, արկղ, թիթեռ, թերթ, գետ, նավ, դուռ(ն), թռչուն, խոզ, գառ(ն):

Աստղիկ, արկղիկ, թիթեռնիկ, թերթիկ, գետակ, նավակ, դռնակ թռչնակ, խոզուկ, գառնուկ։ (Բառին հաղորդում է ավելի փոքրացնող իմաստ)

Բ. Հայր, մայր, տատ, պապ, քաղցր, անուշ, որդի, տաք, հարս(ն):

Հայրիկ, մայրիկ, տատիկ, պապիկ, քաղցրիկ, անուշիկ, որդյակ, տաքուկ, հարսիկ։ (Ավելի ջերմ հնչեղություն և իմաստ են տալիս բառին)

  • Սխալները գտի´ր և ուղղի´ր:

Փոքրիկ բլրակն էլ անցիր ու կհասնես ասածս ծառին:

Փոքրիկ ձկնիկը ջրիմուռների տակ էր թաքնվել:

Քաղաքի ծայրին՝ մի փոքրիկ տնակում, ապրում էր կախարդը:

Մի փոքրիկ առվակ իջնում էր սարն ի վար:

Անտառից դուրս եկավ մի պստլիկ ձիուկ:

Հավն ածեց մի փոքրիկ ձվիկ:

Քամին դես ու դեն էր քշում կտոր-կտոր ամպիկները:

  • Տրված բառերից տեղ ցույց տվող ածանցավոր բառեր կազմի՛ր: Գրի՛ր գործածված մասնիկները (ածանցները): Կազմած ո՞ր բառերն են մեծատառով սկսվում:

Օրինակ՝ հույն – Հունաստան:

հիվանդ–հիվանդանոց (ոց)

ծաղիկ–ծաղկարան (արան)

մուկ–մկնարան (արան)

հայ–Հայաստան (ստան)

նիստ–նստարան (արան)

այբուբեն–այբբենարան (արան)

դաս– դասարան (արան)

դպիր–դպրոց (ոց)

դարբին–դարբնոց (ոց)

հյուր– հյուրանոց (ոց)

զոր(ք)–զորանոց (ոց)

ռուս– Ռուսաստան (արան)

գործ–գործարան (արան)

բրուտ–բրուտանոց (ոց)

կույս–կուսարան (արան)

ուզբեկ–Ուզբեկստան (ստան)

հնդիկ–Հնդկաստան (ստան)

թուփ–թփաստան (ստան)

ծիրան– ծիրանենի

  • Ընդգծված բառակապակցությունները փոխարինի՛ր ածանցավոր բառերով:

Շատ ու շատ դարեր առաջ ասորիների երկրում մի իմաստուն մարդ էր ապրում:—Ասորեստանում

Մորու թփերով ծածկված տեղում մի առարկա էր թաքցրել:— Մորենի

Նա որոշել էր այդտեղ իր համար բնակվել ուտեղ կառուցել: — բնակարան

Տունը դարձրել ես հավեր պահելու տեղ։— Հավաբուն

Երեկոյան դարբինների աշխատանքի վայրում կհանդիպենք:— Դարբնոց

Գետի ափին մի փոքր հյուղ, ուներ որտեղ ապրում էր իր սիրելի կենդանու հետ:—Հյուղակ

Իրենց փոքր գյուղի փողոցներն ու այգիները հիշեց:— Գյուղակ

ԴԵՐԱՆՈՒՆՆԵՐ

Դերանունները ութ տեսակի են` անձնական, ցուցական, փոխադարձ, հարցական, հարաբերական, որոշյալ, անորոշ, ժխտական։

Անձնական դերանունները մատնացույց են անում խոսող, խոսակից կամ մի երրորդ անձ` առանց դրանց անվանելու։

Անձնական դերանուններն են՝ ես, ինքս, մենք, ինքներս, դու, ինքդ, դուք, ինքներդ, նա, ինքը, նրանք, իրենք:

Ցուցական դերանունները մատնացույց են անում առարկա, հատկություն, քանակ, տեղ և ձև՝ առանց դրանք անվանելու։

Ցուցական դերանուններն են` սա, դա, նա, այս, այդ, այն, սույն, նույն, միևնույն, մյուս, այսպես, այդպես, այնպես, այսպիսի, այդպիսի, այնպիսի, նույնպիսի, այսքան, այդքան, այնքան, նույնքան, այսչափ, այդչափ, այնչափ, նույնչափ, այստեղ, այդտեղ, այնտեղ:

Փոխադարձ դերանունները ցույց են տալիս փոխադարձ հարաբերությամբ միմյանց հետ կապված առարկաներ կամ անձեր՝ առանց դրանք անվանելու։

Փոխադարձ դերանուններն են` իրար, միմյանց, մեկմեկու կամ մեկմեկի:

Հարցական դերանունները արտահայտում են հարցում խոսողին ծանոթ անձի կամ առարկայի, սրանց հատկության, թվի, գործողության տեղի, ժամանակի, ձևի և այլնի մասին՝ առանց դրանք անվանելու։

Հարցական դերանուններն են` ո՞վ, ի՞նչ, ինչպիսի՞, ինչքա՞ն, ինչպե՞ս, ինչու՞, ո՞ր, ո՞րը, որքա՞ն, որչա՞փ, որպիսի՞, ո՞րերորդ, որտե՞ղ, ե՞րբ, ու՞ր, քանի՞, քանի՞սը, քանի՞երորդ:

Հարաբերական դերանունները նույն հարցական դերանուններն են, որոնք, սակայն, արտահայտում են ոչ թե հարցում, այլ մի նախադասություն կապում են մյուսին։

Որոշյալ դերանունները մատնացույց են անում առարկաների կամ անձերի հայտնի, որոշյալ ամբողջություն` միասնաբար կամ առանձին-առանձին վերցրած, առանց դրանք անվանելու։

Որոշյալ դերանուններն են՝ ամբողջ, ամեն, ամեն մի, բոլոր, յուրաքանչյուր, ողջ, համայն, ամենայն, ամբողջը, ամենը, ամեն ինչ, ամեն մեկը, ամեն ոք, ամենքը, բոլորը, յուրաքանչյուրը, յուրաքանչյուր ոք, ողջը:

Անորոշ դերանունները մատնացույց են անում անորոշ անձ, առարկա և կամ անձի ու առարկայի անորոշ հատկություն, քանակ` առանց դրանք անվանելու։

Անորոշ դերանուններն են` ինչ-որ, ինչ-ինչ, ոմն, մեկը, մեկնումեկը, մի, մի քանի, մի քանիսը, ուրիշ, այլ, այսինչ, այնինչ, որոշ, որևէ, ովևէ, երբևէ, երբևիցե, որևիցե:

Ժխտական դերանունները մատնացույց են անում ամբողջությամբ ժխտվող առարկաներ կամ անձեր, առանց դրանք անվանելու։

Ժխտական դերանուններն են` ոչ ոք, ոչինչ, ոչ մի, ոչ մեկը:

Հարցական և հարաբերական դերանուններ

Հարցական դերանունները արտահայտում են հարցում խոսողին ծանոթ անձի կամ առարկայի, սրանց հատկության, թվի, գործողության տեղի, ժամանակի, ձևի և այլնի մասին՝ առանց դրանք անվանելու:

Օրինակ՝ Ինչո՞ւ նա գնաց քաղաք, ի՞նչ թղթեր էին, որ բերել էր իր հետ:

Հարցական դերանուններն են`  ո՞վ, ի՞նչ, ինչպիսի՞, ինչքա՞ն, ինչպե՞ս, ինչու՞, ո՞ր, ո՞րը, որքա՞ն, որչա՞փ, որպիսի՞, ո՞րերորդ, որտե՞ղ, ե՞րբ, ու՞ր, քանի՞, քանի՞սը, քանի՞երորդ: 

Հարցական դերանուններից միայն ո՞վ դերանունն է, որ գոյականներից տարբեր հոլովում ունի:

Սա ներգոյական հոլով չունի. սեռականը լինում է ո՞ւմ, որից կազմվում են մյուս հոլովաձևերը. այսպես` տրական՝ ո՞ւմ, հայցական՝ ո՞ւմ, բացառական՝ ումի՞ց, գործիական՝ ումո՞վ: 

Ո՞վ դերանվան հոգնակին լինում է ովքե՞ր, որը չի հոլովվում:

Ե՞րբ դերանունը ենթարկվում է գոյականական վա հոլովման՝ երբվա՞, երբվա՞ն, երբվանի՞ց:

Հոգնակի թիվ չունի: 

Ի՞նչ, ո՞ր, քանի՞սը, որտե՞ղ դերանունները հոլովվում են գոյականական ի հոլովմամբ: 

Ո՞ր դերանվան հոգնակին լինում է որո՞նք և ենթարկվում է գոյականական ց հոլովման: 

Որքա՞ն, որչա՞փ, ինչպիսի՞, որպիսի՞, քանի՞երորդ, ո՞րերորդ դերանունները հոլովվում են միայն գոյականաբար գործածվելիս և դարձյալ ենթարկվում են ի հոլովման. այսպես` որքանի՞, քանի՞երորդից, ինչպիսիներո՞վ և այլն:

Այսպիսով, հարցական դերանուններից հոլովվում են գոյականական ո՞վ,ե՞րբ, ինչ, ո՞ր, քանի՞սը, որտե՞ղ դերանունները: Մնացած դերանունները հարցում են արտահայտում գոյականական կամ բայական անդամի մասին և իրենց հիմնական կիրառության մեջ չեն հոլովվում:

Հարցական դերանունները նախադասության մեջ լինում են՝

  • ենթակա՝ Օրինակ՝  «Տեսնես ո՞վ է որս անում»,–մտածեց նա, երբ հրացանի ձայն լսեց:
  • ստորոգյալի մաս՝ Օրինակ՝  Այս տոպրակը ո՞ւմն է:
  • գոյականի լրացում՝ Օրինակ՝  Քանի՞ աղջիկ կա ձեր դասարանում:
  • բայի լրացում՝ Օրինակ՝  Դու ե՞րբ պիտի գնաս:

Հարցական դերանունների վերջին ձայնավորի վրա սովորաբար դրվում է՝

  • հարցական նշան՝  ինչպե՞ս, ո՞ւր և այլն,
  • որոշ դեպքերում, ըստ խոսքի բովանդակության՝ շեշտ՝ Օրինակ՝ Մարզիչը մեզ խմբերի բաժանեց և բացատրեց, թե ո՛ր խումբը ի՛նչ է անելու:
  • որոշ դեպքերում՝ բացականչական նշան՝ Օրինակ՝Հետո տասներկու տարի անցավ, և ի˜նչ տարիներ: Որոշ դեպքերում էլ, երբ արտահայտում են անուղղակի հարցում, գրվում են առանց որևէ նշանի: Օրինակ՝  Պարզ չէ, թե ինչպես է երեխան հասել այստեղ:
  • Քանի՞երորդ, ո՞րերորդ դերանունների բառային շեշտը վերջին վանկի վրա չէ, ուստի առոգանության նշանները նույնպես վերջին ձայնավորի վրա չեն դրվում:

Հարաբերական դերանունները նույն հարցական դերանուններն են, որոնք, սակայն, արտահայտում են ոչ թե հարցում, այլ մի նախադասություն կապում են մյուսին:

Օրինակ՝ Նա, ով առաջ չի նայում, հայտնվում է հետևում:

Հարաբերական դերանունները նախադասության մեջ կատարում են նույն պաշտոնները, ինչ որ հարցականները՝ ենթակա, ստորոգյալի մաս, լրացում:

Posted in Ճամփորդություն, Էկոլոգիա

«Դիլիջան» ազգային պարկ

«Դիլիջան» ազգային պարկը ստեղծվել է 1958 թ. որպես պետական արգելոց, իսկ 2002 թ. վերափոխվել է ազգային պարկի:

Պարկն ունի բավականին հետաքրքիր ու բազմազան բուսական եւ կենդանական աշխարհ: Այստեղ հայտնաբերված են ավելի քան 977 բուսատեսակներ: Հարուստ է ազգային պարկի կենդանական աշխարհը: Կաթնասուններից այստեղ հանդիպում են գորշ արջ, գայլ, անտառային կատու, ոզնի, այծյամ, ազնվացեղ եղջերու եւ այլն:

Ազգային պարկի ՊՈԱԿ-ը իր աշխատանքներն իրականացնւմ է ըստ ՀՀ կառավարության կողմից հաստատված 2007-2011թթ. կառավարման պլանի: «Դիլիջան» ԱՊ ՊՈԱԿ-ի հիմնական խնդիրներն են` բուսական եւ կենդանական աշխարհի պահպանության իրականացումն եւ վերարտադրության ապահովումը: Վերջին յոթ տարիների ընթացքում կատարվել են տարեկան 10 հա ծառատնկման աշխատանքներ, ինչպես նաեւ պարբերաբար իրականացվել են տնկարանների խնամքի եւ փխրեցման աշխատանքներ: «Դիլիջան» ԱՊ ՊՈԱԿ-ը բաղկացած է 2 բաժիններից` գիտական եւ պահպանության: Գիտական բաժինը հիմնականում կատարում է կենդանական ու բուսական աշխարհի ուսումնասիրություններ եւ հաշվառում: Ազգաբնակչությանը իրազեկելու նպատակով անց են կացվում դասընթացներ եւ բացատրական աշխատանքներ, նկարահանվել են երեք ֆիլմեր, տպագրվել տասնյակ բրոշյուրներ եւ բուկլետներ:

«Դիլիջան» ազգային պարկը բաժանված է 4 տեղամասերի, դրանք են.

1. «Դիլիջան»

2. «Շամախյան»

3. «Հաղարծին» 

4. «Գոշ»:

Այս պարկում նայև գտնվում է եղջերուների բազմացման կենտրոն-ը

եղջերուների բազմացման կենտրոն

«Հայաստանում Կովկասյան ազնվացեղ եղջերուի վերաբնակեցման ծրագիրը» նախաձեռնել են ՀՀ բնապահպանության նախարարությունը և Բնության համաշխարհային հիմնադրամի (WWF) հայաստանյան մասնաճյուղը 2013 թ․-ին։

Ծրագրի շրջանակներում «Դիլիջան» ազգային պարկում կառուցվել է 10 հա մակերեսով ազատավանդակ, ինչպես նաև եղջերուների բազմացման կենտրոնի գրասենյակ, որը հագեցած է համապատասխան տեխնիկական և մարդկային ռեսուրսներով։

Posted in իսպաներեն

me gusta leer

me gusta leer. Leer me ayuda a calmarme, me ayuda a aprender más cosas y, en general, me gusta mucho leer cuando estoy aburrido y no tengo nada que hacer. Me pongo los auriculares, escucho música y empiezo a leer un libro. Por lo general, leo libros en inglés porque (el inglés es mi idioma fuerte) al principio era exigente con el género que quería leer, pero últimamente he comenzado a tener una mente más abierta y he estado leyendo todos los géneros que en realidad son mejores. pero todavía leo más mi género favorito, que es thriller, terror, detectives y más.

ya que mi forma favorita de leer un libro es escuchando música, me ayuda a concentrarme más en el libro por lo raro que suena. tengo varios libros favoritos pero uno de mis favoritos tiene que ser el abogado de la calle por john grisham.

Sugeriría a muchas personas que comiencen a leer porque desarrollan un conocimiento común y, sinceramente, comienzan a pensar de manera diferente, simplemente desarrollan muchas cosas leyendo libros.

Posted in Էկոլոգիա

 Հայաստանի Հանրապետության` որպես զբոսաշրջության համար բարենպաստ երկիր

 Հայաստանը աշխարհի ամենահին երկրներից մեկն է, որը հայտնի է իր բազմաթիվ զարմանահրաշ տեսարժան վայրերով: Յուրաքանչյուր անկյուն, սկսած Երևանից, ի վիճակի է նվաճել սրտեր իր գեղեցկությամբ:

Հայաստանի տեսարժան վայրերը

Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանը բազմաթիվ թանգարանների օջախ է, իսկ Հայաստան երկիրն ինքը համարվում է բացօթյա թանգարան: Երևանի գեղեցիկ ճարտարապետությունը `վարդագույն տուֆից կառուցված տները, ինչպես նաև Հայաստանի այլ մարզերի ճարտարապետական գլուխգործոցները տարբերվում են աշխարհի այլ երկրներից` յուրաքանչյուր անկյանը հաղորդելով յուրահատուկ հմայք:

Երևանի գլխավոր տեսարժան վայրը Հանրապետության հրապարակն է, որը հատկապես գեղեցիկ է տաք սեզոնին, երբ երեկոյան կարելի է վայելել գեղեցիկ երգող շատրվանները:

Հայաստանի ամենահայտնի տեսարժան վայրերից մեկը Տաթևի վանքն է, որը գտնվում է գեղատեսիլ Սյունիքի մարզում: Այստեղ է, որ դուք կարող եք նստել աշխարհի ամենաերկար ճոպանուղին, որը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ցանկում է գտնվում, բավականին հարմար գներով:

Բնական գեղեցկության իսկական գիտակը պետք է այցելի Հայաստանի կապույտ աչքերով մարգարիտ ՝ Սևանա լիճ, և շարունակի իր ճանապարհորդությունը դեպի Հայաստանի փոքրիկ Շվեյցարիա ՝ Դիլիջան: Լճից եկող ճանապարհը նախ բարձրանում է սարերը, իսկ հետո սուզվում է երկար թունելի մեջ ՝ թողնելով այն այնպես, կարծես թե հայտնվել եք բոլորովին այլ աշխարհում՝ բարձր լեռներ, խիտ անտառներ, Դիլիջանի արգելոցի մաքուր, բուժիչ օդը:

Հայաստանը փոքր երկիր է, բայց հարուստ է գեղեցիկ տեսարժան վայրերով, որոնք կարող են զարմացնել իրենց անասելի գեղեցկությամբ:

Էքստրեմալ զբոսաշրջություն

Հայաստանը ՝ քարերի, լեռների, ժայռերի, խոր կիրճերի, լեռնային գետերի, բարձր ձորերի և լեռնաշղթաների երկիր, իսկական դրախտ է էքստրեմալ տուրիզմի սիրահարների համար:

Հայաստանը մի երկիր է, որտեղ առկա են ամեն տեսակի ծայրահեղ և ակտիվ հանգիստ, որտեղ ծայրահեղության, միաձուլվելով վայրի բնության և գետի ալիքների հետ, թռչելով ալպիական դահուկներով և սնոուբորդով: Ակտիվ հանգստի ժամանակ, որը ներառում է նաև ծայրահեղության տարրեր, պետք է պահպանել անվտանգության բոլոր միջոցառումները, քանի որ բացի էքստրիմից, կարևոր է ծայրահեղ զբոսաշրջությունը հնարավորինս անվտանգ դարձնել:

Կրոնական զբոսաշրջություն

Հայաստանը, լինելով քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն ընդունած առաջին երկիրը, տաճարների և վանքերի երկիր է, իսկ Երևանը ՝ եկեղեցիների մայրաքաղաք:

Հայաստանում յուրաքանչյուր եկեղեցի, տաճար կամ վանք ունի իր կախարդական ուժն ու մոգական էներգիան։ Հայաստանի ամենահին վանքեր ուխտագնացության ընթացքում հրաշք կատարվելու հավատը:Հայաստանն ունի նաև անգերազանցելի բնական գեղեցկություն, ինչը ուխտագնացությունն ավելի հետաքրքիր և ուսուցանող է դարձնում:

կրոնական շրջագայությունը Հայաստանի սրտից ՝ Երևանից, և այն այցելելով Էջմիածնի վանական համալիր ՝ Հայ Առաքելական եկեղեցու գլխավոր վանք և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի նստավայր, Գեղարդի վանք, Խոր Վիրապ, Նորավանք, Հաղարծնի վանքերը… Իզուր չէ, որ Հայաստանը համարվում է եկեղեցիների և վանքերի երկիր:

Posted in պատմություն 11

Հայկական դիվանագիտությունը 17-րդ դարում

Ներկայացրե՛ք թեման  հետևյալ ուղղություններով՝

1․ Հայաստանի ազատագրության հնարավոր տարբերակները, ծրագրերը

2․ Հայաստանի ազատագրության ընդունելի ճանապարհները

3․ Գաղտնի ժողովները և պատվիրակությունները ստեղծումը, դրանց արդյունավետությունը

4․ Հայաստանի ազատագրության 17-րդ դարում հնարավոր ձեր տարբերակները

17-րդ դարի երկրորդ կեսը մեծ նշանակություն ունեցավ հայոց պատմության մեջ՝ ազգային գաղափարախոսության ծավալմամբ և ազատագրական պայքարի ձեռնարկման գործնական քայլերով։

Պայքարը սկսելու համար առաջացել էին մի շարք ներքին և արտաքին նախադրյալներ։ Ներքին նախադրյալներից էր հայերի ազգային ինքնագիտակցության մեջ դարեր առաջ կորցրած անկախ պետականության վերականգնման անհրաժեշտության զգացումը։ Հայաստանում դեռևս պահպանվող հայկական մի շարք իշխանություններ թուլացել էին և դժվարությամբ էին միայնակ գլխավորում ազատագրական շարժումը։ Պայքարի նախադրյալների մեջ էական էր դավանանքի ու ազգային մշակույթի խաղացած դերը։

Արտաքին նախադրյալներից էր Օսմանյան կայսրության թուլացումը։ Կարևոր էին նաև միջազգային հարաբերություններում նկատվող փոփոխությունները՝ մի շարք երկրներ բացասական տրամադրվածությունը Օսմանյան կայսրության հանդեպ։ Դրանք հանդիսանում էին Հայաստանի հնարավոր դաշնակիցներ։ Կարևոր հանգամանք էր նաև հույների, ասորիների, վրացիների, նույնիսկ քրդերի և եզդիների ՝ օտար տիրապետության դեմ պայքարի պատրաստակամությունը։

1645թ․-ին Օսմանյան պետության և Վենետիկի հանրապետության միջև սկսվեց երկարատև պատերազմ, ինչը հույս ներշնչեց հայերի և մյուս թուրքահպատակ ժողովուրդների մեջ։ Հռոմը և Ֆրանսիան ջանքեր էին գործադրում համախմբելու Օսմանյան տիրապետության տակ գտնվող ժողովուրդներին։ Ազատագրման ծրագրի գործում մասնակից էր մահտեսի Շահմուրատը։ 1666թ․-ին նա ժամանել էր Փարիզ և հավաստիացրել ֆրանսիական արքունիքին, որ հայերը հույների հետ միասին պատրաստ են ապստամբելու Օսմանյան կայսրության դեմ։ 1683թ․-ին հայկական պատվիրակության կազմը կրկին ժամանել էր Փարիզ՝ բանակցությունները շարունակելու համար։ Սակայն քաղաքական իրադրության փոփոխությունները նպաստավոր չեղան ծրագրերի իրականացման համար։ Ֆրանսիան ստանձնեց Թուրքիային պաշտպանելու քաղաքականությունը։ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Հակոբ Դ Ջուղայեցին քաջ տեղյակ էր Եվրոպայի քաղաքական իրադարձություններին։ 1677թ․-ին նա Էջմիածնում գումարում է գաղտնի ժողով, որտեղ քննարկվում է ազատագրման հարցը։ Որոշվում է դիմել Եվրոպայի օգնությանը։ Այդ նպատակով կազմված պատվիրակությունը 1678-թ․ին հասնում է Կ․ Պոլիս՝ Եվրոպա անցնելու նպատակով։ Երկու տարի անց Հակոբ Դ Ջուղայեցին մահանում է։ Պատվիրակությունը վերադառնում է Հայաստան։ Սակայն նրանց հետ մեկնած Իսրայել Օրին չի վերադառնում Հայաստան։ Այլ գնում է Իտալիա, Ֆրանսիա, ապա հաստատվում Գերմանիայում։ Կայսրընտիր իշխան Հովհան Վիլհելմի հետ քննարկում է ազատագրման հարցը, իսկ նա խոստանում է աջակցել։ Օրին վերադառնում է հայրենիք և 1699թ․-ին Անգեղակոթում հրավիրում է գաղտնի ժողով։ Որոշվում է, որ Օրին պետք է վարի բանակցություններ եվրոպական երկրների և ռուսական իշխանությունների հետ։

Իսրայել Օրին 1701թ․-ի ամռանը գնում է Ռուսաստան և Պետրոս I-ին ներկայացնում Ռուսաստանի օգնությամբ Հայաստանը ազատագրելու ծրագիրը։ Քանի որ Պետրոս I-ը այդ ժամանակ զբաղված էր Հյուսիսային պատերազմով, Օրուն ասում է, որ կզբաղվի այդ հարցերով պատերազմի ավարտից հետո։ Պարսկաստանում և Անդրկովկասում տիրող իրավիճակին ծանոթանալու համար, Պետրոս I-ը որոշում է դեսպանություն ուղարկել Պարսկաստան։ Իսրայել Օրին լինում է ղեկավարը, նա ստանում է նաև ռուսական բանակի գնդապետի աստիճանը։ Օրուն է միանում նաև Գանձասարի կաթողիկոս Եսայի Հասան-Ջալալյանը։ 1711թ․-ին Իսրայել Օրին մահանում է Աստրախանում, իսկ Եսայի Հասան-Ջալալյանը վերադառնում է Արցախ։

Օրին գիտակցում էր ընդհանուր թշնամու դեմ բոլոր դաշնակիցների միավորման նշանակությունը։ Նրա շնորհիվ Հայաստանի ազատագրության հարցը դրվեց գործնական հողի վրա։ Նա համախմբող դեր կատարեց հայ հասարակության տարբեր խավերի միջև։

Posted in Խորացված պատմություն

Կարմիր Բլուր կամ Թեյշեբաինի․ նախապատրաստական աշխատանք

Կարմիր բլուրը, որի վրա բացվել են ուրարտական Թեյշեբաինի ամրոցի մնացորդները, գտնվում է Երևանի հարավ֊արևմտյան ծայրամասում, Հրազդան գետի ձախ ափին։ Ամրոցի շուրջը, հարթավայրում, մոտ 100 հա տարածքի վրա սփռվել են հին, նույնանուն քաղաքի մնացորդները։

1936 թվականին երկրաբան Ա․ Պ․ Դեմյոխինը բլրի հարավարևելյան լանջին պատահաբար գտավ մի բազալտե քարի բեկոր, որի վրա պահպանվել էր հինգ տող սեպագիր արձանագրության մի մասը։ Նա այդ քարը տեղափոխեց Հայաստանի պատմության պետական թանգարան, և այն վերծանվեց Կ․ Գ․ Ղաֆադարյանի կողմից։ Պարզվեց, որ արձանագրությունը վերաբերում է մ․ թ․ ա․ VII դարի կեսերին, քանի որ պարզ կարդացվում էր ուրարտական Ռուսայի՝ Արգիշտիի որդու անունը։ Հայտնագործությունից հետո Կ․ Գ․ Ղաֆադարյանի ղեկավարությամբ կատարվեցին տեղանքի հետախուզական աշխատանքներ և բացահայտվեց, որ բլրի գագաթը և լանջերը ծածկված էին հնագույն շինությունների փլված պատերի քարերով և կարմիր հողի առատ շերտով, որն առաջացել էր հում աղյուսի այրված, քանդված պատերից։ Այդ հողի գույնի հետևանքով բլուրն անվանվեց Կարմիր բլուր։

Երկար տարիներ մոտակա գյուղերի բնակիչները քարերն օգտագործում էին շինարարական նպատակներով, իսկ այրված ու մոխրացած հողը՝ դաշտը պարարտացնելու համար։ Այդ աշխատանքների ժամանակ հայտնաբերվել են և բլրի մակերեսից դուրս եկել մեծ քանակությամբ խեցեղենի բեկորներ, կոտրված անոթներ և ոսկորներ, երկաթե և բրոնզե առարկաներ։

Պեղումներ

1939 թվականին երեք արշավախումբ միասին սկսեցին Կարմիր բլուրի կանոնավոր պեղումները։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին պեղումներն ընդհատվեցին և վերսկսվեցին 1945 թվականին՝ ՀՍՍՀ ԳԱ պատմության ինստիտուտի (1959թ․), ՀՍՍՀ ԳԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի և Էրմիտաժի միացյալ արշավախմբի ուժերով՝ Բ․ Բ․ Պիոտրովսկու ընդհանուր ղեկավարությամբ։ Պեղումներն ավարտվեցին 1971 թվականին։

Երկարամյա պեղումների արդյունքում պարզվեց, որ Կարմիր բլուրն ուրարտական ուշ ժամանակաշրջանին պատկանող (մ․թ․ա․ VII֊VI դդ․) մի հուշարձան է, որն իրենից ներկայացնում է հզոր ուրարտական ամրոցի և քաղաքի միացյալ համալիր և զբաղեցնում է մոտ 100 հա տարածություն։ Ամրոցը, որն ընդգրկում է բլրի գագաթը, մի մոնումենտալ շինություն է և զբաղեցնում է 4 հա տարածություն։ Ամրոցի միջնաբերդը երկհարկանի մի հսկա շենք է, որի պահպանված նկուղային հարկը բաղկացած է 150 սենյակներից։ Այդ շինության արևելյան և հյուսիսային ճակատները աստիճանաձև են և ամրացված են մեծ քանակությամբ ոչ բարձր աշտարակներով, իսկ անկյուններն՝ ավելի խոշոր աշտարակներով։ Շենքի արևմտյան ճակատը նայում է դեպի ընդարձակ բակը, որն ամրացված է կրկնակի պարիսպներով և ունի երկու մուտք։ Հիմնական, հարավային մուտքն ունի լավ պաշտպանված դարպասներ, որոնց երկու կողմից բարձրանում են մեկական հսկայական աշտարակ, իսկ երկրորդ՝ հյուիսարևմտյան կողմի մուտքն ավելի փոքր է, որով անցնում էին մարտակառքերը։

Հզոր պարիսպները, որոնք կառուցված են քարե հիմքի վրա բարձրացող հում աղյուսե պատերով և ամրացված են աշտարակներով ու կոնտրֆորսերով, ապահովում էին ամրոցի պաշտշպանությունը։ Բացի դրանից, ամրոցի պաշտպանողական համակարգն ունի մի առանձնահատկություն ևս. եթե հակառակորդը ներխուժեր ամրոցի բակը, նա կհանդիպեր միջնաբերդի առանց որևէ մուտքի երկրորդ հզոր պարսպին։ Ոչ բակից, ոչ էլ մի այլ տեղից հնարավոր չէր մտնել միջնաբերդ։ Ամրոցի բնակիչները միջնաբերդ մտնելու համար բարձրանում էին հատուկ պանդուսով, որը կենտրոնական մուտքի մոտից դռնապանի սենյակի ետևից տանում էր դեպի առաջին հարկի տանիքի մակարդակին կառուցված հարթակները։ Այստեղից կարելի էր անմիջապես մտնել երկրորդ հարկի սենյակները, կամ աստիճաններով իջնել նկուղային հարկ։

Պեղումներից պարզ դարձավ նաև, որ նախնական հատակագծում ամրոցը փոքր է եղել և հետո մի քանի անգամ լայնացվել է հարավարևելյան ուղղությամբ, նախկին պարիսպները և կոնտրֆորսերը մնացել են սենյակների ներսում՝ կազմելով յուրահատուկ ելուստներ։ Նշված նկուղային սենյակները ծառայել են իբրև պահեստներ, մառաններ և տարբեր արհեստանոցներ։ Երկրորդ հարկում գտնվել են նահանգապետի, բարձրաստիճան զինվորականների և այլ աստիճանավորների, քրմերի պալատներ, սենյակներ ու տաճարներ։

1946 թվականին արշավախմբի կողմից հաջողվեց որոշել ամրոցի անունը, երբ N 11 կացարանի դռան մոտ գտնվեց բրոնզե դռան փականը՝ սեպագիր արձանագրությամբ․ «Ռուսա Արգիշտիի որդու, Թեյշեբաինի քաղաքի ամրոց»։ Այսինքն՝ մի քաղաք, որը կառուցվել է ի պատիվ ուրարտական պատերազմի և տարերքի աստված Թեյշեբայի։ Մինչ այդ փականի գյուտը՝ դեռ 1941 թվականին, գտնվել էր այդ աստծո բրոնզե արձանը։ Պեղումները բացահայտեցին Ուրարտուի թեև ոչ կենտրոնական, բայց կարևորագույն նահանգներից մեկի քաղաքի արտադրության հոյակերտ պատկերը։

Posted in Քաղաքագիտություն

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՏԵՐՄԻՆՆԵՐԻ ԲԱՑԱՏՐՈՒԹՅՈՒՆ

Դեմոկրատիա

Ժողովրդավարություն՝ պետական կառուցվածքի ձև, որի ժամանակ իշխանության գերագույն մարմիններն ընտրվում են ժողովրդի կողմից որոշակի ժամանակով: Որևէ կարգի կոլեկաիվի ղեկավարման գործում ամբողջ կոլեկաիվի մասնակցության ու գործուն ազդեցության ապահովում:

Արիստոկրատիա

Պետական կառավարման համակարգ, որտեղ իշխանությունը պատկանում է մի խումբ մարդկանց, որոնք համարվում են բարձրագույն խավի ներկայացուցիչներ` ազնվականներ։ Ազնվականներ համարվում են բարձր դասի ներկայացուցիչները։

Օլիգարխիա

Քաղաքական համակարգում գործող մեծահարուստ, ով մեծ ազդեցություն ունի քաղաքական որոշումների ընդունման վրա։ Հետխորհրդային շրջանում «օլիգարխ» են անվանում հիմնականում գործարարներին, որոնք խորհրդային կարգելի փլուզման և կապիտալիստական կարգերի հաստատման ընթացքում կարճ ժամանակահատվածում ձեռք են բերել հսկայական կապիտալ։

Օխլոկրատիա

Ժողովրդավարության այլասերված տեսակը, որը հիմնված է դեմագոգների անընդհատ ազդեցության տակ ընկնող ամբոխի փոփոխվող քմահաճույքների վրա։ Օխլոկրատիան բնորոշ է անցումնային և ճգնաժամային ժամանակաշրջանների համար։

Տիրանիա

Տիրանիան բռնություններ իրագործող իշխանավոր է: Հին Հունաստանում բռնությամբ իշխանությունը զավթած և միանձնյա կառավարող անձի իշխանությունը կոչվել է տիրանիա:

Կլեպտոկրատիա

Կլեպտոկրատիայի ժամանակ կոռուպցիայի և պետական հարստության վատնման միջոցով իշխանությունը ծառայեցնում է անձնական կամ խմբակային շահին։ Ավազակապետական իշխանությունները հիմնականում լինում են դիկտատուրաներ:

Մոնարխիա

Մոնարխիան (միապետությունը) պետական կառավարման համակարգ է, երբ պետության մեջ բարձրագույն իշխանությունը մեկ անձի՝ միապետի ձեռքում է, որտեղ իշխանությունը իրականացնում է միապետը, որի աթոռակալության իրավունքը փոխանցվում է սերնդեսերունդ: Միապետն իր ենթակայության տակ գտվող տարածքում ունի բարձրագույն իշխանություն, մարմնավորում է տվյալ երկրի ազգային ինքնությունը, ապահովում է արտաքին անվտանգությանը, ներքին կայունությունը, սահմանադրականությունն ու օրենքի գերակայությունը, և անուղղակիորեն համարվում է այդ պետության «գլուխը»։

Posted in իսպաներեն

La tarea

2. Ahora escribe la letra correspondiente.

  1. té-F
  2. café con leche-A
  3. zumo de naranja-C
  4. magdalenas-B
  5. cereales-H
  6. leche-E
  7. huevo-G
  8. queso-D
  9. pan con tomate y aceite-I

5 Ordena el siguiente diálogo.

Camarera: Buenos días, ¿qué desean?
Madre: Yo quiero un desayuno andaluz, ¿y tú, hijo?
Hijo: Yo solo quiero un zumo.
Madre: Toma algo más: un bollo o una tostada.
Hijo: No, mamá, solo quiero un zumo de naranja.
Madre: Bueno, pues un andaluz y un zumo de naranja.
Camarera: Muy bien.