Posted in Uncategorized

Կիլիկյան Հայաստանը․ Հայկական պետականության առաջացումը Կիլիկիայում

  • Որտե՞ղ է Կիլիկիան և աշխարհագրական ի՞նչ շրջանների է բաժանվում։

Կիլիկիան Փոքր Ասիայի հարավ-արևելքում էր։ Միջերկրական ծովի առափնյա շրջաններից նրա տարածքը հյուսիսում հասնում էր մինչև Տավրոսի լեռները, արևելքում՝ անցնում Ամանոսի լեռներով։ Այս սահմանների միջև ընկած տարածքը բաժանված էր երեք մասի։ Հյուսիս-արևելքը, որտեղ կան բազմաթիվ լեռնային զանգվածներ, կոչվում է Լեռնային Կիլիկիա։ Հարավարևելյան շրջանը հայտնի է դաշտային Կիլիկիա անունով։ Նրա հիմնական մասը ծովի մակերևույթից բարձր է մոտ 150-200 մ և աշխարհի արգավանդ դաշտավայրերից մեկն է։ Քարքարոտ բլուրներ ունեցող արևմտյան մասը կոչվում է Քարուտ Կիլիկիա։ 

  • Ո՞ր դարում մեծացավ հայերի հոսքը դեպի Կիլիկիա, ուրիշ ի՞նչ ժողովուրդներ էին ապրում Կիլիկիայում

Վաղ ժամանակներից սկսած՝ հայերը բնակություն էին հաստատում Կիլիկիայում, իսկ X դ․ նրանք այդտեղ արդեն զգալի թիվ էին կազմում։ XI դ․ սկսվում է հայ բնակչության զանգվածային արտագաղթ դեպի Կապադովկիա, Ասորիք, Հյուսիսային Միջագետք և Կիլիկիա։ Արդեն XI դ․ երկրորդ կեսին, Եփրատ գետից արևմուտք գտնվող շրջաններից բացի, հայերը մեծամասնություն էին կազմում բոլոր նշվածներում։ Կիլիկիայում ապրում էին նաև հույներ, ասորիներ, արաբներ, հրեաներ։ 

  • Ներկայացրե՛ք Կիլիկիայում հայկական պետության ստեղծման պատմական գործոնները։ Ի՞նչն առիթ դարձավ Փիլարտոս Վարաժնունու հայկական իշխանության ստեղծման համար։ Ուրիշ ի՞նչ հայկական իշխանություններ ստեղծվեցին

Կիլիկիայում հայկական պետության ստեղծման նախադրյալ էին հանդիսանում հայ բնակչության, արքայական ու իշխանական տների ու Հայոց եկեղեցու առկայությունը։ Քանի որ հայերը 1-ին դարից սկսած բնակություն էին հաստատում Կիլիկիայում՝ 10-րդ դարում արդեն այդտեղ ունեին կայուն կազմակերպված սոցիալական միջավայր։ Պետության ստեղծմանը նաև նպաստեց Մանազկերտի ճակատամարտից հետո բյուզանդացիների թուլացումը։ Փիլարտոս Արծրունին՝ օգտվելով այդ հանգամանքից Հյուսիսային Ասորիքում և Կիլիկիայի արևելյան շրջաններում հիմնադրեց ընդարձակ հայկական իշխանություն, որը գոյատևեց 1072-1090 թթ․։ Նրա կենտրոնը Մարաշ քաղաքն էր։ Հիմնականում հայերից կազմված ռազմական ուժի վրա հենվելով՝ Փիլարտոսը կարողացավ որոշ ժամանակ կանգնեցնել սելջուկների առաջխաղացումը դեպի հայկական իշխանության սահմանները։

Մեկ այլ հայկական իշխանություն էր Գող Վասիլի հիմնադրած՝Հյուսիսային Ասորիքում և Արևելյան Կիլիկիայում գտնվող իշխանությունը։ Նրա կենտրոնն էր Քեսուն քաղաքը։ Այն գոյատևեց 1082-1117 թթ․։Հայկական այս իշխաննությունները, թեև կարճատև կյանք ունեցան, սակայն որոշ ժամանակ խոչընդոտեցին սելջուկների ներթափանցումը Կիլիկիա։ 

  • Հայաստանից դուրս ստեղծված պետական կազմավորումներից ո՞րն էր ամենակենսունակը․ ո՞վ և երբ է այն հիմնադրել։ Ի՞նչ հետևանքներ ունեցան խաչակրաց արշավանքները Կիլիկիայի համար

Հայաստանից դուրս ստեղծված պետական կազմավորումներից ամենակենսունակն էր Ռուբինյան իշխանությունը։ 1080 թ․ հայ իշխաններից Ռուբենը Լեռնային Կիլիկիայում հիմնադրեց իշխանություն, որը կոչվեց իր անունով։ Նա ապստամբություն բարձրացրեց բյուզանդացիների դեմ և ամրացավ Կոռոմոզոլ բերդում։ Կարճ ժամանակահատվածում հայերին հաջողվեց բյուզանդացիներից ազատագրել Լեռնային Կիլիկիայի մի մասը։ Ռուբինյան իշխանության գոյությանը սպառնում էին ոչ միայն Բյուզանդիան, այլև սելջուկները, ուստի Ռուբենի որդի Կոստանդինը՝ նրա հաջորդողը, հարկադրված էր պայքարել երկու թշնամիների դեմ։ Սակայն սկսված խաչակրաց առաջին արշավանքը թշնամիների ուշադրությունը որոշ ժամանակ շեղեց Կիլիկիայից։ Կիլիկիայում հաստատված հայ իշխանները համագործակցում էին խաչակիրների հետ։ Սակայն հայերի հարաբերությունները խաչակիրների հետ ոչ միշտ են եղել բարեկամական, քանի որ նրանք հաճախ թալանում և ոչնչացնում էին հայկական բնակավայրերը։

Posted in Uncategorized

Հայաստանը XI դարի երկրորդ կեսի

  • Ի՞նչ քայլեր էր իրականացնում Բյուզանդիան Հայաստանում Անի-Շիրակի թագավորության անկումից հետո

Անի-Շիրակ թագավորության անկումից հետո Բյուզանդիան շարունակում էր հայոց պետականությունն առհասարակ վերացնելու և հայկական անկախ բոլոր պետական կազմավորումներն իրեն ենթարկելու քայլերը։ 

Հայաստանն ավելի թուլացնելու նպատակով Բյուզանդական արքունիքը հայ ազնվականությանը երկրից հեռացնելու նոր քայլեր կատարեց։ Հայ իշխաններին բարձր տիտղոսներ շնորհվեցին, կայսրության արևմտյան շրջաններում տրվեցին ընդարձակ կալվածքներ։ Հայկական զորքերը ցիրուցան արվեցին, մի մասն էլ տարվեց տերության խորքերը։ Այս ամենին հաջորդեց բնակչության զանգվածային արտագաղթը դեպի Փոքր Ասիա, Վրաստան և այլ շրջաններ։ 

  • Ովքե՞ր էին սելջուկ-թուրքերը, որտե՞ղ է նրանց հայրենիքը։

Թյուրք-սելջուկների նախնիները քոչվոր անասնապահներ էին և զբաղեցնում էին Ալթայից մինչև Միջին Ասիա ընկած տարածքը։ 

  • Ինչպիսի՞ հետևանքներ ունեցավ սելջուկ-թուրքերի արշավանքերը դեպի Հայաստան

1047 թ․ սելջուկ-թուրքերի 20-հազարանոց բանակը առաջին անգամ ներխուժեց Հայաստան։ Այն բյուզանդացիների թողտվությամբ հասավ մինչև Բասեն և ճանապարհին ավիրեց բազմաթիվ բնակավայրեր։ 1048 թ․ տեղի ունեցավ սելջուկյան 100-հազարանոց բանակի երկրորդ արշավանքը։ Թյուրք-սելջուկները գրավեցին Կարինի մոտ գտնվող Արծն վաճառաշահ ու հարուստ քաղաքը, ավերեցին այն, կոտորեցին բնակչությանը։ 1054 թ․ տեղի ունեցած երրորդ արշավանքի արդյունքում՝ սելջուկները կրկին հարուստ ավարով հեռացան Հայաստանից։ 

  • Ե՞րբ և որտե՞ղ տեղի ունեցավ սելջուկ-բյուզանդական վճռական ճակատամարտը և ինչպիսի՞ն դարձավ տարածաշրջանը դրանից հետո

1071 թ․ բյուզանդացիները փորձեցին կասեցնել սելջուկների առաջխաղացումը և մեծ բանակով շարժվեցին արևելք։ Ճակատամարտը տեղի ունեցավ Մանազկերտի մոտ։ Բյուզանդացիները ծանր պարտություն կրեցին։ Բազմաթիվ գերիների հետ սելջուկների ձեռքն ընկավ նաև կայսր Դիոգենեսը։ Շուտով կնքվեց հաշտություն, որով բյուզանդացիները ճանաչեցին սելջուկների տիրապետությունը Հայաստանի ու Փոքր Ասիայի վրա։

Posted in Uncategorized

Դասարանական աշխատանք․ Հայոց պատմություն

Հարցեր

1․ 301 թ․ Գրիգոր Լուսավորիչը ո՞ր գետում է մկրտել Տրդատ III-ին և բանակին։

Պատ․՝ Արածանի գետում։

2․ Ո՞ր թվականին է տեղի ունեցել Քաղքեդոնի եկեղեցական ժողովը։

Պատ․՝ 451 թ․

3․ Ո՞ր թվականներին է տեղի ունեցել Վահանանց ապստամբությունը։

Պատ․՝ 481-484

4․ Ո՞ր քաղաքն է եղել Բյուզանդիայի մայրաքաղաքը։

Պատ․՝ Կոստանդուպոլիս

5․ Ո՞վ է Անաբասիս աշխատանքի հեղինակը։

Պատ․՝ Քսենոփոն

6․ Նշեք Բագրատունյաց Հայաստանի թվերը։

Պատ․՝ 885-1045 թթ․

7. Ո՞վ և ո՞ր թվականին է կառուցել Անի մայրաքաղաքը։

Պատ․՝ Աշոտ III Ողորմածը, 961 թ․

8. Որտե՞ղ է գտնվել կաթողիկոսի նստավայրը Բագրատունյաց Հայաստանում։

Պատ․՝ Դվին

9. Ո՞վ է եղել Բագրատունիների նախավերջին արքան։

Պատ․՝ Հովհաննես-Սմբատ

10․ Ո՞ր թվականին են Սելջուկ թուրքերը առաջին անգամ մտել Հայաստան։

Պատ․՝ 1047 թ․

11․ Քրիստոնեության ընդունման նախորդող շրջանում ինչպե՞ս էին կոչում այն կանանց, ովքեր քրիստոնեություն են տարածում։

Պատ․՝ Հռիփսիմյանց կույսեր։

12․ Ո՞ր թագուհին է եղել Արշակ II-ի կինը։

Պատ․՝ Փառանձեմ թագուհին։

13․ Ո՞վ էր Վարդան Մամիկոնյանի դուստրը։

Պատ․՝ Շուշանիկ։

14․ Ո՞ր թագուհին է կառուցել Հաղպատի և Սանահինի վանքերը։

Պատ․՝ Խոսրովանույշ

15․ Ո՞ւմ կինն էր Կատրամիդե թագուհին

Պատ․՝ Գագիկ I-ի կինը։

16․ Ինչո՞ւ են պատմությունը կերտել տղամարդիկ։

Պատ․՝ Ըստ իս այս հարցի պատճառն է անցյալում տեղի է ունեցած դերաբաշխումը, որի արդյունքում տղամարդիկ ստացել են կրթվելու, զարգանալու, ազատ լինելու հնարավորությունները, իսկ կանանց տրվել էին երեխա ունենալու, տանը աշխատելու հանձնարարությունները։ Հետևաբար տղամարդկանց համար շատ ավելի հասանելի են եղել համաշխարհային փոփոխությունների և որոշումների կայացումը։

Ո՞վ է եղել հայ առաջին կին դեսպանը Ճապոնիայում

Պատ․՝ Դիանա Աբգար

Posted in Uncategorized

Վահանանց ապստամբություն

  • Ո՞ր էր «Վահանանց ապստամբության» սկսման պատճառը

Վարդանանց պատերազմից հետո պարսից արքունիքը շարունակեց հայերին սիրաշահելու քաղաքականությունը։ Սակայն քաղաքական և կրոնական հալածանքները ժամանակ առ ժամանակ կրկնվեցին։ Այս ամենը լցրեց հայ ժողովրդի համբերության բաժակը և ապստամբությունը սկսելու առիթ դարձավ։ 

  • Ի՞նչ տարբերություններ եք տեսնում «Վահանանց» և «Վարդանանց» ապստամբությունների մինջև։

Ի տարբերություն Վարդանանց ապստամբության, Վահանանց ապստամբությունն ավարտվեց հաղթանակով և ավելի շատ դրական արդյունքներ տվեց։ Վահանանց ապստամբության ընթացքը սահուն էր՝ շատ հաղթանակներով։ Այն ավելի լավ էր մշակված և քայլերը հստակ էին, նպատակը՝ նույնպես։ 

  • Ի՞նչ հետևանքներ ունեցավ այդ ապստամբությունը։

Ապստամբությունն ավարտվում է, երբ 484 թ․ Նվարսակում Վահան Մամիկոնյանի և Նիխորի միջև պայմանագիր է կնքվում։ Ապստամբության արդյունք են հանդիսանում Վահանի կողմից Վաղարշ թագավորին ներկայացրած պահանջները՝ դադարեցնել կրոնափոխության քաղաքականությունը, կրկին թույլատրել քրիստոնեական կրոնի դավանումը, չմիջամտել հայ նախարարների ներքին գործերին և պաշտոններ չտալ հավատուրացողներին, հարգել հայ-հողատեր նախարարների ժառանգական իրավունքը և այլն։

Posted in Uncategorized

Վարդանանց պատերազմ․ Ավարայրի ճակատամարտը

Հայ ժողովրդի վիճակի ծանրացումը

Հայաստանի վիճակը կտրուկ վատանում է Պարսկաստանում Հազկերտ II-ի գահակալությամբ։ Նա առաջին հերթին փորձում է թուլացնել Հայաստանի ռազմական ուժը։ Հազկերտը հայոց գնդերն ուղարկում է Արևելք՝ քոչվոր հոների դեմ պայքարելու։ Այսպիսի տագնապալի ժամանակներում Հայաստանում կաթողիկոս Հովսեփ Ա Վայոցձորցու գլխավորությամբ 443 թ․ եկեղեցական ժողով գումարվեց Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Շահապիվան ավանում։ Հայաստանի ներքին կյանքի վերաբերյալ ընդունվեց 20 կանոն, որոնց մեջ գլխավոր կետը պատիժների խստությունն էր ընդդեմ եկեղեցու և ընտանիքի կարգերը խաղտողների։ Հայաստանի ինքնուրույնությանն ուղղված հաջորդ հարվածը 447 թ․ Հազկերտի հանձնարարականով Դենշապուհ պաշտոնյայի՝ Արևելյան Հայաստանում աշխարհագրի անցկացումն էր։ Դրա նպատակներից էին հարկերի ծանրացումը և եկեղեցու ազատության սահմանափակումը։ Հայ ժողովրդի բոլոր խավերի վիճակը ծանրանում է։ 

Ապստամբությունը

Պարսից արքունիքը այդքանով չբավարարվեց, և արքայի նոր հրամանով հայերից պահանջվեց քրիստոնեությունից հրաժարվել և ընդունել զրադաշտական կրոնը։ Հայ ժողովրդի համբերության բաժակը լցվեց և 449 թ․ Արտաշատում Հովսեփ կաթողիկոսի գլխավորությամբ եկեղեցական ժողով գումարվեց, և նախարարների ու ամբողջ ժողովրդի համաձայնությամբ մերժվեց Սասանյանների՝ կրոնափոխության պահանջը։ Հազկերտը, ստանալով հայերի մերժողական պատասխանը, զայրանում է և իր մոտ կանչում հայ նախարարներին՝ մարզպան Վասակ Սյունուն, սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանին, Վահան Ամատունուն, Գուգարքի բդեշխ Աշուշային և այլոց, ինչպես նաև Վիրքի ու Աղվանքի նախարարներին։ 

450 թ․ ապրիլին նախարարները ժամանում են Տիզբոն, որտեղ Հազկերտը սպառնում է նրանց զրադաշտականություն չընդունելու դեպքում զրկել ժառանգական իրավունքներից և ընտանիքներով աքսորել պարսկաստանի խորքերը։ Հայրենիք վերադառնալու և ապստամբությունը կազմակերպելու համար նախարարները որոշում են առերես ընդունել զրադաշտականությունը։ Հազկերտը իմանալով նախարարների որոշման մասին, կարծելով, որ վերջապես հասել է իր նպատակին, մոգապետին ու մոգերին հրամայում է ուղեկցող ուժերի և հայոց գնդի հետ մեկնել Հայաստան։ Սակայն նա Գուգարքի Աշուշա բդեշխին և Սյունաց Վասակ իշխանի երկու զավակներին՝ Բաբիկին և Ատրներսեհին, պատանդ է պահում իր արքունիքում։ 

Հայոց գունդը, նախարարները և մոգերին ուղեկցող զորքը հասնելով Հայոց աշխարհ բանակում են Բագրևանդ գավառի Անգղ ավանում։ Մոգերն ու պարսից զորքերը փորձում են քանդել տեղի եկեղեցին, ինչը առաջացնում է հայ բնակչության զայրույթը։ Հայերը Ղևոնդ երեցի գլխավորությամբ հարձակվում են մոգերի վրա և փրկում եկեղեցին։ Իրավիճակը սրվում է։ 

Վարդան Մամիկոնյանը խորհրդակցություն է հրավիրում, որի ժամանակ բոլորը տեղեկանում են Տիզբոնից վերադարձաց նախարարների ուրացումը կեղծ է եղել։ Նա հայտնում է բոլորին ապստամբության մասին։ Բոլորը միահամուռ երդում են տալիս (ասելով «հավատո ուխտի» խոսքեր), և ուխտը կնքվում է Վասակ Սյունու և տանուտերերի ու ավագ սեպուհների մատանիներով։ Աշխարհազորը, ռամիկ բազմությունը, միանալով հայոց զորաբանակին, հարձակվում են մոգերի կառուցած կրակապաշտարանի վրա, քանդում այն, իսկ մոգերին գերի վերցնելով՝ մահապատժի ենթարկում Անգղ ավանի հարևան Զարեհավանում։ 

Ապստամբ ուժերը պարսից կայազորներից ազատագրում են Արտաշատը, Գառնին, Արտագերսը և այլ բնակավայրեր։ Կազմվում է կառավարություն․ Վասակ Սյունին՝ մարզպան, Վարդան Մամիկոնյանը՝ սպարապետ, Հովսեփ Վայոցձորցին՝ մեծ դատավոր, Խորեն Խորխորուռին՝ մաղխազ։ 

Որոշ ժամանակ անց Աղվանքից այրարատ է գալիս հազարապետը և տեղեկացնում, որ պարսիկների բանակը երեք հարյուր մոգերի հետ ներխուժել է իրենց երկիր։ Հայերը դիմում են քրիստոնյա Բյուզանդական կայսրությանը, սակայն կայսրը ոչ միայն հրաժարվում է հայերին օգնելուց, ալյև Հազկերտի մոտ դեսպաններ է ուղարկում և դաշինք կնքում նրա հետ։ 

Հայոց զորքը երկիրը պաշտպանելու նպատակով բաժանվում է երեք գնդի։ Առաջին գունդը՝ Ներշապուհ Արծրունու գլխավորությամբ շարժվում է հարավ՝ Հայաստանն Ատրպատականի կողմից պաշտպանելու։ Երկրորդ գունդը՝ սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանի գլխավորությամբ, նախապատրաստվում է արշավելու դեպի հյուսիս-արևելք՝ Աղվանք և Ճորա պահակ ներխուժած պարսիկների առաջխաղացումը կասեցնելու նպատակով։ Երրորդ գունդը հանձնվում է Վասակ Սյունուն և մնում Այրարատ աշխարհում։ 

Խաղխաղի ճակատամարտը

Ճակատամարտը տեղի է ունենում Խաղիխաղ քաղաքի մոտ 450 թ․։ Վարդանն իր գնդով խիզախորեն գրոհում է թշնամու զորքի աջ թևի վրա։ Հաղթանակած հայկական գունդն անցնում է Կուրի ձախ ափը և ազատագրում Աղվանքի բերդերն ու քաղաքները։ Հայոց զորքը շարունակում է իր երթը դեպի Հյուսիսային կովկասի ռազմավարական ամրություններից մեկը՝ Ճորա պահակ, և այնտեղ ևս ջախջախում պարսիկներին։ Այստեղից Վարդան Մամիկոնյանը դեսպան է ուղարկում հոների մոտ և նրանց հետ դաշինք կնքում ընդդեմ Սասանյանների։ 

Հայաստանից գուժկան է հասնում և տեղեկացնում, որ Վասակ Սյունին փոխել էր իր վերաբերմունքը ապստամբության նկատմամբ և ծրագրել էր հաշտվել պարսից արքունիքի հետ։ Ժողովրդի աջակցությունը շահելու համար նա լուրեր է տարածում, թե իբր Հազկերտը հրաժարվել է կրոնափոխություն պարտադրելուց, և ժողովրդին փորձում էր համոզել հետ կանգնել ապստամբությունից։ Այս որոշումը շատ անսպասելի հարված էր երկրի վտանգությանը։ Վարդանը, գիտակցելով պահի լրջությունը, անմիջապես վերադառնում է Հայաստան և երկրի կառավարումն ու զորքերի հրամանատարությունը ամբողջությամբ վերցնում է իր ձեռքը։ Վահան Ամատունին կրկին դառնում է հազարապետ։ 

Ավարայրի ճակատամարտը

Հազկերտը բազմաքանակ զորք է ուղարկում Հայոց աշխարհ, որը գլխավորում էր Մուշկան Նյուսալավուրտը։ Հայոց 66-հազարանոց զորքը սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանի գլխավորությամբ Արտաշատից շարժվում է Վասպուրականի Արտազ գավառը և բանակում Ավարայրի դաշտում՝ Տղմուտ գետի ձախ ափին։ Եռապատիկ ավելի զինվոր ունեցող պարսիկ բանակը ճամբար է դնում մյուս ափին։ Ղևոնդ երեցը և մյուս հոգևոր հայերը Սուրբ պատարագի սեղան են կանգնեցնում և մկրտում մինչ այդ չմկրտվածներին։

Վարդան զորավարը հայոց զորքին հրամանատարներ է կարգում։ Առաջին զորագունդը հանձնում է Ներշապուհ Արծրունուն, երկրորդը՝ Խորեն Խորխոռունուն, իսկ երրորդը՝ Թաթուլ Վանանդեցին։ Վարդան Մամիկոնյանը վերցնում է չորրորդ գնդի հրամանատարությունը։ 

451 թ․ մայիսի 26-ի լուսաբացին սկսվում է Ավարայրի ճակատամարտը։ Հայոց հեծելագունդը, Վարդան զորավարի գլխավորությամբ անցնելով Տղմուտ գետը, շեշտակի հարվածով մխրճվում է պարսից զորքի մեջ։ Միայն որոշ ժամանակ անց թշնամին կարողանում է վերադասավորել իր ուժերն ու հարվածել հայոց զորքի ձախ թևին։ Հայոց զորավարը թշնամու շարքերում այնպիսի իրարանցում է առաջացնում, որ Մուշկան Նյուսալավուրտը հրամայում է փղերին մտցնել ռազմի դաշտ։ Կռիվը սաստկանում է։ Վարդան Մամիկոնյանն ու զինակիցները հայտնվում են շրջափակման մեջ։ Վարդան զորավարը և ութ մեծամեծ նախարարներ զոհվում են։ Ճակատամարտն ավարտվում է երեկոյան։ Հայոց զորքից զոհվում է 1036 զինվոր, իսկ պարսիկներից 3544։ 

Ավարայրի ճակատամարտը հաղթանակ էր ընդդեմ բռնակալության, դավանափոխության և մահվան։ Վարդանանց նահատակության գնով Հայաստանը պահպանում է իր ներքին ինքնուրույնությունը, իսկ ժողովուրդը՝ քրիստոնեությունը։

Posted in Uncategorized

Պապ թագավոր

Պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին՝

  • Գնահատե՛ք Պապ թագավորի բարեփոխումները։ Ի՞նչ արդյունքներ տվեցին այս բարեփոխումները։

Պապ թագավորը և Մուշեղ սպարապետն ապահովեցին երկրի անվտանգությունը, զարգացրեցին ռազմատնտեսությունը։ Բանակի թիվը հասցվեց մոտ հարյուր հազարի։ Կույսերն ու այրիները ստացան ամուսնանալու հնարավորությունը՝ այդպիսով ապահովելով աճ երկրի բնակչության և բանակի համար։ Պապ թագավորը Հայաստանից վտարեց պարսից զորքերը:

  • Ի՞նչ տեղի կունենար ե՞թե Մուշեղ սպարապետը հետ չվերադարձներ Շապուհի կանանոցը։

Այդ քայլով Մուշեղը ցույց էր տալիս իր հզորությունը՝ կանանց և երեխաներին քաղաքականության, պատերազմների մեջ չներառելով։ Եթե այդ քայլով չգործեր, Շապուհը մեծ ազդեցություն կունենար Մուշեղի ցանկացած որոշման վրա։ 

  • Ինչու՞ դավադրաբար սպանեցին Պապ թագավորին։

Վաղես կայսրին պահանջ էր ներկայացվել վերադարձնել Կեսարիայի 10 քաղաքները և Ուռհան, բացի այդ սպառնացել էր, որ եթե չվերադարձնի այդ տարածքները, իրենց միջև թշնամություն կծագի։ Այդ սպառնալիքը նրան դուր չեկավ և նա որոշեց դավադրաբար սպանել Պապ թագավորին։ Պապին սպանեցին խնջույքի ժամանակ՝ 374 թ․։

Posted in Uncategorized

ՄԵՋԲԵՐՎՈՂ ՈՒՂՂԱԿԻ ԵՎ ԱՆՈՒՂՂԱԿԻ ԽՈՍՔ

Խոսելիս երբեմն մեջբերվում է որևէ մեկի խոսքը։ Այն կարող է մեջբերվել ուղղակիորեն կամ անուղղակի ձևով, օրինակ՝ – Ես քեզ կօգնեմ,- ասաց ընկերս և Ընկերս ասաց, որ ինքն ինձ կօգնի։ Առաջին օրինակում խոսքը մեջբերվել է ուղղակիորեն, անփոփոխ, իսկ երկրորդ դեպքում՝ անուղղակիորեն, պատմողաբար։  Ուղղակիորեն մեջբերված խոսքը կոչվում է ուղղակի խոսք, իսկ անուղղակիորեն՝ պատմողաբար մեջբերված խոսքը՝ անուղղակի խոսք։ Ուղղակի խոսքը հիմնականում հնարավոր է լինում դարձնել անուղղակի։ Պատմողական նախադասությամբ արտահայտված ուղղակի խոսքը անուղղակիի վերածվելիս կարող է կապակցվել որ կամ թե շաղկապներով, իսկ հարցական ուղղակի խոսքը փոխակերպելիս կապակցվում է թե շաղկապով, օրինակ՝ -Ես կօգնեմ,- ասաց նա։ Նա ասաց, որ ինքը կօգնի։ -Հետաքրքիր է՝ ինչպես ես կատարելու այդ աշխատանքը,- ասաց նա ընկերոջը։ Նա ընկերոջը ասաց, թե հետաքրքիր է՝ ինչպես է կատարելու այդ աշխատանքը։ -Ե՞րբ ես վերադարձել,- հարցրեց նա ընկերոջը։ Նա ընկերոջը հարցրեց, թե երբ է վերադարձել։ 

 

Ուղղակի խոսքն անուղղակիի փոխակերպելիս դուրս են ընկնում զգացական բառերը, փոխվում են դերանունների դեմքերը՝ ըստ տվյալ կիրառության, օրինակ՝ -Սիրելի՛ս, ես քեզ կօգնեմ,- ասաց մայրը որդուն։ Մայրը որդուն ասաց, որ ինքը նրան կօգնի։  Ուղղակի խոսքում եղած կոչականն անուղղակի խոսքում դառնում է հանգման խնդիր կամ ենթակա, օրինակ՝ -Անո՛ւշ, դու վաղը պետք է գնաս տնօրենի մոտ,- ասաց ուսուցչուհին։ Ուսուցչուհին ասաց Անուշին, որ վաղը պետք է գնա տնօրենի մոտ կամ Ուսուցչուհին ասաց, որ Անուշը վաղը պետք է գնա տնօրենի մոտ։  Հեղինակային խոսքը ուղղակի խոսքի նկատմամբ կարող է լինել նախադաս, միջադաս և վերջադաս, օրինակ՝ Նա ասաց. – Ես կգնամ։ -Ես,- ասաց նա,- կգնամ։ -Ես կգնամ,- ասաց նա։ Ինչպես երևում է օրինակներից, նախադաս լինելիս հեղինակային խոսքն ունի ենթակա-ստորոգյալ (նա ասաց) շարադասությունը, իսկ միջադաս և հետադաս լինելիս՝ ստորոգյալ-ենթակա (ասաց նա) շարադասությունը։ Մեջբերվող ուղղակի խոսքը կետադրվում է հետևյալ սկզբունքներով։ Նախադաս մեջբերվող խոսքից հետո դրվում է ստորակետ-գծիկ, որին հաջորդում է հեղինակի խոսքը, օրինակ՝ -Ես առավոտյան պետք է մեկնեմ,- ասաց նա։ Միջադաս մեջբերվող խոսքը հեղինակի խոսքից առանձնացվում է ստորակետ-գծիկով, օրինակ՝ -Ես,- ասաց նա,- առավոտյան պետք է մեկնեմ։ Եթե հեղինակի խոսքը նախադաս է, ապա նրանից հետո միջակետ է դրվում, իսկ մեջբերվող խոսքը գրվում է նոր տողից, և նրանից առաջ դրվում է անջատման գիծ, օրինակ՝ Նա ասաց. -Ես առավոտյան պետք է մեկնեմ։  Միջադաս հեղինակի խոսքից առաջ կարող է դրվել նաև միջակետ-գծիկ կամ վերջակետ-գծիկ, եթե հեղինակի խոսքը գտնվում է մեջբերվող խոսքի այնպիսի բաղադրիչների միջև, որոնք իրարից պետք է տրոհվեն միջակետով կամ վերջակետով։ Բերենք օրինակներ՝ -Մենք ոչինչ չենք կարող անել,- ասաց նա.- ամեն ինչ բժշկի ձեռքում է: -Կառույցն արդեն ապամոնտաժվել է,- հայտնեց ճարտարապետը։- Շուտով կսկսվի նորի շինարարությունը: Չհնչող մեջբերվող խոսքն առնվում է չակերտների մեջ, օրինակ՝ «Ես մեկ ամսից կվերադառնամ»,- նամակում գրել էր տղան։ «Ես,- նամակում գրել էր տղան,- մեկ ամսից կվերադառնամ»։ Տղան նամակում գրել էր. «Ես մեկ ամսից կվերադառնամ»։  

Կարճ՝ մի քանի բառից բաղկացած հետադաս ուղղակի խոսքը կարող է տրոհվել նաև բութով, օրինակ՝ Նա ասաց՝ կվերադառնամ։ 

 

Ուղղակի խոսքը դարձնե՛լ անուղղակի։

1. –Ես ամեն ինչ կկազմակերպեմ,- ասաց կուրսի ավագը։


Կուրսի ավագն ասաց, որ ինքն ամեն ինչ կկազմակերպի։

2. Բազմոցին նստած՝ խորհում էր. «Ես վաղը կսկսեմ այդ աշխատանքը, որ
մեկ շաբաթում կավարտեմ»։


Բազմոցին նստած խորհում էր, թե նա վաղը կսկսի այն աշխատանքը, որը մեկ շաբաթում կավարտի։

3. –Մենք ե՞րբ կարող ենք գնալ ցուցահանդես,- տնօրենին հարցրին
աշակերտները։


Աշակերտներ տնօրենին հարցրին, թե իրենք երբ կարող են գնալ ցուցահանդես։

4. –Մենք,- ասաց նա,- երբեք գործը կիսատ չենք թողել։
Նա ասաց, որ իրենք երբեք գործը կիսատ չեն թողել։

5. «Մեզ մի քանի օր է հարկավոր,- գրված էր նամակում,- որ կարողանանք
կատարել հանձնարարությունը»։


Նամակում գրված էր, թե նրանց մի քանի օր է հարկավոր, որ կարողանան կատարել հանձնարարությունը։

6. Հայտարարության մեջ գրված էր. «Մենք կարող ենք պատվերը կատարել
երեք օրում»։


Հայտարարության մեջ գրված էր, որ նրանք կարող են կատարել աշխատանքը երեք օրում։

7. –Ես իմ քանդակները ստեղծելիս չեմ մտածում աշխատանքի դժվարության
մասին,- ասաց Արմանը։


Արմանն ասաց, որ նա իր քանդակները ստեղծելիս չի մտածում աշխատանքի դժվարության մասին։

8. –Հասմի՛կ, դու խմբի ցուցակը պետք է ներկայացնես ինձ,- ասաց
ուսուցչուհին։


Ուսուցչուհին ասաց, որ Հասմիկը պետք է խմբի ցուցակը ներկայացնի իրեն։

9. «Ես ոչինչ չպետք է մոռանամ, այլապես հաջողության չեմ հասնի»,-
մտածեց մրցույթի վերջին մասնակիցը։


Մրցույթի վերջին մասնակիցը մտածեց, որ նա ոչինչ չպետք է մոռանա, այլապես հաջողության չի հասնի։

10. –Մեզ մի քանի օր ժամանա՛կ տվեք, որ մենք կարողանանք կազմել
նախահաշիվը,- այցելուին պատասխանեց կազմակերպության աշխատակիցը։


Կազմակերպության աշխատակիցը այցելուին պատասխանեց, որ իրենց մի քանի օր ժամանակ է հարկավոր, որպեսզի կարողանան կազմել նախահաշիվը։

Posted in Uncategorized

Համո Սահյան թարգմանություններ

  1. Եվ ի՞նչ է տվել ինձ բնությունը

Եվ ի՞նչ է տվել ինձ բնությունը,—

Հավիտյան նորոգ իր հնությունը,

Իր ջրվեժների անքնությունը

Եվ հոգնահոլով իր կրկնությունը…

Իր քարափների համբերությունը,

Իր խղճի առաջ իր գերությունը,

Իր անդունդների տարողությունը,

Սեփական վերքերն ապաքինելու

Կարողությունը…

Իր սևահողի խոնավությունը,

Մասրենու փշոտ խոնարհությունը…

Ինքնաբաշխումի ուրախությունը,

Ինքնամերժումի խիզախությունը,

Ինքնության պատիվն ու թանկությունը,

Ինքն իր մեծությամբ չպարծենալու

Երջանկությունը…

թարգմանություն : And what has nature given me?

And what has nature given me?

Renewing his antiquity forever,

The insomnia of his falls

And in a tired review…

The patience of his cliffs,

Before his conscience, his captivity,

The volume of his abyss,

Healing Personal Wounds

Capacity…

The humidity of his blacksmith,

The thorny humility of the mashed pot.

The joy of self-distribution,

The courage of self-denial,

The honor and preciousness of self,

Do Not Boast in His Greatness

Happiness…

2. Հոգնել եմ

ՀՈԳՆԵԼ ԵՄ ԱՐԴԵՆ

Հոգնել եմ արդեն հանդարտ հոսելուց,
Իմ մտքերի հետ մթնում խոսելուց,
Սեթևեթ խոսքից, սեթևեթ սիրուց
Հոգնել եմ արդեն։

Հոգնել եմ թաքուն ալեկոծվելուց,
Առ ու ծախի մեջ այսքան փորձվելուց,
Կշտամբանքներով ռմբակոծվելուց
Հոգնել եմ արդեն։

Հոգնել եմ արդեն զուր թափառելուց,
Սուտ կուռքերի դեմ մոմեր վառելուց,
Ամեն պարողի ծափահարելուց
Հոգնել եմ արդեն։

Հոգնել եմ ամեն հովից թեքվելուց,
Հոգուս մեջ հոգուս ցավը հեգնելուց,
Ինքս իմ ստվերից ահաբեկվելուց
Հոգնել եմ արդեն։

Հոգնել եմ հոգնած մարդկանց օգնելուց,
Կրկնված երգերն անվերջ կրկնելուց,
Հոգնել եմ նաև այսքան հոգնելուց,
Հոգնել եմ, հոգնել։

թարգմանություն: Tired

I’M ALREADY TIRED

I’m tired of flowing calmly,
Speaking to my thoughts in the dark,
Light from the word, from lighthearted love
I’m tired.

I’m tired of hiding,
From being so tested in expense,
Bombed with rebukes
I’m tired.

I’m tired of wandering in vain,
From lighting candles against false idols,
Applauding Every Dancer
I’m tired.

I’m tired of turning away from every shepherd,
From ridiculing the pain of my soul,
Terrorism From My Shadow
I’m tired.

I’m tired of helping tired people,
From repeating the repeated songs indefinitely,
I’m also tired of being so tired,
I’m tired and tired.

3. Կգամ

Եթե մինչև անգամ
Լսած լինես, թե ես այս աշխարհում չկամ,
Միևնույն է, կգամ, ինչ էլ լինի, կգամ,
Ուր էլ լինեմ, կգամ:
Եթե մինչև անգամ ես կուրացած լինեմ,
Եթե մինչև անգամ լույսդ մարած լինի,
Վերջին հույսդ քամին առած-տարած լինի,
Առանց լույսի կգամ, ես այս անգամ կգամ
Մենության մեջ լացող երգիդ վրա:

Եթե մինչև անգամ
Քո հավատի հանդեպ դու մեղք արած լինես
Եվ համարած լինես, որ աշխարհում չկամ,
Եթե մինչև անգամ հողս մաղած լինես,
Եթե մինչև անգամ մտքով թաղած լինես,
Եթե մինչև անգամ ինձ վտարած լինես,
Վերհուշերիդ վերջին խոնավ քարանձավից,
Միևնույն է, կգամ, ինչ էլ լինի, կգամ,
Եվ կճչաս հանկարծ տարօրինակ ցավից…
Կգամ, գլուխ-գլխի ու ձեռք-ձեռքի կտանք,
Լաց կլինենք մեռած մեղքիդ վրա:

Եթե մինչև անգամ հազար սարի ետև
Հազար կապով կապված, խաչով խաչված լինեմ,
Տքնած-տանջված լինեմ, միևնույն է, կգամ,
Ինչ էլ լինի, կգամ, չկանչես էլ, կգամ,
Եվ կբերեմ ես քեզ ուրախություն մի մեծ
Անակնկալ դարձիս իրողությամբ—
Քո տան ու քո հոգու տարողությամբ,
Երազներիդ, կյանքիդ տևողությամբ:
Կգամ և կդառնամ գտած բախտի ժպիտ
Եվ հավատի ժպիտ` տառապանքից մաշված,
Արտասուքից խաշված դեմքիդ վրա:

Եթե մինչև անգամ մեջքս ծալված լինի,
Եթե մինչև անգամ ոտքս վառված լինի,
Եվ ճակատիս հազար հողմի հարված լինի,
Միևնույն է, կգամ, ուր էլ լինեմ, կգամ:
Գետնի տակից կգամ,
Մի հեռավոր, անհայտ մոլորակից կգամ,
Կգամ ու թափ կտամ
Հարդագողի փոշին շեմքիդ վրա:

թարգմանություն: I’ll come

If even before
You have heard that I will not be in this world,
But I’ll come anyway, I’ll come
Wherever I am, I’ll come.
If I’m even blind,
If your light is gone,
Your last hope may be spread by the wind,
Without light, I’ll come this time
On your song weeping in loneliness.

If even before
You Have Sinned in Your Faith
And think I will not be in the world,
Even if you’re still sifting through my soil,
If you’re buried with your mind,
If you’ve even expelled me,
From the last damp cave of your flax,
But I’ll come anyway, I’ll come
And suddenly thou shalt scream in strange pain.
I’ll come, we’ll give you a head and a hand,
We’ll weep against your dead sin.

If even behind a thousand mountains,
I’ll be crucified with a thousand ties,
I’ll be tormented, but I’ll come,
No matter what, I’ll come, I’ll come,
And I’ll bring you a great joy
In the reality of my unexpected conversion,
With the tension of your house and your soul,
Your dreams, your lifetime.
I’ll come and be a smile of luck I’ve found
And a smile of faith, worn out by suffering,
On your face dried from the outside.

Even if my back is folded,
Even if my leg is burning,
And there will be a thousand winds on my forehead,
I’ll come wherever I am.
I’ll come under the ground,
I’ll come from a distant, unknown planet,
I’ll come and pour it
The dust of the mask on thy threshold

4. Եթե աշխարհը նույնն էր մնալու

Եթե աշխարհը նույնն էր մնալու,
Եթե քո ջանքից
Նրա բեռը չէր թեթևանաալու,
Էլ ո՞վ էր ասում,
Որ այնքան ծանր հոգսերը նրա
Առնեիր քո թույլ ուսերի վրա։
Եթե քո առաջ դուռ էր փակելու
Եվ չէր դնելու ականջը լանջիդ,
Եվ գլուխ չուներ՝ արձագանքելու
Ամեն մի կանչիդ.
Էլ ինչո՞ւ էիր այդքան թրթռում,
Էլ ինչո՞ւ էիր դու քեզ քրքրում,
Էլ ինչո՞ւ էիր ականջդ սրում,
Որ նրա ամեն շշուկը բռնես,
Որ նրա ամեն խորհուրդն ըմբռնես,
Նրա հետ ընկնես, նրա հետ թռնես,
Մեռնես, համբառնես…
Էլ ինչո՞ւ էիր,
Բոբիկ ոտներդ մաշում քարերին,
Փորձում անհնարն ու անկարելին,
Եթե աշխարհը նույնն էր մնալու,
Եվ ինչ-որ չափով
Չէին մաշվելու հոգսերը նրա։
Բայց էլի, սիրտ իմ,
Շնորհակալ եմ ես հազար անգամ,
Որ գոնե ինքդ բեռ չմնացիր
Աշխարհի հոգնած ուսերի վրա։

թարգմանություն: If the world would stay the same

If the world would stay the same,
If Your Efforts Are
His burden would not be relieved,
Who else said,
That so much anxiological anxies
Take it on your weak shoulders.
If you were to close the door,
And he wouldn’t put his ear on the slopes,
And he had no head to respond
Each one of you will call.

Why else were you so caterpillaring?
Why else did you sweat yourself?
Why else did you sharpen your ear?
That you may catch all his whisperings,
That you may grasp all his counsel,
Fall with him, fly with him,
Thou shalt die, kiss.
Why else were you?
Your bear feet wear out the stones,
Trying impossible and impossible,
If the world would stay the same,
And to some extent
His anxieties were not weary.
But my heart, my heart,
Thank you a thousand times,
That at least you don’t have a burden on yourself
On the tired shoulders of the world.

5. Կուզես պայթիր

Կուզես պայթիր, կուզես ճչա,
Քեզ մարդու տեղ դնող չկա,
Զգույշ, գլխիդ փորձանք չգա,
Սիրտ, անցել է սրտի դարը:
Էլ չեն երդվում քո արևով,
Չեն տաքանում քո բարևով,
Էլ չես վառում դու վառվելով
Սիրտ, անցել է քո հազարը:
Ինչքան տխրես, ինչքան ժպտաս
Ինչքան խփես ու թպրտաս,
Միևնույն է, տանուլ կտաս,
Էլ չի բերում, սիրտ քո զարը:
Միտքն է հիմա սերն աշխարհի,
Աշխարհակալ տերն աշխարհի,
Բեռնակիրն ու բեռն աշարհի,
Եվ աշխարհի ճանապարհը:

թարգմանություն: You Want to Explode

You want to explode, you want to scream,
There is no one putting you in a place,
Carefully, your head will not be troubled;
Heart, the age of the heart has passed.
No more will they swear by your sun,
They don’t warm up with your greetings,
You Don’t Burn Any more
Heart, thy thousand have passed.
How sad you are to smile
How much you hit and throw,
You’ll still be lost,
He bringeth not thy heart.
The idea is now the love of the world,
The world’s master of the world,
The cargo and the burden of the autumn,
And the way of the world.

Posted in Uncategorized

ԲԱՐԴ ՆԱԽԱԴԱՍԱՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ստորադասական շաղկապներ՝ որ, թե, թե որ, եթե, որպեսզի, թեև, թեկուզ, թեպետ, թեպետև, մինչ, մինչևէ, մինչև որ, մինչդեռ, քանի, քանի որ, թեկուզ, թեկուզ և, հենց, հենց որ, եթե ոչ, քանի դեռ, չնայած, չնայած որ։

Հարաբերական դերանուններ, որոնք բարդ ստորադասական նախադասության մեջ կատարում են շաղկապի դեր՝ որ, ով, ով որ, ինչ, ինչ-որ, ինչպիսի, ինչքան, ինչքան որ, ինչպես, ինչպես որ, որքան, որքան որ, որտեղ, որտեղ որ, երբ, երբ որ, ուր, ուր որ։

Օրինակներ՝

  1. Երբ հասան մայրաքաղաքը շրջապատող այգիերին, երիտասարդ գուսանն գզուշացավ, որովհետև այդ մասում ավելի հաճախ էին երևում պարսիկ զինվորներ, որ հետևակ ու ձիով գնում էին այս ու այն կողմ։ 
  2. Թեպետ ճանապարհները շատ են, մանուկները գնում են ծանոթ արահետով, որովհետև մյուսները նրանց երկյուղալի են թվում։ 
  3. Քանի դեռ կողքիս էիր, ես հզոր էի ու անպարտ, թեև՝ ո’չ հարուստ էի, ո’չ աստված։ 
  4. Հիվանդը ոչինչ չէր խոսում. կարծում եմ, զղջում էր իր արարքը։ 
  5. Սամվելը հասկացավ՝ թե ով է եկողը։

Համադասական շաղկապներ՝ և, ու, բայց, իսկ, սակայն, այլ, կամ, նաև, այլև, ապա, անգամ, մանավանդ, այսինքն, ուրեմն, բայց և, բայց և այնպես, այն է, ինչպես և, մինչև իսկ, կամ թե, և կամ, ապա թե ոչ, և’ …, և’ …, կա’մ …, կա’մ …։

Օրինակներ՝

  1. Ամայի էր դարձել դրախտը, և թռչունների երգը ձանձրացնում էր նրան։
  2. Ցավալլուկ և պաղատագին կանչեցին, սակայն լսեց միայն իր ձայնի ունայն արձագանքը։
Posted in Uncategorized

ԳՈՐԾՆԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

1.1. ԼՐԱՑՆԵԼ ԲԱՑ ԹՈՂՆՎԱԾ ՏԱՌԵՐԸ ԵՒ ԿԵՏԱԴՐԵԼ։

Երբ արդեն թողել էինք Սոֆիան, և մեր ինքնաթիռը թռչնի թեթևությամբ սահում էր ինը հազար մետրով չափվող բարձունքներում, ուղեկցորդուհին մեզ պարզեց պատվոգրի մեծությամբ մի թուղթ, վրան երկրագնդի պատկերը, բոլորված ոսկեզօծ նախշաժապավենով։

—Հարգելի´ ուղևորներ, մենք այս վայրկյանին կտրում ենք հասարակածը և ինքնաթիռի անձնակազմը շնորհավորում է ձեզ ու տալիս վկայագիրը՝ որպես հիշատակ,— արծաթահնչուն ձայնով ասաց ուղեկցորդուհին։

Հիրավի, պահը հանդիսավոր էր։ Կյանքումս առաջին անգամ էի անցնում երկրագնդի հյուսիսն ու հարավը բաժանող սահմանագծով, որը միայն հայացքով էի անցել, այն էլ իհարկե, քարտեզի վրա։

Այդ վայրկյանին ես աշխարհի հետ էի, աշխարհ, որն ունի հինգ աշխարհամաս ու հինգ միլիարդ բնակչություն, օվկիանոսներ ու երկնաքերծ լեռներ, անջրդի անապատներ ու ջրարբի մարգագետիններ։ Եվ ես՝ հյուսիսային կիսագնդի բնակիչս, առաջին անգամ երկնքի ոլորտներում մուտք եմ գործում մյուս՝ այսինքն հարավային կիսագնդի սահմանը։

ՀՈՄԱՆԻՇ ԲԱՌԵՐ

  1. Գավաթ, տենդ, նստվածք, գոմ, թել, նախասրահ, գավիթ, դերձան, գահույք, փարախ, ըմպանակ, մրուր, դողէրոցք, գլան։ 

Գավաթ-ըմպանակ, տենդ-դողէրոցք, նստվածք-մրուր, թել-դերձան, գավիթ-նախասրահ, գոմ-փարախ։

  1. Դրասանգ, նժույգ, նախճիր, եղրևանի, դիպակ, յասաման, սյուք, եղեռն, եղեգն, եղերերգ, շամբ, երիվար, ծաղկաշղթա, զեփյուռ։ 

Դրասանգ-ծաղկաշղթա, նախճիր-եղեռն, եղրևանի-յասաման, սյուք-զեփյուռ, շամբ-եղեգն, երիվար-նժույգ։ 

  1. Անտարբեր, համր, արտառոց, անհրապույր, անիրավ, տհաճ, անդադար, անապական, անարդար, անբարբառ, անսփոփ, մաքուր, անդուլ, անհեթեթ։ 

Համր-անբարբառ, արտառոց-անհեթեթ, անհրապույր-տհաճ, անդադար-անդուլ, անապական-մաքուր, անիրավ-անարդար։ 

  1. Զտարյուն, անհողդորդ, անխառն, դժնի, անսահման, անգո, անըստգյուտ, բարձիթողի, անիրական, անտերունչ, անվերջ, աներեր, անագորույն, անշեջ։ 

Զտարյուն-անխառն, անհողդողդ-աներեր, դժնի-անագորույն, անգո-անիրական, անսահման-անվերջ, բարձիթողի-անտերունչ։