Category: Uncategorized

Պատմություն ուսումնասիրելու շնորհիվ մենք ստանում ենք տեղեկություններ մեր նախնիների կյանքի, առօրյա դժվարությունների մասին: Սովորում ենք թույլ չտալ նախկինում գործած սխալները, որոնք հետք են թողել ողջ պատմության մեջ:

Упражнение 36. (На контроль.)Прочитайте предложения, раскрывая скобки. Подчеркните слова или конструкции, которые диктуют необходимость употребления форм родительного падежа. 

1. У  моих друзей двое маленьких детей. 
2. Я очень скучаю без своих родителей. 
3. На улице всегда много людей, много народа. 
4. Сколько людей  придёт к тебе на вечеринку? 
5. Это лекарство надо принимать до, после или во время еды? 
6. У них большая семья, одиннадцать детей: шесть братьев и пять сестер .
7. Антон Павлович Чехов написал пьесу «Три сестры». 
8. Боюсь, что завтра у меня совсем не будет времени.
9. Ты помнишь, что произошло в конце романа Лева Николаевича Толстого «Анна Каренина»?
10. Уровень жизни повысился на ноль целых процентов.
11. Что я могу сделать для тебя, самого дорогого человека? 
12. За этот закон проголосовали все депутаты Гасдумы за исключением  депутата Иваного. 

Լուսավորականության դարաշրջանը/Համաշխարհային պատմություն ,էջ 18-23 , պատասխանել հարցերին/

Տանը

1.Լուսավորական գաղափարների խոշոր ներկայացուցիչներից է Ջոն Լոկը: Փիլիսոփա Ջոն Լոկը ծնվել է 1632թ.-ի օգոստոսի 29-ին Ռինգթոնում (Անգլիա): Նրա գաղափարները մեծ ազդություն են թողել էպիստեմոլոգիայի և քաղաքական փիլիսոփայության զարգացման վրա: Լայնորեն ճանաչված է որպես Լուսավորչական դարաշրջանի ազդեցիկ մտածողներից մեկը: Լոկի նամակներն ազդեցություն են թողել Վոլտերի և Ռուսսոյի, շոտլանդացի մտածողների և ամերիկյան հեղափոխականների վրա: Լոկի փիլիսոփայության մեջ կարելի է առանձնացնել վեց հիմնական դրույթ; Օգտվելով նշված հղումից՝ ընտրիր երեք դրույթ, կարդալուց հետո հիմնավորիր քեզ դուր եկած հատվածները: Ջոն Լոկ https://www.dasaran.am/apps/wiki/view/id/3728

1. Մեր ողջ իմացությունը ձեռքբերովի է: Մարդկային հոգին մաքուր տախտակ է (tabula rasa), որի վրա կյանքի ընթացքում դրոշմվում են գաղափարներն՝ ըստ յուրաքանչյուրի փորձի:

Ես այս դրույթից կարդալով, հասկանում եմ, որ սեփական փորձից ելնելով, քեզ մոտ կարող ենառաջանալ նոր գաղափարներ:

2. Գաղափարները ծագում են արտաքին զգայությունից և ներքին ռեֆլեքսներից: Մեր զգացմունքներն ու կրքերը ևս մարդու վրա ազդում են միայն որպես գաղափար:

Ես այս դրույթը կարդալով, հասկանում եմ, որ մենք մեր նույն, հիմնական գործողությունների, ռեֆլեքսների շնորհիվ, ամեն անգամ կրկնելով նույնը, բացահայտում, ընկալում ենք նորգաղափարներ:

3. Մարդու հոգու մեջ ներթափանցող ամեն մի ընկալում գաղափար է:

Ես այս դրույթը կարդալով, հասկանում եմ, որ մարդն ինչ տեսնում է, ինչ հասկանում է, դագաղափար է կամ ինչ–որ մեկի գաղափարի արդյունքը:

2.Լոկի քաղաքական հայացքները կարդալուց հետո փորձիր զուգահեռներ անցկացնել արդի ժամանակաշրջանի հետ, գրի քո կարծիքը։/գրավոր/
Մարդու բնական վիճակը լիակատար ազատությունն ու հավասարությանն է իր կյանքի և ունեցվածքի տնօրինման պայմաններում։ Դա խաղաղության և բարյացակամության վիճակ է։ Բնության օրենքը ցուցում է խաղաղություն և անվտանգություն։
Քաղաքացիական հասարակության և իրավական ժողովրդավարական պետության տեսաբան է՝ թագավորի և ազնվականության օրենքի առջև հաշվետու լինելու կողմնակից։
Պետությունը ստեղծված է բնական իրավունքների (ազատություն, հավասարություն, ունեցվածք) և օրենքների (խաղաղություն և անվտանգություն) երաշխավորման համար, այն չպետք է ոտնձգություն անի այդ իրավունքների վրա, պետք է այնպես կազմակերպվի, որպեսզի բնական իրավունքները հուսալի կերպով երաշխավորվեն։

Ըստ Լոկի ՝ գիտելիքները մարդկության զարգացման նախապայմանն են: Նա կարծում էր, որ բոլորմարդիկ էլ ազատ են, հավասար, անկախ: Ես համաձայն եմ այս մտքի հետ, բայց կարծում եմ, որայժմ այս ամենի հակապատկերն է, մարդիկ հավասար չեն, որովհետև հասարակությունը ունիերկու հիմնական խումբ ՝ հարուստներ և աղքատներ: Ես համաձայն եմ այն մտքի հետ, որ ըստԼոկի, մարդու բնական վիճակը լիակատար ազատությունն ու հավասարությանն է իր կյանքի ևունեցվածքի տնօրինման պայմաններում։ Դա խաղաղության և բարյացակամության վիճակ է։Մարդիկ միայն իրենց լիակատար զգալու դեպքում դրսևորում են խաղաղություն ևբարյացակամություն…

3․ Ֆրանսիական լուսավորականներ Շարլ Մոնտեսքյու, Ժան-Ժակ Ռուսո /Էմիլ կամ դաստիարակության մասին/, Մարի Ֆրանսուա Վոլտեր

ա.Գրիր տաս կետից բաղկացած  քո տեսակետը դաստիարակության մասին։

1. Մարդը պետք է լինի կրթված, գրագետ և քաղաքակիրթ…
2. Պետք է լիենել սիրալիր, սիրող, հարգող…
3. Պետք է հաճախ ժպտալ…
4. Պետք է լինել միաժամանակ և՛ համեստ, և՛շփվող…
5. Պետք է օգնել նրանց, ովքեր ունեն օգնության կարիք…
6. Պետք է բարություն անել, լինել բարի…

բ. Այս հղումից օգտվելուց հետո ներկայացրու Ժան- Ժակ Ռուսոյի մոտեցումը դաստիարակությանը, արդյոք համապատասխանում է քո պատկերացրած տեսակետին։/հիմնավորիր գրավոր/

ՈՎ ԱՆՈՒՄ Է ԱՅՆ, ԻՆՉ ՑԱՆԿԱՆՈՒՄ Է, ԵՐՋԱՆԻԿ Է

Ես համաձայն եմ այս մտքի հետ: Յուրաքանչյուր ոք ունի երջանկության իր բանաձևը, և ամեն մարդ ապրելով իր կյանքն այնպես, ինչպես ուզում է, ինչպես պատկերացնում է, երջանկանում է:

Այստեղ հիմնականում ասվում է, որ պետք չէ երեխային ստիպել ինչ–որ բան անել։ Ամեն մարդպետք է անի և զբաղվի նրանով, ինչը նրան հետաքրքիր է:

4.Շառլ Մոնտեսքյու. ստորև տեղադրված նյութին ծանոթանալուց հետո, 3-5 նախադասությամբ հայտնիր քո տեսակետը/գրավոր:
Մոնտեսքյոյի՝ պատմության մասին փիլիսոփայությունը նվազագույնի էր հասցնում անհատների և իրադարձությունների դերը։ “Խորհրդածություններ հռոմեացիների ծաղկման և անկման պատճառների մասին” գրքում “յուրաքանչյուր պատմական իրադարձություն տեղի է ունեցել մի հիմնական շարժման հետևանքով” տեսակետը նա մեկնաբանում էր այսպես. Պատահականությունը չի կառավարում աշխարհը։ Հարցրեք հռոմեացիներին, որոնք ունենում էին իրար հաջորդող հաջողություններ, արդյոք առաջնորդվել են որևէ հստակ պլանով, կամ իրար հաջորդող վայրիվերումներ, որոնք հետևել են մեկը մյուսին։ Յուրաքանչյուր միապետության մեջ գոյություն ունեն ընդհանուր պատճառներ՝ բարոյական և ֆիզիկական, որոնք բարձրացնում, հաստատում կամ այն հավասարեցնում են հողին։ Բոլոր միջադեպերը կառավարվում են այս պատճառներով։ Եվ եթե մի պատերազմում պատահականությունը, որը որոշակի պատճառ է, պետությունը ավերածության է հասցրել, ինչ- որ հիմանական պատճառ կարևոր է դարձրել պետության կործանվելը որևէ պատերազմի պատճառով։ Միով բանիվ՝ հիմնական միտումը առաջանում է այդ բոլոր միջադեպերից։ Հանրապետությունից դեպի կայսրություն անցում կատարելը քննարկելիս նա առաջարկում է այն տեսակետը, որ եթե Կեսարը և Պոմպեոսը չփորձեին զավթել Հանրապետության կառավարումը, ապա մյուսները ավելի կմեծանային իրենց տեղերում։ Պատճառը ոչ թե Կեսարի և Պոմպեոսի ձգտումն է, այլ ընդհանրապես մարդկային ձգտումն է։

Ես համաձայն եմ այն մտքի հետ, որ պատահականությունը չի ղեկավարում աշխարհը: Պատահական ոչինչ չի լինում: Մարդիկ ձգտում են ինչ–որ բանի, և եթե դա լինում է ավելի շուտ, քան դու սպասում էիր, ապա, դա լինում է միայն նրա համար, որովհետև դու պայքարել, աշխատելես դրան հասնելու համար: Եվ դա լինում է նրա համար, որ հաջորդ ձգտումիդ հասնելու համար, ավելի շատ պայքարես ու աշխատես:

5․ Հյուսիսային Ամերիկա-Բենջամին Ֆրանկլին, Թոմաս Ջեֆերսոն:Ներկայացրու առանձին -առանձին , համեմատիր իրենց հայացքները:

Թոմաս Ջեֆերսոննստացել է բազմակողմանի կրթություն, խորապես ուսումնասիրել է Ջոն Լոկի,Շառլ Մոնտեսքյուի, Ժան–Ժակ Ռուսսոյի և ուրիշների աշխատությունները: 1769–74 թթ–ին եղել էՎիրջինիայի նահանգի Օրենսդրական ժողովի պատգամավոր: 1775 թ–ին ընտրվել է Անգլիայիցհյուսիսամերիկյան գաղութների անկախացման որոշում ընդունած Մայրցամաքային կոնգրեսիպատգամավոր: 1776 թ–ին պատրաստել է Անկախության հռչակագիրը, որը Կոնգրեսն ընդունել էնույն տարվա հուլիսի 4-ին (այդ օրն ԱՄՆ–ում նշվում է որպես երկրի անկախության օր), և ԱՄՆ–նանկախացել է Անգլիայից: Կարլ Մարքսն այն անվանել է «մարդու իրավունքների առաջինհռչակագիր»: Ջեֆերսոնը մասնակցել է Վիրջինիայի հասարակական կարգի ժողովրդավարացմանգործընթացին: 1786 թ–ին նա առաջարկել է օրենքի նախագիծ՝ կրոնական ազատության մասին,համաձայն որի՝ անգլիկան եկեղեցին զրկվել է պետական կրոնի արտոնություններից, իսկ ԱՄՆ–ի1787 թ–ի 2-րդ սահմանադրությամբ՝ եկեղեցին անջատվել է պետությունից:  1779–81 թթ–ինՋեֆերսոնն ընտրվել է Վիրջինիայի նահանգապետ: 1785–89 թթ–ին դեսպանորդ էր Փարիզում, եղելէ Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության ականատեսն ու համակիրը: 1790–93 թթ–ին ՋորջՎաշինգտոնի առաջին կառավարության պետական քարտուղարն էր. վարել է հեղափոխականՖրանսիային քաղաքական, դիվանագիտական և նյութական օգնություն ցուցաբերելուքաղաքականություն: 1796 թ–ին Ջոն Ադամսի կառավարության փոխնախագահն էր, 1801–09 թթ–ին՝ ԱՄՆ–ի նախագահը: Վարել է չափավոր քաղաքականություն, վերացրել է իր նախորդիհետադիմական օրենքները, կրճատել բանակն ու նավատորմը, պետական ապարատը: 1803 թ–ինՖրանսիայից գնել է Լուիզիանայի նահանգը, ինչպես նաև դիվանագիտական հարաբերություններհաստատել Ռուսաստանի հետ (1808–09 թթ.): 1809 թ–ին Ջեֆերսոնը հեռացել է քաղաքականկյանքից ու զբաղվել գիտական աշխատանքով: 1819 թ–ին հիմնադրել է Վիրջինիայիհամալսարանը, որը գլխավորել է մինչև կյանքի վերջը: Ջեֆերսոնը XVIII դարիԼուսավորականության ձախ հեղափոխական թևի ականավոր ներկայացուցիչներից է,հասարակական հարաբերություններում ընդունել է բնական իրավունքի տեսությունը: Կարծումէր, որ մարդիկ ծնվում են իրավահավասար, պետություններն ստեղծվում են մարդկանց «կյանքիազատության և երջանկության ձգտման» անկապտելի իրավունքն ապահովելու համար: 1796 թ–ինՋեֆերսոնն ընտրվել է Ամերիկայի փիլիսոփայական ընկերության նախագահ: Զբաղվել է նաևլեզվաբանության, բուսաբանության, աշխարհագրության, ազգագրության և այլ հարցերով,հատկապես ճարտարապետությամբ: Մասնակցել է Վաշինգտոնի հատակագծման ու ԱՄՆ–իԿապիտոլիումի նախագծման աշխատանքներին: Նախագծել է մի շարք հասարակական շենքեր ուառանձնատներ Վիրջինիայում. հայտնի են Մոնտիչելլոյի նրա առանձնատունը Շառլոտսվիլիմերձակայքում, Ռիչմոնդի Կապիտոլիումը, Վիրջինիայի համալսարանը Շառլոտսվիլում ևայլն: Ջեֆերսոնի գրքերի հավաքածուի հիման վրա ստեղծվել է ԱՄՆ–ի Կոնգրեսի գրադարանը:

Բենջամին Ֆրանկլինը, քաղաքական գործիչ, դիվանագետ, գիտնական, գյուտարար, լրագրող,հրատարակիչ ևմասոն է։ ԱՄՆ անկախության պատերազմի առաջնորդներից մեկն է։ ԱՄՆՊետական Մեծ Կնիքի դիզայնի հեղինակներից է։ Առաջին ամերիկացին է, ով դարձել էՌուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի օտարերկրացի անդամ։

Բենջամին Ֆրանկլինը միակն է «հիմնարար հայրերից», ով դրել է իր ստորագրությունը բոլոր երեքկարևորագույն պատմական փաստաթղթերում, որոնք ընկած են ԱՄՆ՝ որպես անկախ պետությանձևավորման հիմքում՝ ԱՄՆ անկախության հռչակագիր, ԱՄՆ Սահմանադրությունև Փարիզյաներկրորդ հաշտության պայմանագիր (1783 թ.), որով պաշտոնապես ավարտվեց ՀյուսիսայինԱմերիկայում 13 բրիտանական գաղութների՝ Մեծ Բրիտանիայից անկախության համարպատերազմը։ Բենջամին Ֆրանկլինի դիմանկարը պատկերված է ԱՄՆԴաշնային պահուստներիհամակարգի 100 դոլարանոց թղթադրամի վրա 1914 թվականից։

Ֆրանսիացի հեղափոխականՄաքսիմիլիեն ՌոբեսպիեռըՖրանկլինին հասցեագրված նամակումնրան անվանել է «աշխարհի ամենահանրահայտ գիտնականը»:

6.Լուսավորական շարժումը- ամփոփիր մեկ նախադասությամբ;Լուսավորականությունը սոցիալական, գաղափարական շարժում է, որը պայքարում է ֆեոդալիզմի, կաթոլիկական եկեղեցու դեմ, բարձրացնում գիտության և գիտելիքի դերը հասարակության մեջ։

Մեծ Բրիտանիան սահմանադրական միապետություն (թագավորություն) է, իսկ Ֆրանսիան նախագահական հանրապետություն է։

Աշխարհագրական դիրք

Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան ունեն շատ հարմար տնտեսաաշխարհագրական դիրքեր։

Զարգացման նախադրյալներ

Մեծ Բրիտանիայի ռելիեֆը հիմնականում հարթ է, իսկ հյուսիսի, Շոտլանդիայի ոչ բարձր լեռները չեն խոչընդոտում տնտեսական զարգացմանը։ Մեծ Բրիտանիան այն եզակի երկրներից է, որը հարուստ է նավթով, գազով և քարածխով և կարող է բավարարել սեփական պահանջները։

Ֆրանսիայի վառելիքային ռեսուրսները աննշան են։ Օգտակար հանածոներից հայտնի են երկաթի, կալիումական աղերի, Ռոն գետի ստորին ավազանի բոքսիտների հանքավայրերը։ 

Կլիմայական պայմաններ

Մեծ Բրիտանիայի կլիման բառեխառն ծովային է, իսկ Ֆրանսիայինը տաք ու չոր ամառներով դարձել է զբոսաշրջության և հանգստի համաշխարհային կենտրոններից մեկը։

Տարածքը 

Մեծ Բրիտանիայի տարածքը 244հազար. կմ² է։

Ֆրանսիայի տարածքը 552հազար կմ² է։

Մեծ է Ֆրանսիայի տարածությունը։

Բնակչություն

Մեծ Բրիտանիայի բնակչությունը 62,4մլն մարդ է։ Մեծ Բրիտանիան բնակչությամբ զիջում է Գերմանիային և Ֆրանսիային։ 

Ֆրանսիայի բնակչությունը 63,1մլն մարդ է։ Ներկայումս Ֆրանսիայի բնակչության ավելի քան 90%-ը ֆրանսիացիներ են, ապրում են նաև կորզիկացիներ, ֆլամանդացիներ և այլն։ 20-րդ դարում Ֆրանսիան դարձավ ներգաղթների երկիր։ Ներգաղթողներն էին՝իտալացիները, լեհերը, իսպանացիները և հայերը։ 

Տնտեսություն

Մեծ Բրիտանիան աշխարհի ամենազարգացած և հզոր երկրներից է։ Համախառն ներքին արդյունքով և արդյունաբերական արտադրանքի ծավալով աշխարհի վեց առաջատար երկրներից է, «Մեծ ութնյակի թվով»։Ֆրանսիան առաջինն է թևակոխել տնտեսության փուլը։ Տնտեսության վկայությունն է այն , որ տնտեսապես ակտիվ բնակչության 72%-ն ընդգրկված են սպասարկման ոլորտում։

Բառային բացատրական աշխատանք. 

Ծանծաղուտ-նոսր ջուր

Ճողփյուն-ճղպալ

Կարծր-պինդ

Ախոյան-թշնամի

Խայծ- կարթի ծայրին անցկացվող որդը

Դրասանգ-ծաղկաշղթա

Ընդհուպ-կիպ

Անճարակություն-խեղճություն

Ճգնել-ջանալ

Վետվետում-ալիքանման փռչկոտել

Բաղեղ-մամրիչ

Խարազան-մտրակ

Ներբան-ոտնատակ

Ոստնել-ցատկել

Ոստոստել-ցատկոտել

Խոյանալ-արշավել

Պիրկ- ճիգ

Վերընթերցիր այն հատվածը, որտեղ պատկերված է 1. ծերունու վերաբերմունքը ծովի հանդեպ, 2. մյուս ձկնորսների վերաբերմունքը ծովի հանդեպ: Այդ հատվածի օգնությամբ փորձիր գտնել ծերունի-հասարակություն տարբերությունը (աշխարհայացք. ապրելակերպ):

Ծերունին խավարում զգում էր, որ մոտենում է առավոտը, թիավարելիս լսում էր մի դողդոջ ձայն, թռչող ձկներն էին ջրից դուրս գալիս ու իրենց կարծր թևերով օդը սուլոցով ճեղքելով՝ հեռանում էին։ Նա քնքուշ սեր էր տածում թռչող ձկների նկատմամբ, դրանք նրա լավագույն բարեկամներն էին այդտեղ՝ օվկիանոսում։  Մտքում նա միշտ ծովն անվանում էր la mar, ինչպես իսպաներեն անվանում են նրան սիրող մարդիկ։ Երբեմն նրան սիրողը վատ է խոսում նրա մասին, բայց միշտ ինչպես կնոջ մասին՝ իգական հոդով։ Ավելի երիտասարդ ձկնորսները, նրանք, որոնք իրենց պարանների համար խցանների փոխարեն լողաններ են գործածում և որսի են գնում մոտորային նավակներով, որ գնել են այն օրերին, երբ շնաձկան լյարդը մեծ գին ուներ,— ծովն անվանում են, el mar այսինքն՝ արական հոդով։ Սրանք նրա մասին խոսում են որպես տարածության, ախոյանի, երբեմն նույնիսկ թշնամու մասին։ Իսկ ծերունին մշտապես մտածում էր ծովի՝ որպես կնոջ մասին, որը մեծ շնորհներ է պարգևում կամ մերժում, իսկ եթե իրեն թույլ է տալիս չմտածված կամ անբարյացակամ արարքներ, ճա՛րդ ինչ. այդպես է նրա բնույթը։ «Լուսինը հուզում է ծովին ինչպես կնոջ»,— մտածում էր ծերունին։

Այս հատվածից երևում էր, որ ծերունին տարբերվում  է հասարակությունից: Հասարակության համար ծովը ուղղակի ծով էր, իսկ ծերունին յուրահատուկ վերաբերմունք ուներ ծովի նկատմամբ: Նա ծովին վերաբերվում էր՝ ինչպես կնոջը, սիրալիր և քնքուշ: Նա ծովի հետ արդեն կապվել էր և կարող էր նույնիսկ զրուցել ծովի հետ: Նա մենակ էր ապրում և նրա ընկերը ծովն էր:

Մեկնաբանիր այս միտքը՝ համաձայնելով կամ մերժելով այն:

Լավ է իհարկե, երբ մարդու բախտը բանում է։ Բայց ես գերադասում եմ կարգին բռնել իմ գործը։

Այս մտքի հետ ես համաձայն եմ: Միտքը ուզում է ասել, որ լավ է, երբ մարդու բախտ բերում է, որ նրա աշխատանքը հաջողվում է, բայց ավելի լավ է սեփական ուժերով այնպես աշխատել, որ ամեն ինչ հաջողվի, այլ ոչ թե բախտը բերի:

Դասարանական — Հայոց պատմություն

Առաջադրանք 1. Ազատագրական շարժումները 18-րդ դարի 30-80 թվականներին/ դասագիրք էջ 21-27 /

Հայկական ինքնավարությունն Արցախում/ Խամսայի մելիքություններ//էջ 21-22, առ.1,2/

Տանը

Փոքրիկ ուսումնասիրություն/մեկ էջի սահմանում/

• Ներկայացնել Նադիր շահի պատմական կերպարը:

Հայաստանում Նադիրի վարած քաղաքականությունն ընդգրկում էր ռազմական, վարչաքաղաքական և առևտրատնտեսական ոլորտները: Հայ – իրանական գործակցությունըդրսևորվում է նաև Ամենայն հայոց կաթողիկոսության նկատմամբ Նադիրի բարյացակամվերաբերմունքով: Նա ապօրինի հարկերից ազատեց Էջմիածնի կալվածքները, ըստ արժանավույնգնահատեց ու մեծացրեց աշխարհիկ և հոգևոր հայ իշխանավորներին: Լինելով հեռատեսքաղաքական գործիչ ու հմուտ դիվանագետ՝ Նադիրը հասկանում էր տեղական բնակչությանկարևորությունը հակաթուրքական պայքրում: Նրա բանակում էին Դիզակի մելիք Եգանը, Գեղարքունիքի մելիք Շահնազարը, Երևանի մելիք Հակոբջանը և ուրիշներ:

•  Հայերի նկատմամբ նրա վարած քաղաքականության դրական, բացասական կողմերը:

Շահ հռչակվելուց հետո Նադիրը դաժան հաշվեհարդար տեսավ այն ցեղերի հետ, որոնքօժանդակել էին թուրքական զորքերին։ Արցախի հարթավայրից տեղահանեց ևԽորասանաքսորեցայնտեղ բնավորված թուրքամետ ջևանշիր քոչվոր ցեղին։ Նույն թվականին (1736) ՆադիրըԱրցախնանկախ հայտարարեցԳանձակի խանությունից՝ դարձնելով այն առանձինվարչական միավոր։ Նա վերահաստատեց Արցախի ներքին վարչական բաժանումն ու մելիքներիժառանգական իրավասությունները։ Այդուհետև Արցախի (Ջրաբերդի, Գյուլիստանի, Խաչենի, Վարանդայի և Դիզակի) մելիքությունները սկսեցին անվանվելԽամսայի (հինգ) մելիքություններ։Դրանց կառավարիչ նշանակվեց Դիզակի մելիք Եգանը, որը միավորում էր նաև Արցախի մելիքներիռազմական ուժերը։ Վերջինս ստացավ նաև խանի տիտղոս։ Մելիք Եգանի մահից հետոկառավարչի պաշտոնն անցավ նրա որդի Արամին, իսկ այնուհետև վերջինիս եղբորը՝ մելիքԵսայուն։

Նադիր շահի կառավարման ժամանակ Արցախի մելիքները պահպանեցին իրենց բոլոր նախկինիրավունքները։ Յուրաքանչյուր մելիք ուներ իր զորքը, որն անհրաժեշտության դեպքում կարող էրհասնել 1000-1500 զինվորի։ Արցախի մելիքությունների սահմանները տարածվումէինԳանձակիցմինչևԱրաքսգետը։ Նադիր շահի մահից հետո ևս հայ մելիքները հաջողությամբխափանում էին Արցախի հարևանությամբ հաստատվելու մուսուլմանների բոլոր փորձերը ևավերում նրանց հիմնադրած ամրությունները։ Արցախի հարթավայրային մասում մուսուլմաններըերկար ժամանակ զբաղված էին ավարառությամբ ու կողոպուտներով։ Նրանք հաճախակիհարձակումներ էին գործում հայ մելիքների տիրույթների վրա։

• Հիմնավորիր կամ հերքիր Նադիր շահի օրոք Խամսայի մելիքությունների արտոնյալ կարգավիճակը:

Նադիրիայսձեռնարկումներըհայհասարակական–քաղաքականկյանքըղեկավարողանձանցստիպեցինարագևճիշտկողմնորոշվել՝որդեգրելովքաղաքականնորուղեգիծ։Այժմնրանքանելիքունեինոչթեինչ–որանորոշխոստումներիուդրանցապավինածհույսերի, այլհաստատունխոսքիևգործիհետ։Այսպես՝ՆադիրըԱրարատյաներկրիքալանթարնշանակեցԳեղարքունիքիևՍողքիտերՄելիքջանՄելիք–Շահնազարյանցին։ԴաԵրևանիխանիցհետոամենակարևորևազդեցիկպաշտոննէր, որովերկրամասիներքինգործերիտնօրինությունըվերապահվումէրհայմելիքներին։ՇահիհրովարտակներովմեծիրավունքներիտիրացանհատկապեսՍյունիքիևԱրցախիմելիքները։

Աղբյուրներ՝  Արցախի կիսանկախ հայկական իշխանությունը XVIII դարի 30-40-ական թվականներին: Նադիր շահը և հայերը: Խամսայի մելիքությունների ստեղծումը

Խամսայի մելիքություններ

Եգանի և Նադիր շահի ռազմավարական համագործակցությունը

• Առաջին նախադասություններում գտնել որոշիչ-որոշյալը, ընդգծել: Դիտարկել՝ ինչ է փոխվում երկրորդ նախադասություններում: Թվարկիր փոփոխությունները:

Մեծ գիտնական Նյուտոնը քիչ աշակերտներ է ունեցել:
Նյուտոնը` մեծ գիտնականը, քիչ աշակերտներ է ունեցել:

Մեծ գիտնական Նյուտոնից բոլորը վախենում էին:
Նյուտոնից՝ մեծ գիտնականից, բոլորը վախենում էին:

Բուն բացահայտիչը  բացահայտում է գոյականի ով կամ ինչ լինելը: Բացահայտիչն ու բացահայտյալը ունենում են նույն թիվն ու հոլովը:

• Տրված նախադասություններում գտիր որոշիչը, դարձրու բուն բացահայտիչ:

Մի օր նրա դուռը թակեց նախկին ծովագնաց էդմունդ Հալեյը:

Մի օր նրա դուռը թակեց Էդմունդ Հալեյը՝ նախկին ծովագնացը։

Մի օր նա փողոցում տեսավ նախկին ծովագնաց էդմունդ Հալեյին:

Մի օր նա փողոցում տեսավ Էդմունդ Հալեյին՝ նախկին ծովագնացին։

Նա անընդհատ խուսափում էր նախկին ծովագնաց էդմունդ Հալեյից:

Նա անընդհատ խուսափում էր Էդմունդ Հալեյից՝ նախկին ծովագնացից։

Բոլորը զարմանում էին նախկին ծովագնաց էդմունդ Հալեյի տոկունության վրա:

Բոլորը զարմանում էին Էդմունդ Հալեյի՝ նախկին ծովագնացի տոկունության վրա։

Երիտասարդ նավաստին հպարտանում էր նախկին ծովագնաց էդմունդ Հալեյով:

Երիտասարդ նավաստին հպարտանում էր Էդմունդ Հալեյով՝ նախկին ծովագնացով։

• Հարցական դերանունները փոխարինիր բուն բացահայտիչով:

Միքայելը` եղբայրս, երեկ մեր տանն էր:
Տանտիրուհուց`ծեր կնոջից, հեռագիր էր ստացել:
Տղան անհամբեր սպասում էր Սևուկի` շան երևալուն:
Մայրը որդուց` Գաբրիելից, արդեն երկար ժամանակ լուր չուներ:
Քուռկիկ Ջալալին արագ մոտեցավ տիրոջը` Սասունցի Դավթին:
Հրազդանը` գետը, Երևանով է անցնում:

Բուն բացահայտիչ. կետադրություն:

Միքայելը` զարմիկս, երեկ մեր տանն էր:

Մեր ուսուցչուհու՝ ընկեր Հասմիկի ձայնը կտրվել էր:

Նա իր լարային գործիքով՝ կիթառով, եկել էր ճամփորդության:

• Կետադրիր:

Մենք՝ ես ու Ցոլակը, մտանք բակ:
Ընկերներս՝ գլխաբաց չթե հասարակ շապիկով, երկու տղա քայլում էին գետափով:
Ես ու իմ ընկերը՝ Անդոն, հաց ենք տանում նրա հոր բրուտ Ավագի համար:
Կարմիր շորերով՝ աղջիկը, այդ բարձրահասակ երեխան, հեռացավ կտուրից ու մոտեցավ աղջիկներին:
Մուխի մեջ երևաց ոսկե ծամիկներով Ազնոն՝ դուստրը իմ վաղեմի ծանոթի:
Քամին աշխարհի հզոր ու անսանձ ոգին վայրագ ուժով խառնեց- պղտորեց գետի անշարժ ջրերը:
Մեր՝ երեխաներիս աչքը չէր հեռանում արագիլներից:
Ամենավերին աստիճանին կանգնած էր իմ բարեկամը, Բաֆուտի Ֆոնը:
Ծառերից հազարամյա կաղնիներից կանցնես ու կտեսնես փնտրածդ հյուղակը:Նախորդ վարժության նախադասություններում ընդգծիր ենթական, ստորոգյալը, որոշիչն ու հատկացուցիչը:

• Տրված որոշիչ նախադասությունները դարձրու որոշիչ բառակապակցություններ՝ օգտագործելով ենթակայական կամ հարակատար դերբայը:

Օրինակ՝ 

Մենք հեռացանք ծովից, որը քամուց ալեկոծվում էր: – Մենք հեռացանք քամուց ալեկոծվող ծովից:

Պահպանված կենդանիների մեջ կան տեսակներ, որոնք են աննշան թիվ:

Մեր կենդանաբանական այգու գոյության հինգ տարիների ընթացքում համառորեն հավաքում էինք այն կենդանիներին, որոնք իրենց հայրենիքում բնաջնջվում էին:

Այն մարդկանց անունները, որոնք հաղթանակներ են տարել, հավերժացվել են պատմության հուշամատյաններում:

Բայց նրանք, ովքեր հող են վարում սառը տունդրայում, համարյա միշտ կյանքից գնում են առանց հետք թողնելու:

Այն մարդը, ով ծովի հետ մտերմանում է, դժվար է համակերպվում ցմաքի կյանքին:

Թեման .Ազատ անկում:Հավասարաչափ շարժում շրջանագծով:

Լաբորատորիայում փորձերի միջոցով քննարկվող հարցեր

1.Որ շարժումն են անվանում ազատ անկում

Մարմինների անկումը վակուումում,միայն երկրի ձգողության ազդեցությամբ,կոչվում է ազատ անկում։

2.Գրել և բացատրել ազատ անկման բանաձևը

v=gt h=gt 2/2

3.Ձևակերպել Գալիլեյի օրենքը

Բոլոր մարմինները երկրի ձգողության ազդեցությամբ ընկնում են նույն արագացմամբ։

Փորձերը տեսագրեք ,պատրաստեք նյութ,տեղադրեք ձեր բլոգներում,,հղումը ուղարկեք ինձ:

4.Որ շարժումն են      անվանում   շրջանագծային հավասարաչափ շարժում:

Շրջագծային հավասարաչափ շարժման ժամանակ արագության թվային արժեքը չի փոփոխվում, սակայնուղղությունը շարժման ընթացքում անընդհատ փոփոխվում է:

5.Ինչ ուղղություն ունի արագությունը շրջանագծային հավասարաչափ շարժման դեպքում:բերելօրինակներ

Մարմնի շաժման ակնթարթային արագության ուղղությունը համընկնում է այդ կետով շրջագծին տարվածշոշափողին։

6.Ինչ է պտտման պարբերությունը:

Պտտման պարբերություն է կոչվում այն ժամանակամիջոցը,որի ընթացքում հավասարաչափ շարժվողմարմինը կատարում է մեկ լրիվ պտույտ։

7.Ինչ է պտտման հաճախությունը,և որն էնրա միավորը:

Պտտման հաճախություն են անվանում այն ֆիզիկական մեծությունը, որը հավասար է միավորժամանակամիջոցում մարմնի կատարած պտույտների թվին։
n=N/t

8.Գրել և բացատրել պտտման պարբերության և հաճախության կապն արտահայտող բանաձևը:

n=1/T,    T=1/n

Պտտման  պարբերությանը  և Պտտման  հաճախության փոխադարձաբար հակադարձ  մեծություններ են:

9.Ինչպես կարելի է հաշվել շրջանագծով հավասարաչափ շարժվող մարմնի արագությունը,եթեհայտնի են շրջանագծի շառավիղը և պտտման պարբերությունը կամ պտտման հաճախությունը:

Շրջանագծով հավասարաչափ շարժվող մարմնի արագությունը կարելի է հաշվել

 v=S/t  բանաձևով,որտեղ  t=T,  S=2 ПR, որտեղП=3.14,

v=(2ПR)/T,   հաշվի առնելով,որ T=1/n, կստանանք

v=2ПRn

 Սովորել՝ Է. Ղազարյանի դասագրքից. էջ13-ից մինչև էջ20Պատրաստել ուսումնական նյութ էջ18-ի«Հետաքրքիր է իմանալ» թեմայի շրջանակներում

Թեման.Ներածություն:Անհավասարաչափ շարժում:Միջին արագություն

Լաբորատորիայում

Հաշվարկման մարմին:Շարժման և դադարի հարաբերականությունը

Առաջադրված են  մի քանի փորձեր,որոնց կատարման ընթացքում պարզաբանվում  և քննարկվում են՝

1. Ի՞նչ է մեխանիկական շարժումը։

Մարմնի դիրքի փոփոխությունը տարածության մեջ ժամանակի ընթացքում կոչվում է մեխանիկական շարժում։

• Մեխանիկայի ո՞ր բաժինն են անվանում կինեմատիկա։

Մեխանիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է մարմինների շարժումների երկրաչափական հատկությունները, առանց մարմինների զանգվացներն ու դրանց վրա ազդող ուժը հաշվի առնելու։

• Ի՞նչն են անվանում նյութական կետ։

Եթե մարմնի չափերը շատ անգամ փոքր են դիտարկվող շարժման համար բնութագրական հեռավորություններից, ապա մարմնի չափերը հաշվի չեն առնվում, և մարմինը դիտարկում են որպես նյութական կետ։

• Ի՞նչն են անվանում շարժման հետագիծ(թվարկել տեսակները)։

Մի տեղից մյուսը տեղափոխվելով՝ մասնիկը(կամ նյութական կետը) շարժվում է մի որոշ գծով, որն անվանում են մասնիկի հետագիծ։ Հետագծերը, շարժման տեսակից կախված, կարող են ունենալ տարբեր ձևեր, մասնավորապես, կարող են լինել ուղիղ, շրջանագիծ, բեկյալ կամ կամայական տեսքի կոր գիծ։

• Ի՞նչն են անվանում մարմնի անցած ճանապարհ։

Հետագծի երկարությունը, որով մարմինը շարժվում է որոշ ժամանակահատվածում, կոչվում է անցած ճանապարհ։

• Ինչո՞վ է տարբերվում հետագիծը մարմնի անցած ճանապարհից։

Մարմնի հետագիծը այն գիծն է, որով շարժվել է մարմինը, իսկ մարմնի անցած ճանապարհը որոշակի ժամանակամիջոցում անցած հետագծի երկարությունն է։

• Ո՞ր շարժումն են անվանում հավասարաչափ և որը՝ անհավասարաչափ։

Հավասարաչափ շարժման ժամանակ մարմինը հավասար ժամանակամիջոցում անցնում է հավասար ճանապարհ, իսկ անհավասարաչափ շարժման ժամանակ մարմինը անհավասարաչափ ժամանակամիջոցում անցնում է անհավասարաչափ ճանապարհ։

• Ո՞ր մարմինն են անվանում հաշվարկման մարմին։

Հաշվարկման մարմին կոչվում է այն մարմինը, որի նկատմամբ դիտարկում են այլ մարմինների դիրքերը։

• Ո՞ր շաժումն է կոչվում անհավասարաչափ։ Բերե՛լ օրինակներ։

Անհավասարաչափ է կոչվում այն շարժումը, որի ընթացքում հավասար ժամանակամիջոցում մարմինը անցնում է անհավասար ճանապարհներ։ Օրինակ՝ կանգառից հեռացող ավտոբուսը, վայրէջք կատարող ինքնաթիռը և այլն։

1. Սահմանե՛լ անհավասարաչափ շարժման միջին արագությունը։

Այն ֆիզիկական մեծությունը, որը հավասար է մարմնի հետագծի երկարության և այդ անցնելու ժամանակի հարաբերությանը, կոչվում է միջին արագություն։

1. Գրե՛լ միջին արագության բանաձևը։

Vմիջ=St(1)

1. Ի՞նչ ֆիզիկական իմաստ ունի անհավասարաչափ շարժման միյին արագությունը։

Մարմնի անցած ճանապարհի և այդ ճանապարհն անցնելու ժամանակի հարաբերությունն անվանում են մարմնի անհավասարաչափ շարժման միջին արագություն։

1. Ի՞նչ է ակնթարթային արագությունը։

Ժամանակի տվյալ պահին մարմնի արագությունը կոջվում է ակնթարթային արագություն։

Լրացուցիչ առաջադրանք 

Չափեք ձեր քայլի միջին երկարությունը և որոշեք տնից մինչև մոտակա կանգառը ձեր անցած ճանապարհը:

1.Որքան ժամանակում սահնակը,շարժումն սկսելով դադարի վիճակից ,կանցնի 72մ ճանապարհ,եթե շարժվումէհաստատուն`4մ/վ:

     a = V / t

     72 մ / 4 մ / վ = 18 վ

     Պատ․՝ 18 վ

2.Ավտոնեքենան դուրս գալով կանգառից,10վ-ում անցնւմ է 400մ ճանապարհ:Մեքենայի շարժումը համարելով հավասարաչափ արագացող`որոշեք այդ շարժման արագացումը  և մեքենայի վերջնական արագությունը:

      a = V / t

     400 մ / 10 վ = 40 մ / վ

     Պատ․՝ 40մ/վ

 Սովորել՝ Է. Ղազարյանի դասագրքից. էջ3-ից մինչև էջ6

Վ.Ի Լուկաշիկի խնդրագրքից կատարել խնդիրներ 113-ից մինչև 125-ը

     113. Տրամվայը շարժվում է  36կմ/ժ արագությամբ։ Այդ արագությունն արտահայտեցե՛ք               մետր-վայրկյաններով (մ/վ):

            1կմ = 1000մ

            1ժ = 3600վ

            36 x 1000 : 3600 = 10 մ/վ

     114. Առաջին, երկրորդ և երրորդ տիեզերական արագությունները համապատասխանաբար          հավասար են 7,9 կմ/վ, 11,2 կմ/վ և 16,7 կմ/վ։ Այդ արագություններն արտահայտեցե՛ք մետր-վայրկյաններով (մ/վ) և կիլոմետր ժամերով (կ/ժ):

             7,9 կմ/վ = 7900 մ/վ

             11,2 կմ/վ = 11200 մ/վ

             16,7 կմ/վ = 16700 մ/վ

             7,9 կմ/վ = 79/36000 կ/ժ

             11,2 կմ/վ = 7/2250 կ/ժ

             16,7 կմ/վ = 167/3600 կ/ժ

      115. A կետից մինչև B կետից եղած ճանապարհը, որը հավասար է 2700 կմ-ի, ռեակտիվ                        ինքնաթիռն անցավ 1 ժ-ում։ Ետդարձի ճանապարհին ինքնաթիռը թռչում էր 715 մ/վ արագությամբ։ Ինքնաթիռի արագությունը ո՞ր ուղղությամբ էր ավելի մեծ։

               1 կմ = 1000 մ

               1 ժ = 3600 վ

               2700 x 100 : 3600 = 75 մ/վ

              715 մ/վ > 75 մ/վ

        116. Նապաստակի արագությունը 15 մ/վ է, իսկ դելֆինինը՝ 72 կմ/ժ: Նրանցից ո՞րի արագությունն է ավելի մեծ:

               1 կմ = 1000 մ

           1 ժ  = 3600 վ

           72 x 100 : 3600 = 20 մ/վ

           20 մ/վ > 15 մ/վ

         117. 5 ժ 30 ր-ում հեծանվորդն անցավ 99 կմ: Ի՞նչ միջին արագությամբ էր շարժվում  հեծանվորդը:

             1 կ/մ = 1000 մ

             5 ժ 30 ր = 330 ր

             99 x 1000 : 330 = 300 մ/ր

       119. Հաշվեցե՛ք հետիոտնի, ձիավորի, տանկի (S-34) և մարդատար ինքնաթիռի (Իլ-62) շարժման արագությունները, եթե նրանք 20 կմ ճանապարհն անցնում են համապատասխանաբար 5 ժ-ում, 2 ժ-ում, 22 ր-ում և 1,4 ր-ում:

              20 կմ : 5 ժ  = 4 կմ/ժ (հետիոտն)

              20 կմ : 2 ժ = 10 կմ/ժ (ձիավոր)

              20 կմ : 22 ր = 10/11 կմ/ր (տանկ)

              20 կմ : 1,4 ր = 100/7 կմ/ր (մարդատար ինքնաթիռ)

        120. 1959 թ. սեպտեմբերի 12-ին ժամը 17-ին Լուսին թռչող խորհրդային երկրորդ տիեզերահրթիռը 101 000 կմ-ով հեռացել էր Երկրից: Նույն օրվա ժամը 22-ին այն արդեն գտնվում էր Երկրից 152 000 կմ հեռավորություն վրա: Որոշեցե՛ք հրթիռի շարժման միջին արագությունը:

                22 – 17 = 5 ժ

                152 000 – 101 000 = 51 կմ

                51 կմ : 5 ժ = 10, 2 կմ/ժ

         121. 30 վ-ի ընթացքում գնացքը շարժվել է հավասարաչափ 72 կմ/ժ արագությամբ: Ինչքա՞ն ճանապարհ անցավ գնացքն այդ ժամանակամիջոցում:

                72  x 30 = 2160

                2160 : 3600 = 600 մ/վ

         122. Հեռընթաց ինքնաթիռում գտնվող պատանի ուղևորը նշեց, որ թռիչքն անտառի վրայով տևոց ճիշտ 1 ր: Իմանալով ինքնաթիռի թռիչքի արագությունը (850 կմ/ժ) նա անմիջապես որոշեց այն ճանապարհի երկարությունը, որն ինքնաթիռն անցավ անտառի վրայով թռչելիս: Ի՞նչ արդյունք ստացավ պատանի ուղևորը:

                850 x 1 = 850

                850 : 60 = 14 1/6 կմ/ր

         123. Գետի հոսանքով շարժվող լաստն ինչքա՞ն ժամանակում կանցնի 15 կմ, եթե հոսանքի արագությունը 0,5 մ/վ է:

                15 : 0,5 = 30000վ

         124. Պայթեցման տեխնիկայում օգտագործում են ոչ մեծ արագությամբ այրվող բիկֆորդյան քուղը: Ի՞նչ երկարությամբ քւոզ պետք է ունենալ, որպեսզի հնարավոր լինի մինչև դրա լրիվ այրվելը 300 մ վազելով հեռանալ: Վազքի արագությունն է 5 մ/վ, իսկ բոցը բիկֆորդյան քուղով տարածվում է 0,8 սմ/վ արագությամբ:

                300 : 5 = 60 վ

                60 x 0,8 = 48 սմ

         125. Տրակտորն առաջին 5 ր-ում անցավ 600 մ: Ինչքա՞ն ճանապարհ կանցնի տրակտորը 0,5 ժ-ում՝ շարժվելով նույն արագությամբ:

                30 : 5 = 6

                600 x 6 = 3600 մ

Պատրաստեք տեսանյութ ձեր շրջապատում,առօրյայում հանդիպած ֆիզիկական երևույթների վերաբերյալ:Նկարագրեք,մեկնաբանեք,եզրակացրեք,

(Տարբերություններ)

1. Գերմանիան հիանալի տեղ է, և ֆրանսիացիները համաձայն են. «Ֆրանսիայում Աստծո պես ապրելը» այն է, ինչ ասում են գերմանացիները, երբ տեսնում են, որ ինչ-որ մեկը ապրում է շքեղ կյանքով: Կյանքն այստեղ գուցե այդ աստվածային հանգիստ չէ, բայց ֆրանսիացիների համար այն դեռ գրավիչ է: 2013-ին Ֆրանսիայից Գերմանիա տեղափոխվեց ավելի քան 22.500 մարդ ՝ համեմատած 17 000-ի հետ, ովքեր գնացին այլ ուղղությամբ: Եվ ֆրանսիացիները հարյուրավոր տարիներ գաղթել են գերմանական հողեր: 17-րդ դարում 50 000 հալածյալ ֆրանսիացի հուգենոտացիներին դիմավորեցին:
2. Բոլորը գիտեն կարմիր գինու առողջության օգտակարության մասին, բայց գերմանացի գարեջրի սիրահարները կարող են ավելի շատ խմիչքներ ստանալ։
3. Գործադուլները Ֆրանսիայում շաբաթական առօրյայի մի մասն են ՝ հաճախ խաթարելով Եվրոպայի մնացած տրանսպորտը: Եվ մինչ Գերմանիայում գործադուլները, անշուշտ, աննկատ չեն, արդյունաբերական հարաբերությունները շատ ավելի մեղմ են, և գործադուլների համար կորցրած օրերի քանակը շատ ավելի քիչ է:
4. Ֆրանսիական համեղ սնունդը կարող է ավելի լավ համբավ ունենալ, քան գերմանական խոհանոցը, բայց դա գին է գալիս, և այդպես է նաև Ֆրանսիայում մնացած ամեն ինչ: Գերմանիայում ապրելը շատ ավելի էժան է: Պարզապես վերցրեք երկու մայրաքաղաքները. Փարիզցիները ծախսում են մոտ 4,400 եվրո նույն կենսամակարդակի համար, որոնցից բեռլինացիները ստանում են 2900 եվրո ՝ ըստ կյանքի մասնագետների ՝ Numbeo- ի: Այսպիսով, մինչ ֆրանսիացի խոհարարները գուցե հավաքում էին ավելի շատ Michelin աստղեր, Գերմանիայում մարդիկ գոնե կարողանում են թույլ տալ լավ Schnitzel- ը:

                                         (Նմանություններ)

1. Երկու երկրներն էլ ընդգրկված են «Մեծ ութնյակ» երկրների մեջ։
2. Երկու երկրներն էլ զբաղվում են մեքենաշինությամբ։
3. Երկու երկրներն էլ ունեն խոշոր արդյունաբերություն։
4. Երկու երկրներն էլ հարուստ են հանքային պաշարներով։