ԱՐԱՔՍ ՔԱԼԻՋՅԱՆ

Կարմիր բլուրը, որի վրա բացվել են ուրարտական Թեյշեբաինի ամրոցի մնացորդները, գտնվում է Երևանի հարավ֊արևմտյան ծայրամասում, Հրազդան գետի ձախ ափին։ Ամրոցի շուրջը, հարթավայրում, մոտ 100 հա տարածքի վրա սփռվել են հին, նույնանուն քաղաքի մնացորդները։

1936 թվականին երկրաբան Ա․ Պ․ Դեմյոխինը բլրի հարավարևելյան լանջին պատահաբար գտավ մի բազալտե քարի բեկոր, որի վրա պահպանվել էր հինգ տող սեպագիր արձանագրության մի մասը։ Նա այդ քարը տեղափոխեց Հայաստանի պատմության պետական թանգարան, և այն վերծանվեց Կ․ Գ․ Ղաֆադարյանի կողմից։ Պարզվեց, որ արձանագրությունը վերաբերում է մ․ թ․ ա․ VII դարի կեսերին, քանի որ պարզ կարդացվում էր ուրարտական Ռուսայի՝ Արգիշտիի որդու անունը։ Հայտնագործությունից հետո Կ․ Գ․ Ղաֆադարյանի ղեկավարությամբ կատարվեցին տեղանքի հետախուզական աշխատանքներ և բացահայտվեց, որ բլրի գագաթը և լանջերը ծածկված էին հնագույն շինությունների փլված պատերի քարերով և կարմիր հողի առատ շերտով, որն առաջացել էր հում աղյուսի այրված, քանդված պատերից։ Այդ հողի գույնի հետևանքով բլուրն անվանվեց Կարմիր բլուր։

Երկար տարիներ մոտակա գյուղերի բնակիչները քարերն օգտագործում էին շինարարական նպատակներով, իսկ այրված ու մոխրացած հողը՝ դաշտը պարարտացնելու համար։ Այդ աշխատանքների ժամանակ հայտնաբերվել են և բլրի մակերեսից դուրս եկել մեծ քանակությամբ խեցեղենի բեկորներ, կոտրված անոթներ և ոսկորներ, երկաթե և բրոնզե առարկաներ։

Պեղումներ

1939 թվականին երեք արշավախումբ միասին սկսեցին Կարմիր բլուրի կանոնավոր պեղումները։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին պեղումներն ընդհատվեցին և վերսկսվեցին 1945 թվականին՝ ՀՍՍՀ ԳԱ պատմության ինստիտուտի (1959թ․), ՀՍՍՀ ԳԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի և Էրմիտաժի միացյալ արշավախմբի ուժերով՝ Բ․ Բ․ Պիոտրովսկու ընդհանուր ղեկավարությամբ։ Պեղումներն ավարտվեցին 1971 թվականին։

Երկարամյա պեղումների արդյունքում պարզվեց, որ Կարմիր բլուրն ուրարտական ուշ ժամանակաշրջանին պատկանող (մ․թ․ա․ VII֊VI դդ․) մի հուշարձան է, որն իրենից ներկայացնում է հզոր ուրարտական ամրոցի և քաղաքի միացյալ համալիր և զբաղեցնում է մոտ 100 հա տարածություն։ Ամրոցը, որն ընդգրկում է բլրի գագաթը, մի մոնումենտալ շինություն է և զբաղեցնում է 4 հա տարածություն։ Ամրոցի միջնաբերդը երկհարկանի մի հսկա շենք է, որի պահպանված նկուղային հարկը բաղկացած է 150 սենյակներից։ Այդ շինության արևելյան և հյուսիսային ճակատները աստիճանաձև են և ամրացված են մեծ քանակությամբ ոչ բարձր աշտարակներով, իսկ անկյուններն՝ ավելի խոշոր աշտարակներով։ Շենքի արևմտյան ճակատը նայում է դեպի ընդարձակ բակը, որն ամրացված է կրկնակի պարիսպներով և ունի երկու մուտք։ Հիմնական, հարավային մուտքն ունի լավ պաշտպանված դարպասներ, որոնց երկու կողմից բարձրանում են մեկական հսկայական աշտարակ, իսկ երկրորդ՝ հյուիսարևմտյան կողմի մուտքն ավելի փոքր է, որով անցնում էին մարտակառքերը։

Հզոր պարիսպները, որոնք կառուցված են քարե հիմքի վրա բարձրացող հում աղյուսե պատերով և ամրացված են աշտարակներով ու կոնտրֆորսերով, ապահովում էին ամրոցի պաշտշպանությունը։ Բացի դրանից, ամրոցի պաշտպանողական համակարգն ունի մի առանձնահատկություն ևս. եթե հակառակորդը ներխուժեր ամրոցի բակը, նա կհանդիպեր միջնաբերդի առանց որևէ մուտքի երկրորդ հզոր պարսպին։ Ոչ բակից, ոչ էլ մի այլ տեղից հնարավոր չէր մտնել միջնաբերդ։ Ամրոցի բնակիչները միջնաբերդ մտնելու համար բարձրանում էին հատուկ պանդուսով, որը կենտրոնական մուտքի մոտից դռնապանի սենյակի ետևից տանում էր դեպի առաջին հարկի տանիքի մակարդակին կառուցված հարթակները։ Այստեղից կարելի էր անմիջապես մտնել երկրորդ հարկի սենյակները, կամ աստիճաններով իջնել նկուղային հարկ։

Պեղումներից պարզ դարձավ նաև, որ նախնական հատակագծում ամրոցը փոքր է եղել և հետո մի քանի անգամ լայնացվել է հարավարևելյան ուղղությամբ, նախկին պարիսպները և կոնտրֆորսերը մնացել են սենյակների ներսում՝ կազմելով յուրահատուկ ելուստներ։ Նշված նկուղային սենյակները ծառայել են իբրև պահեստներ, մառաններ և տարբեր արհեստանոցներ։ Երկրորդ հարկում գտնվել են նահանգապետի, բարձրաստիճան զինվորականների և այլ աստիճանավորների, քրմերի պալատներ, սենյակներ ու տաճարներ։

1946 թվականին արշավախմբի կողմից հաջողվեց որոշել ամրոցի անունը, երբ N 11 կացարանի դռան մոտ գտնվեց բրոնզե դռան փականը՝ սեպագիր արձանագրությամբ․ «Ռուսա Արգիշտիի որդու, Թեյշեբաինի քաղաքի ամրոց»։ Այսինքն՝ մի քաղաք, որը կառուցվել է ի պատիվ ուրարտական պատերազմի և տարերքի աստված Թեյշեբայի։ Մինչ այդ փականի գյուտը՝ դեռ 1941 թվականին, գտնվել էր այդ աստծո բրոնզե արձանը։ Պեղումները բացահայտեցին Ուրարտուի թեև ոչ կենտրոնական, բայց կարևորագույն նահանգներից մեկի քաղաքի արտադրության հոյակերտ պատկերը։

Դեմոկրատիա

Ժողովրդավարություն՝ պետական կառուցվածքի ձև, որի ժամանակ իշխանության գերագույն մարմիններն ընտրվում են ժողովրդի կողմից որոշակի ժամանակով: Որևէ կարգի կոլեկաիվի ղեկավարման գործում ամբողջ կոլեկաիվի մասնակցության ու գործուն ազդեցության ապահովում:

Արիստոկրատիա

Պետական կառավարման համակարգ, որտեղ իշխանությունը պատկանում է մի խումբ մարդկանց, որոնք համարվում են բարձրագույն խավի ներկայացուցիչներ` ազնվականներ։ Ազնվականներ համարվում են բարձր դասի ներկայացուցիչները։

Օլիգարխիա

Քաղաքական համակարգում գործող մեծահարուստ, ով մեծ ազդեցություն ունի քաղաքական որոշումների ընդունման վրա։ Հետխորհրդային շրջանում «օլիգարխ» են անվանում հիմնականում գործարարներին, որոնք խորհրդային կարգելի փլուզման և կապիտալիստական կարգերի հաստատման ընթացքում կարճ ժամանակահատվածում ձեռք են բերել հսկայական կապիտալ։

Օխլոկրատիա

Ժողովրդավարության այլասերված տեսակը, որը հիմնված է դեմագոգների անընդհատ ազդեցության տակ ընկնող ամբոխի փոփոխվող քմահաճույքների վրա։ Օխլոկրատիան բնորոշ է անցումնային և ճգնաժամային ժամանակաշրջանների համար։

Տիրանիա

Տիրանիան բռնություններ իրագործող իշխանավոր է: Հին Հունաստանում բռնությամբ իշխանությունը զավթած և միանձնյա կառավարող անձի իշխանությունը կոչվել է տիրանիա:

Կլեպտոկրատիա

Կլեպտոկրատիայի ժամանակ կոռուպցիայի և պետական հարստության վատնման միջոցով իշխանությունը ծառայեցնում է անձնական կամ խմբակային շահին։ Ավազակապետական իշխանությունները հիմնականում լինում են դիկտատուրաներ:

Մոնարխիա

Մոնարխիան (միապետությունը) պետական կառավարման համակարգ է, երբ պետության մեջ բարձրագույն իշխանությունը մեկ անձի՝ միապետի ձեռքում է, որտեղ իշխանությունը իրականացնում է միապետը, որի աթոռակալության իրավունքը փոխանցվում է սերնդեսերունդ: Միապետն իր ենթակայության տակ գտվող տարածքում ունի բարձրագույն իշխանություն, մարմնավորում է տվյալ երկրի ազգային ինքնությունը, ապահովում է արտաքին անվտանգությանը, ներքին կայունությունը, սահմանադրականությունն ու օրենքի գերակայությունը, և անուղղակիորեն համարվում է այդ պետության «գլուխը»։

2. Ahora escribe la letra correspondiente.

1. té-F
2. café con leche-A
3. zumo de naranja-C
4. magdalenas-B
5. cereales-H
6. leche-E
7. huevo-G
8. queso-D
9. pan con tomate y aceite-I

5 Ordena el siguiente diálogo.

Camarera: Buenos días, ¿qué desean?
Madre: Yo quiero un desayuno andaluz, ¿y tú, hijo?
Hijo: Yo solo quiero un zumo.
Madre: Toma algo más: un bollo o una tostada.
Hijo: No, mamá, solo quiero un zumo de naranja.
Madre: Bueno, pues un andaluz y un zumo de naranja.
Camarera: Muy bien.

-Hola, ¿qué día es?
-Hola, es miércoles.
-Oh, pensé que era jueves, gracias.
-¿Tienes algun plan para hoy?
-Estoy ocupado solo a las 7:30, ¿y tú?
-Estoy libre, ¿y el viernes?
-Ese es el cumpleaños de mi hermana, ¿no recuerdas que su cumpleaños es el 7 de octubre?
-Lo olvidé, lo siento.
-No te preocupes, puedes venir a la fiesta de cumpleaños, empieza a las 5:00.
-Gracias

Ծանոթացե՛ք Վիլյամ Սարոյանի կենսագրությանը։

1. Վիլյամ Սարոյանը ո՞ր թվականիներին է գրել ՝ «Փոքրիկ երեխաներ», «Ողջույն քեզ, սեր», «Անունս Արամ է» և «Սիրելիս» ժողովածուները։

«Փոքրիկ երեխաներ», 1937թ., «Ողջույն քեզ, սեր», 1938թ., «Անունս Արամ է», 1940թ., «Սիրելիս», 1944թ։

2. 2008-ին գրողի ծննդյան 100-ամյակի առթիվ Սարոյանի անունով ի՞նչ էր հայտարարվել։

 2008թ. գրողի ծննդյան 100-ամյակի առթիվ ՀՀ-ում հայտարարվել էր «Սարոյանական տարի»։

3. Սարոյանի «Իմ սիրտը լեռներում է» և «Խաղողի այգի» դրամանները ո՞ր թվականին են բեմադրվել։

«Իմ սիրտը լեռներում է» բեմադրվել է՝ 1939թ., Հայաստաում՝ 1961թ., Մոսկվայում՝ 1962թ.։ «Խաղողի այգին» Հայաստանում բեմադրվել է՝ 1971 թ.-ին։

4. Վիլյամ Սարոյանի հուշարձանը որտե՞ղ է գտնվում։

Գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Մաշտոցի պողոտայի և Մոսկովյան փողոցի խաչմերուկում։

5. Ո՞ւմ են նվիրվել Վիլյամ Սարոյանի ժանրային գործերը։

Նվիրված են եղել՝ Բեռնարդ Շոուին, Թոմաս Էլիոթին, Ջոն Ստայնբեկին, Եղիշե Չարենցին և ուրիշներին։

Կարդա՛ Վիլյամ Սարոյանի «Գողացած հեծանիվը» պատմվածքը։

1.Պատմվածքից դուրս բեր այն հատվածը, որտեղ ներկայացվում է հեծանիվը վերցնելու պատճառը. արդարացվա՞ծ արարք է, ինչու՞:

«1919 թվականի այդ նկարը լի էր հրճվանքի, անհոգության ու սխրանքի տրամադրություններով, և երբ Այք Ջորջը դուրս եկավ կինոթատրոնի շենքից, այդ կինոնկարի եռանդուն, խիզախ ու հաջողակ տղան արդեն ինքն էր: Եվ քանի որ ինքն արդեն ուրիշ էր և իր արարքը ամենևին էլ սխալ չէր հասկացվի, նա վերցրեց հեծանվակայանում սպասող բոլորովին նոր հեծանիվը և ողջ աշխարհի աչքի առաջ նստեց ու սլացավ:»

Տղան ընդամենը տասնմեկ տարեկան էր և շատ բաներ՝ չէր կարող գիտակցել, այդ իսկ պատճառով կարծում եմ նրա արարքն ինչ-որ չափով արդարացված է։

2. Պատմվածքից դուրս բեր այն հատվածը, որտեղ նշվում է հեծանիվը լիովին իրենը համարելու պատճառը. վերլուծիր այդ հանգամանքը:

«Քանի որ տղան բոլորին ներկայացրել էր, որ այդ հեծանիվն իրենն է ու վերջում էլ վերանորոգեց այն, նա, արդեն հաստատ գիտեր, որ այդ հեծանիվն իրենն է:»

Երբ մենք ինչ-որ իր սկսում ենք վերանորոգել, ձև տալ, ապա այդ ամենի վրա ծախսած մեր ժամանակը գնահատելով՝ համարում ենք, որ դա մերն է։

3. Տարբերություն կա՞ Այքի արած գողության և իրենից արված գողության միջև (երկու պատասխանի դեպքում էլ ասածդ հիմնավորիր): Իրավունք ունե՞ր զայրանալու:

Իրականում ոչ մի տարբերություն էլ չկար, «գողը գողից գողացավ»։ Պատմությունն անընդհատ կրկնվում է, և գողությունն էլ կրկնվեց։ Ուղղակի Այքը չպետք է շատ ծանր տաներ այդ հանգամանքը և ինքնուրույն գիտակցել իր արարքի տհաճությունն ու չմեղադրեր իրենից գողացողին։

ԿԱՐԵՆ ԵՓՓԵ ԱԶԳԱՅԻՆ ՃԵՄԱՐԱՆ

Born in Vanadzor, Manukian graduated from the Hovhannes Tumanyan State Pedagogical University with a degree in physics. Between 1978 and 1983 he worked as a teacher at a secondary school in Yeghegnut. Between 1983 and 1993 he was an engineer at the Avtomatika Scientific-Production Association of Vanadzor.

He was elected to the Supreme Council in May 1990 parliamentary election from the Pan-Armenian National Movement and served as the deputy chairman of the Committee on Science, Language and Culture. To symbolize the revival of the Armenian statehood, the initial declaration of the independence of Armenia from the Soviet Union on 23 August 1990 was read by him because he bore the same name as Aram Manukian (1879-1919), the founder of the First Republic of Armenia.He was reelected in 1995 and remained a member of the parliament until 1999. He returned to the Armenian parliament in 2012when he was elected by the party-list of Armenian National Congress.