Թեման .Ազատ անկում:Հավասարաչափ շարժում շրջանագծով:

Լաբորատորիայում փորձերի միջոցով քննարկվող հարցեր

1.Որ շարժումն են անվանում ազատ անկում

Մարմինների անկումը վակուումում,միայն երկրի ձգողության ազդեցությամբ,կոչվում է ազատ անկում։

2.Գրել և բացատրել ազատ անկման բանաձևը

v=gt h=gt 2/2

3.Ձևակերպել Գալիլեյի օրենքը

Բոլոր մարմինները երկրի ձգողության ազդեցությամբ ընկնում են նույն արագացմամբ։

Փորձերը տեսագրեք ,պատրաստեք նյութ,տեղադրեք ձեր բլոգներում,,հղումը ուղարկեք ինձ:

4.Որ շարժումն են      անվանում   շրջանագծային հավասարաչափ շարժում:

Շրջագծային հավասարաչափ շարժման ժամանակ արագության թվային արժեքը չի փոփոխվում, սակայնուղղությունը շարժման ընթացքում անընդհատ փոփոխվում է:

5.Ինչ ուղղություն ունի արագությունը շրջանագծային հավասարաչափ շարժման դեպքում:բերելօրինակներ

Մարմնի շաժման ակնթարթային արագության ուղղությունը համընկնում է այդ կետով շրջագծին տարվածշոշափողին։

6.Ինչ է պտտման պարբերությունը:

Պտտման պարբերություն է կոչվում այն ժամանակամիջոցը,որի ընթացքում հավասարաչափ շարժվողմարմինը կատարում է մեկ լրիվ պտույտ։

7.Ինչ է պտտման հաճախությունը,և որն էնրա միավորը:

Պտտման հաճախություն են անվանում այն ֆիզիկական մեծությունը, որը հավասար է միավորժամանակամիջոցում մարմնի կատարած պտույտների թվին։
n=N/t

8.Գրել և բացատրել պտտման պարբերության և հաճախության կապն արտահայտող բանաձևը:

n=1/T,    T=1/n

Պտտման  պարբերությանը  և Պտտման  հաճախության փոխադարձաբար հակադարձ  մեծություններ են:

9.Ինչպես կարելի է հաշվել շրջանագծով հավասարաչափ շարժվող մարմնի արագությունը,եթեհայտնի են շրջանագծի շառավիղը և պտտման պարբերությունը կամ պտտման հաճախությունը:

Շրջանագծով հավասարաչափ շարժվող մարմնի արագությունը կարելի է հաշվել

 v=S/t  բանաձևով,որտեղ  t=T,  S=2 ПR, որտեղП=3.14,

v=(2ПR)/T,   հաշվի առնելով,որ T=1/n, կստանանք

v=2ПRn

 Սովորել՝ Է. Ղազարյանի դասագրքից. էջ13-ից մինչև էջ20Պատրաստել ուսումնական նյութ էջ18-ի«Հետաքրքիր է իմանալ» թեմայի շրջանակներում

Թեման.Ներածություն:Անհավասարաչափ շարժում:Միջին արագություն

Լաբորատորիայում

Հաշվարկման մարմին:Շարժման և դադարի հարաբերականությունը

Առաջադրված են  մի քանի փորձեր,որոնց կատարման ընթացքում պարզաբանվում  և քննարկվում են՝

1. Ի՞նչ է մեխանիկական շարժումը։

Մարմնի դիրքի փոփոխությունը տարածության մեջ ժամանակի ընթացքում կոչվում է մեխանիկական շարժում։

• Մեխանիկայի ո՞ր բաժինն են անվանում կինեմատիկա։

Մեխանիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է մարմինների շարժումների երկրաչափական հատկությունները, առանց մարմինների զանգվացներն ու դրանց վրա ազդող ուժը հաշվի առնելու։

• Ի՞նչն են անվանում նյութական կետ։

Եթե մարմնի չափերը շատ անգամ փոքր են դիտարկվող շարժման համար բնութագրական հեռավորություններից, ապա մարմնի չափերը հաշվի չեն առնվում, և մարմինը դիտարկում են որպես նյութական կետ։

• Ի՞նչն են անվանում շարժման հետագիծ(թվարկել տեսակները)։

Մի տեղից մյուսը տեղափոխվելով՝ մասնիկը(կամ նյութական կետը) շարժվում է մի որոշ գծով, որն անվանում են մասնիկի հետագիծ։ Հետագծերը, շարժման տեսակից կախված, կարող են ունենալ տարբեր ձևեր, մասնավորապես, կարող են լինել ուղիղ, շրջանագիծ, բեկյալ կամ կամայական տեսքի կոր գիծ։

• Ի՞նչն են անվանում մարմնի անցած ճանապարհ։

Հետագծի երկարությունը, որով մարմինը շարժվում է որոշ ժամանակահատվածում, կոչվում է անցած ճանապարհ։

• Ինչո՞վ է տարբերվում հետագիծը մարմնի անցած ճանապարհից։

Մարմնի հետագիծը այն գիծն է, որով շարժվել է մարմինը, իսկ մարմնի անցած ճանապարհը որոշակի ժամանակամիջոցում անցած հետագծի երկարությունն է։

• Ո՞ր շարժումն են անվանում հավասարաչափ և որը՝ անհավասարաչափ։

Հավասարաչափ շարժման ժամանակ մարմինը հավասար ժամանակամիջոցում անցնում է հավասար ճանապարհ, իսկ անհավասարաչափ շարժման ժամանակ մարմինը անհավասարաչափ ժամանակամիջոցում անցնում է անհավասարաչափ ճանապարհ։

• Ո՞ր մարմինն են անվանում հաշվարկման մարմին։

Հաշվարկման մարմին կոչվում է այն մարմինը, որի նկատմամբ դիտարկում են այլ մարմինների դիրքերը։

• Ո՞ր շաժումն է կոչվում անհավասարաչափ։ Բերե՛լ օրինակներ։

Անհավասարաչափ է կոչվում այն շարժումը, որի ընթացքում հավասար ժամանակամիջոցում մարմինը անցնում է անհավասար ճանապարհներ։ Օրինակ՝ կանգառից հեռացող ավտոբուսը, վայրէջք կատարող ինքնաթիռը և այլն։

1. Սահմանե՛լ անհավասարաչափ շարժման միջին արագությունը։

Այն ֆիզիկական մեծությունը, որը հավասար է մարմնի հետագծի երկարության և այդ անցնելու ժամանակի հարաբերությանը, կոչվում է միջին արագություն։

1. Գրե՛լ միջին արագության բանաձևը։

Vմիջ=St(1)

1. Ի՞նչ ֆիզիկական իմաստ ունի անհավասարաչափ շարժման միյին արագությունը։

Մարմնի անցած ճանապարհի և այդ ճանապարհն անցնելու ժամանակի հարաբերությունն անվանում են մարմնի անհավասարաչափ շարժման միջին արագություն։

1. Ի՞նչ է ակնթարթային արագությունը։

Ժամանակի տվյալ պահին մարմնի արագությունը կոջվում է ակնթարթային արագություն։

Լրացուցիչ առաջադրանք 

Չափեք ձեր քայլի միջին երկարությունը և որոշեք տնից մինչև մոտակա կանգառը ձեր անցած ճանապարհը:

1.Որքան ժամանակում սահնակը,շարժումն սկսելով դադարի վիճակից ,կանցնի 72մ ճանապարհ,եթե շարժվումէհաստատուն`4մ/վ:

     a = V / t

     72 մ / 4 մ / վ = 18 վ

     Պատ․՝ 18 վ

2.Ավտոնեքենան դուրս գալով կանգառից,10վ-ում անցնւմ է 400մ ճանապարհ:Մեքենայի շարժումը համարելով հավասարաչափ արագացող`որոշեք այդ շարժման արագացումը  և մեքենայի վերջնական արագությունը:

      a = V / t

     400 մ / 10 վ = 40 մ / վ

     Պատ․՝ 40մ/վ

 Սովորել՝ Է. Ղազարյանի դասագրքից. էջ3-ից մինչև էջ6

Վ.Ի Լուկաշիկի խնդրագրքից կատարել խնդիրներ 113-ից մինչև 125-ը

     113. Տրամվայը շարժվում է  36կմ/ժ արագությամբ։ Այդ արագությունն արտահայտեցե՛ք               մետր-վայրկյաններով (մ/վ):

            1կմ = 1000մ

            1ժ = 3600վ

            36 x 1000 : 3600 = 10 մ/վ

     114. Առաջին, երկրորդ և երրորդ տիեզերական արագությունները համապատասխանաբար          հավասար են 7,9 կմ/վ, 11,2 կմ/վ և 16,7 կմ/վ։ Այդ արագություններն արտահայտեցե՛ք մետր-վայրկյաններով (մ/վ) և կիլոմետր ժամերով (կ/ժ):

             7,9 կմ/վ = 7900 մ/վ

             11,2 կմ/վ = 11200 մ/վ

             16,7 կմ/վ = 16700 մ/վ

             7,9 կմ/վ = 79/36000 կ/ժ

             11,2 կմ/վ = 7/2250 կ/ժ

             16,7 կմ/վ = 167/3600 կ/ժ

      115. A կետից մինչև B կետից եղած ճանապարհը, որը հավասար է 2700 կմ-ի, ռեակտիվ                        ինքնաթիռն անցավ 1 ժ-ում։ Ետդարձի ճանապարհին ինքնաթիռը թռչում էր 715 մ/վ արագությամբ։ Ինքնաթիռի արագությունը ո՞ր ուղղությամբ էր ավելի մեծ։

               1 կմ = 1000 մ

               1 ժ = 3600 վ

               2700 x 100 : 3600 = 75 մ/վ

              715 մ/վ > 75 մ/վ

        116. Նապաստակի արագությունը 15 մ/վ է, իսկ դելֆինինը՝ 72 կմ/ժ: Նրանցից ո՞րի արագությունն է ավելի մեծ:

               1 կմ = 1000 մ

           1 ժ  = 3600 վ

           72 x 100 : 3600 = 20 մ/վ

           20 մ/վ > 15 մ/վ

         117. 5 ժ 30 ր-ում հեծանվորդն անցավ 99 կմ: Ի՞նչ միջին արագությամբ էր շարժվում  հեծանվորդը:

             1 կ/մ = 1000 մ

             5 ժ 30 ր = 330 ր

             99 x 1000 : 330 = 300 մ/ր

       119. Հաշվեցե՛ք հետիոտնի, ձիավորի, տանկի (S-34) և մարդատար ինքնաթիռի (Իլ-62) շարժման արագությունները, եթե նրանք 20 կմ ճանապարհն անցնում են համապատասխանաբար 5 ժ-ում, 2 ժ-ում, 22 ր-ում և 1,4 ր-ում:

              20 կմ : 5 ժ  = 4 կմ/ժ (հետիոտն)

              20 կմ : 2 ժ = 10 կմ/ժ (ձիավոր)

              20 կմ : 22 ր = 10/11 կմ/ր (տանկ)

              20 կմ : 1,4 ր = 100/7 կմ/ր (մարդատար ինքնաթիռ)

        120. 1959 թ. սեպտեմբերի 12-ին ժամը 17-ին Լուսին թռչող խորհրդային երկրորդ տիեզերահրթիռը 101 000 կմ-ով հեռացել էր Երկրից: Նույն օրվա ժամը 22-ին այն արդեն գտնվում էր Երկրից 152 000 կմ հեռավորություն վրա: Որոշեցե՛ք հրթիռի շարժման միջին արագությունը:

                22 – 17 = 5 ժ

                152 000 – 101 000 = 51 կմ

                51 կմ : 5 ժ = 10, 2 կմ/ժ

         121. 30 վ-ի ընթացքում գնացքը շարժվել է հավասարաչափ 72 կմ/ժ արագությամբ: Ինչքա՞ն ճանապարհ անցավ գնացքն այդ ժամանակամիջոցում:

                72  x 30 = 2160

                2160 : 3600 = 600 մ/վ

         122. Հեռընթաց ինքնաթիռում գտնվող պատանի ուղևորը նշեց, որ թռիչքն անտառի վրայով տևոց ճիշտ 1 ր: Իմանալով ինքնաթիռի թռիչքի արագությունը (850 կմ/ժ) նա անմիջապես որոշեց այն ճանապարհի երկարությունը, որն ինքնաթիռն անցավ անտառի վրայով թռչելիս: Ի՞նչ արդյունք ստացավ պատանի ուղևորը:

                850 x 1 = 850

                850 : 60 = 14 1/6 կմ/ր

         123. Գետի հոսանքով շարժվող լաստն ինչքա՞ն ժամանակում կանցնի 15 կմ, եթե հոսանքի արագությունը 0,5 մ/վ է:

                15 : 0,5 = 30000վ

         124. Պայթեցման տեխնիկայում օգտագործում են ոչ մեծ արագությամբ այրվող բիկֆորդյան քուղը: Ի՞նչ երկարությամբ քւոզ պետք է ունենալ, որպեսզի հնարավոր լինի մինչև դրա լրիվ այրվելը 300 մ վազելով հեռանալ: Վազքի արագությունն է 5 մ/վ, իսկ բոցը բիկֆորդյան քուղով տարածվում է 0,8 սմ/վ արագությամբ:

                300 : 5 = 60 վ

                60 x 0,8 = 48 սմ

         125. Տրակտորն առաջին 5 ր-ում անցավ 600 մ: Ինչքա՞ն ճանապարհ կանցնի տրակտորը 0,5 ժ-ում՝ շարժվելով նույն արագությամբ:

                30 : 5 = 6

                600 x 6 = 3600 մ

Պատրաստեք տեսանյութ ձեր շրջապատում,առօրյայում հանդիպած ֆիզիկական երևույթների վերաբերյալ:Նկարագրեք,մեկնաբանեք,եզրակացրեք,

(Տարբերություններ)

1. Գերմանիան հիանալի տեղ է, և ֆրանսիացիները համաձայն են. «Ֆրանսիայում Աստծո պես ապրելը» այն է, ինչ ասում են գերմանացիները, երբ տեսնում են, որ ինչ-որ մեկը ապրում է շքեղ կյանքով: Կյանքն այստեղ գուցե այդ աստվածային հանգիստ չէ, բայց ֆրանսիացիների համար այն դեռ գրավիչ է: 2013-ին Ֆրանսիայից Գերմանիա տեղափոխվեց ավելի քան 22.500 մարդ ՝ համեմատած 17 000-ի հետ, ովքեր գնացին այլ ուղղությամբ: Եվ ֆրանսիացիները հարյուրավոր տարիներ գաղթել են գերմանական հողեր: 17-րդ դարում 50 000 հալածյալ ֆրանսիացի հուգենոտացիներին դիմավորեցին:
2. Բոլորը գիտեն կարմիր գինու առողջության օգտակարության մասին, բայց գերմանացի գարեջրի սիրահարները կարող են ավելի շատ խմիչքներ ստանալ։
3. Գործադուլները Ֆրանսիայում շաբաթական առօրյայի մի մասն են ՝ հաճախ խաթարելով Եվրոպայի մնացած տրանսպորտը: Եվ մինչ Գերմանիայում գործադուլները, անշուշտ, աննկատ չեն, արդյունաբերական հարաբերությունները շատ ավելի մեղմ են, և գործադուլների համար կորցրած օրերի քանակը շատ ավելի քիչ է:
4. Ֆրանսիական համեղ սնունդը կարող է ավելի լավ համբավ ունենալ, քան գերմանական խոհանոցը, բայց դա գին է գալիս, և այդպես է նաև Ֆրանսիայում մնացած ամեն ինչ: Գերմանիայում ապրելը շատ ավելի էժան է: Պարզապես վերցրեք երկու մայրաքաղաքները. Փարիզցիները ծախսում են մոտ 4,400 եվրո նույն կենսամակարդակի համար, որոնցից բեռլինացիները ստանում են 2900 եվրո ՝ ըստ կյանքի մասնագետների ՝ Numbeo- ի: Այսպիսով, մինչ ֆրանսիացի խոհարարները գուցե հավաքում էին ավելի շատ Michelin աստղեր, Գերմանիայում մարդիկ գոնե կարողանում են թույլ տալ լավ Schnitzel- ը:

                                         (Նմանություններ)

1. Երկու երկրներն էլ ընդգրկված են «Մեծ ութնյակ» երկրների մեջ։
2. Երկու երկրներն էլ զբաղվում են մեքենաշինությամբ։
3. Երկու երկրներն էլ ունեն խոշոր արդյունաբերություն։
4. Երկու երկրներն էլ հարուստ են հանքային պաշարներով։

Привет, меня зовут Аракс. Я один из новых детей в школе Мхитар Себастатси. Я расскажу вам, почему я пришел в эту школу и почему я изменил свою школу. школа, в которой я учился, была европейской школой в Зайтуне. Я пошел в европейскую школу, когда мне было 4 класса, я был счастлив, но затем в 5 классе я увидел небольшие изменения, и в 6-м я увидел много изменений, и 7-й класс был годом, когда я не мог этого вынести, поэтому я ушел, я хотел уйти эта школа раньше, но я не знаю почему. вот почему я изменил свою школу, я помню, у меня было много воспоминаний счастливых и грустныхя собираюсь рассказать вам об одном из моментов, которые я помню, и это был счастливый момент в прошлом году, мы подумали, что должны пропустить занятия, и все согласились, что мы даже сказали нашим родителям, что мы собираемся делать, и мои родители сказали «хорошо», потому что я сказал им, но они были безумны одновременноэто был день побега, мы были взволнованы, а потом, прежде чем мы уйдем, а затем один из мальчиков сказал, что я напуган, так что я не прихожу, все согласились, что они напуганы, и они не собираются приходить, все начали смеяться, мы даже составили план, что все будут заниматься своими делами, но мы испугались, а потом пришел учитель и сказал нам, что смешно, и мы начали больше смеяться, в конце концов мы не убежалии это то, что я могу рассказать о своей истории, до свидания, надеюсь, вам понравится моя история

Բացատրել բառերը. 

ձեռնունայն 

[ածական]
1. Դատարկաձեռն, ձեռքը դատարկ, դատարկ ձեռքով:
2. (փոխաբերական) Առանց դրական արդյունքի հասնելու, ապարդյուն:

հարպուն 

հարպունի, հարպուններ, [գոյական] (ծովագնացություն)
Նետողական զենք՝ խոշոր ծովային կենդանիներ որսալու համար, որսատեգ:

կայմ –

կայմի, [գոյական] 
1. Նավի վրա բարձր սյուն՝ առագաստների համար, ինչպես նաև սյունակերպ կառուցվածք՝ զանազան նպատակների համար (դիտելու, ազդանշանը հաղորդելու ևն):
2. (տեխնիկա) Բարձրաբերձ կառուցվածք՝ զանազան նպատակների համար (Էլեկտրալարեր կախելու, ռադիոկայանի անտենաներ ամրացնելու և այլն):
3. Ոստայնանկի եղեգ, ջուլհակի ճնճղուկ:

աննկուն 

[ածական]
1.Ոչ նկուն, չընկճվող:
2. Դիմացկուն, անպարտելի, անխորտակելի:

մառլին

սարդին 

սարդինի, [գոյական] 
Սարդինաձկան պահածո:

նավացռուկ 

նավացռուկի, [գոյական]
Նավի առջևի մասը՝ քիթը:

սիրազեղ 

[ածական]
Սեր զեղող՝ արտահայտող:

ոսկեթույր 

[ածական]
Ոսկու գույն ունեցող, ոսկեգույն:

ծանծաղուտ 

ծանծաղուտի, [գոյական]
1. Գետի ծանծաղ տեղ, որով սովորաբար անցում են կատարում: 
2. Առհասարակ՝ կանգնած կամ հոսող ջրի ծանծաղ տեղ, ոչ խոր տեղ:
3. [ածական] Ծանծաղ, ոչ խոր:

խեժ 

խեժի, [գոյական] 
1. Ծառերից արտազատվող մածուցիկ նյութ, որ օգտագործվում է զանազան նպատակներով: 
2. Որոշ բույսերի կեղևից հոսող թանձր մածուցիկ հյութ, որ օգտագործվում Է իբրև սոսինձ, բուսախեժ:
3. Կաթնատու անասունների առաջին կաթը, խիժ:
4. Նորածին կովի կաթից եփած մածունի թանձրությամբ ուտելիք, բուլամա:
5. Նույն կաթից եփված նոր պանրի թանձրությամբ ծակոտկեն ուտելիք, դալ:
6. (հնացած) Կռեզ 1)-ի, կռոճ (1):
7. Տե՛ս Խունկ (1), կնդրուկ (1):
8. Տե՛ս Սոսինձ:

խծուծ 

խծուծի, [գոյական]
1. Գզելու ժամանակ վուշի՝ կանեփի ևն թելերի թափթփված մանրուք՝ մնացուկ:
2. (բժշկական) Ախտահանված շղարշ (մառլյա), որ մտցնում են խոր վերքերի մեջ՝ թարախը արտածծելու կամ արյունահոսությունը կասեցնելու համար (տամպոն):
3. Տե՛ս Խցակ։

       

1. ծերունուն

Ծերունին նիհար էր ու հյուծված, ծոծրակն ակոսված էր խոր կնճիռներով, իսկ այտերը ծածկվածէին մաշկային անվնաս քաղցկեղի թուխ բծերով, որ առաջ են բերում արևադարձային ծովիհարթության մեջ արտացոլված արևի ճառագայթները։ Այդ բծերը այտերի վրայով իջնում֊հասնումէին վզին, ձեռքերի վրա երևում էին խոր սպիներ, որ պարանն էր առաջացրել խոշոր ձուկ հանելուժամանակ։ Բայց նոր սպիներ չկային, եղածները հին էին՝ վաղուց անջուր անապատի ճաքերինման։

Հին էր նրա ամեն ինչը, բացի աչքերից, իսկ աչքերի գույնը նման էր ծովին, աննկուն մարդուուրախ աչքեր էին դրանք։

• տղային

Տղան շատ նրբանկատ և բարի էր: Նա մտածում էր ծերունու մասին և փորձում էր ամեն  կերպօգնել նրան:

Ինչպես ես հասկանում այս արտահայտությունները.

Բայց գիտեր, որ հեզությունը եկել է և իր հետ ո՛չ ամոթ է բերել, ո՛չ էլ մարդկային արժանապատվության կորուստ։

Սկզբում պարտք ես խնդրում, հետո էլ ողորմություն ես խնդրում…Իսկ դու համաձա՞յն ես  այս մտքերի հետ. ինչու՞:Այո ես համաձայն եմ որովհետև մեկ մեկ մարդիկ ամաչում են իրարաից հարցնել այդպիսի բաներ:

Ինչպես ես հասկանում այս արտահայտությունները.

Բայց գիտեր, որ հեզությունը եկել է և իր հետ ո՛չ ամոթ է բերել, ո՛չ էլ մարդկային արժանապատվության կորուստ։

Սկզբում պարտք ես խնդրում, հետո էլ ողորմություն ես խնդրում…

Իսկ դու համաձա՞յն ես  այս մտքերի հետ. ինչու՞:

Հարցերը փոխարինեք բառերով. ի՞նչ են ցույց տալիս այդ լրացումները:

• Մոր աչքն ամբողջ օրը ճանապարհին էր:
• Միշտ հիշում է ծնողների խոսքը:
• Գետի ջուրը բարձրացել էր ձնհալից:
• Ծառի արմատները շատ խորն էին թափանցել:
• Գյուղի փողոցները լայն էին և ուղիղ:

Հատկացուցիչը պատասխանում է ո՞ւմ և ինչի՞ հարցերին:

Տրված բառերը տեղադրեք ճիշտ տեղերում. որոշիչ, հատկացուցիչ:

Այն լրացումը, որը ցույց է տալիս գոյականի որակ, հատկանիշ, կոչվում է որոշիչ: Այն լրացումը, որը ցույց է տալիս գոյականի պատկանելիություն, վերաբերություն, կոչվում է հատկացուցիչ:

Գտնել հատկացուցիչները:

• Այստեղ որոնում էր ուտելիքի մնացորդներ, որ վագոնների լուսամուտներից շպրտում էին գրեթե բոլոր ուղևորները:
• Մեր պարտքն է հայտնել բոլորին, դրանից հետո թող նեղանան:
• Մարդկանց ամենամեծ հավաքատեղին է շուկան:
• Այստեղից չեն վռնդվում քաղաքի անօթևան շները:
• Շուկայի դատարկ հրապարակում ցախավելների տակից փոշի է ելնում:
• Կաղ Վասոն բացեց խորտկարանի դուռը:
• Սրա մի ոտքը մյուսից կարճ է:
• Վասոյի հայրը իբր դաժան մարդ է եղել և երբ իմացել է տղայի արատի մասին, վճռել է խեղդել:

Բոլոր գոյականներին ավելացնել հատկացուցիչներ:

• Նրա ձկները լույսի պատճառով շատ խորն էին իջել:
• Իմ պապը սիրով կարդում էր բանաստեղծությունները:
• Քաղաքի երեկոները շատ խաղաղ էին փողոցում:
• Երևանի պատկերասրահում ցուցադրված էին նկարները:
• Զինվորները շատ արագ էին կատարում գնդապետի հրամանները:

Ուշադրություն դարձրեք. 

իմ գիրքը – գիրքս

քո գիրքը – գիրքդ

իմ գիրքս

քո գիրքդ

Հատկացուցիչ դերանունները փոխարինիր համապատասխան հոդերով (ս,դ):

• Ընկերդ մենակ քայլում էր փոշեծածկ ճանապարհով:
• Որսնս իր ոտքով եկավ:
• Սիրտդ քա՛ր է, քա՛ր:
• Շուրջս ոչինչ չեմ նկատում:
• Կիրակի օրը ծնողներիդ հետ խոսիր:

Հատկացուցիչի կետադրությունը:

Թռչունների երամը չվեց հարավ: – Թռչունների՝ ամպերի մեջ սավառնող երամը չվեց հարավ:

Կետադրիր.

1.Արթուրի՝ ներկաներին ուղղված ողջույնը աննկատ մնաց:
2. Բազեի՝որսորդի զարկից թուլացած մարմինն ընկավ լիճը:
3. Յուրաքանչյուրի ՝ինձ ուղղված խոսքը խոցում էր սիրտս:
4. Առագաստանավի՝ անցյալ դարում ապրած նավապետի գրառումներում մի հետաքրքիր փաստ կա:
5. Արեգակի՝ ընդամենը մի քանի րոպե տևող խավարումը սարսափ առաջացրեց մարդկանց մեջ:

Որոշիչի կետադրություն (թեմայի կրկնություն):

• Կերպարանքը փաթաթված՝ սև թիկնոցով, առանց դուռը բախելու ներս մտավ:
• Երկու լեռնաշղթաների արանքում, որի մեջտեղով գլորվում էր լեռնային գետակը՝ ընկած է փոքրիկ քաղաքը:
• Ապարանքի շուրջբոլորը՝ քարե, հաստաբեստ պարիսպ էր աշտարակներով ու երկաթյա դռներով, որոնք զարդարված էին ոսկեձույլ արձանիկներով:

Բոլոր գոյականները լրացնել բառ-որոշիչներով:

• Երիտասարդ տղայի անշնորք պահվածքը կարգապահ ուսուցիչներին դուր չէր գալիս:
• Գրքասեր Արմենի սիրելի գիրքը կորավ:
• Մաքուր խոհանոցում երիտասարդ մայրը համեղ ճաշ էր եփում:
• Մտերիմ ընկերուհին հայտնեց լավ լուրը:
• Մեծ սենյակի գունավոր պատից կախված էր գեղեցիկ նկար:

Բոլոր գոյականները լրացնել բառակապակցություն-որոշիչներով:

• Երկրաշարժից փլուզվող աշխարհը մահից վախեցած մարդուն սպառնում է բնությունը ոչնչացնող աղետներով:
• Քաղաքով հիացած այցելուն կարծես թե ընտելացել էր նոր գնած տանը:
• Նա պարզ լսում էր ծնողներին կարոտած երեխաների աղմուկը:
• Անդորրը տարածվել էր գեղեցիկ ծաղկած այգիների վրա:
• Աղբյուրի մաքուր ջրի մի կոհակ բարձրացավ սև բարձր քարի վրա:

Յուրաքանչյուր նախադասության մեջ որոշիչներից մեկը դարձրու ետադաս՝ ուշադրություն դարձնելով կետադրությանը:

Բոլոր գոյականները լրացնել նախադասություն-որոշիչներով:

• Քամին, որը ուժեղ փչում էր հանդիսավոր խշխշացնում էր սաղարթները, որոնք կախված եին ճյուղերից:
• Երկիրը , որը պտտվում է իր առանցքի շուրջ ,հենվում է ոսկե գորտի վրա, որը շատ փոքր է։
• Ծուխը, որը պխտորում էր օդը,  խառնվել էր մշուշին,որի արդյունքում ես ոչինչ չեի տեսնում :
• Գագաթը, որը ամառ, ձմեռ պատված էր ձյունով փայլում էր շողքերով, որը ընկնում էր նրա վրա լուսնից:
• Դաշտի մեջ, որտեղ կայն վարդերի փունջեր , քարե երկու սյուն էր կանգնեցված:

Տրված որոշիչները գրիր որոշյալից (բառը, որին լրացնում է որոշիչը) առաջ և հետո. ուշադիր եղիր կետադրությանը:

• մի կին քաշում էր գանգակի պարանը: – անտառաբնակ բուի նման
• այդ ձայնը ուշքի բերեց նրան: – սրտաբուխ ու մտերիմ
• գազանիկը թաթեր ուներ: – երկար, բարակ ու ոսկրոտ մատներով
• աշունը շուկան լցրել է մրգերով: – ախորժելի, քաղցրահամ
• ես տեսնում եմ ծառը և թիրախը: – նրանից կախված

Կետադրել:

• Քայլում էր մի գեղեցիկ տիկին՝ տակավին դեռատի, քնքուշ, նրբիրան:
• Սիրում եմ մեր երկինքը մուգ:
• Լեռան փեշին ապարանքն էր` դարերի փոշին կամարներին դրած:
• Հացերի կողքին քնած էր հացթուխը` ալյուրոտված, ձեռքերը խմորոտ:
• Այդ առավոտ տեսածս առաջին բանը մեր ծիրանենին էր` ծաղկազգեստ ու բուրող:
• Մայրամուտին` ծովը շառագույն ու հանդարտ, հանկարծ ալեկոծվեց:
• Ջրաղացը` ծեր ու իմաստուն հեքիաթասաց, լռել էր արդեն:
• Հավաքվածներին  մոտեցավ մի աղջիկ` խուճապահար թռչունի նման:
• Զանգը, որ կարկաչուն ու հստակ ձայնը գլուխն էր գցել, բոլորին հավաքում էր եկեղեցում:
• Շրջակա դաշտը` երփներանգ ծաղիկներով զարդարված, քչքչան աղբյուրները` պաղպաջուն ու զուլալ, ստեղծել էին եդեմական տեսարան:

Գտիր ընդգծված բառի լրացումները (որոշիչ) և դիտարկիր:

Ջրով լվացվեց: – Զուլալ ջրով լվացվեց: Սարերից եկող ջրով լվացվեց: Լվացվեց ջրով, որ ձնհալից էր առաջացել:

Նախադասության մեջ գոյականական անդամի լրացումը (որոշիչը) արտահայտվում է.

1.  Բառ
2.  Բառակապակցություն
3.  Նախադասություն

Նախադասության գոյականական անդամին ավելացրու երեք տեսակի որոշիչ:

• Սարից բերված հոտավետ ծաղիկները դաշտում օրորվում էին:
• Բարձր ժայռին կառուցված դամբարանից զարմացած դուրս եկան:
• Ուշադիր հետևում էինք զարմացած, յուրօրինակ, փողոցի անցորդին:
• Անիի ալևոր պապիկը աշխատում էր կավով:
• Անահիտը ընկերոջից նեղացել է իր պահվածքի համար:

Որոշիչի կետադրությունը:

Սրտաբուխ ձայնը ուշքի բերեց նրան: – Ձայնը սրտաբուխ ուշքի բերեց նրան:

Սրտաբուխ, մտերիմ  ձայնը ուշքի բերեց նրան: – Ձայնը՝ սրտաբուխ, մտերիմ,  ուշքի բերեց նրան:

Գարնան երեկոյի նման գգվող մի ժպիտ թառել էր դեմքին: – Մի ժպիտ՝ գարնան երեկոյի նման գգվող, թառել էր դեմքին:

Հեռագիրը, որ բերել էին գիշերը, բոլորին զայրացրեց:

Կետադրիր:

• Զվարթ, կատակաբան ընկերս շուրջն էր հավաքել բոլոր հյուրերին:
• Կանաչազարդ դաշտավայրը՝ ցողված վաղորդյան մարգարիտներով, վառվում էր ծիածանի ամենանուրբ գույներով:
• Մայրամուտին ծովը՝ շառագույն ու հանդարտ հանկարծ, ալեկոծվեց:
• Ուսից կախված էր լեփ-լեցուն զինվորական մի պայուսակ՝ բոլորովին նոր, չօգտագործված:
• Զանգը, որ կարկաչուն ու հստակ ձայնը գլուխն էր գցել, բոլորին հավաքում էր եկեղեցում:
• Ծաղիկը, որ արևի հետ բարձրացնում էր գլուխը դաշտում, կարծես միակն էր:
• Անտառային հավերժահարսի նման մի աղջիկ հանկարծ փայտահատին մոտեցավ:
• Մի աղջիկ՝ խուճապահար թռչունի նման, դուրս թռավ անտառից:
• Մի օր սուրճի արևելյան յուրօրինակ սպասք էր գնել՝ փոքրիկ բաժակներով, ոսկեօծ սրճամանով:
• Նրա՝ հիասթափությունը մատնում էին աչքերը, որոնք զրկվել էին կենսական փայլից:

Ավելացրու որոշիչներ՝ ուղղորդվելով կետադրությամբ: 

Բարձր, հեռավոր լեռների ստվերները, մռայլ, ծածկել էին դաշտերը՝ կանաչ: Advertisements