Month: October 2019

Կարդալ մանկավարժ Շալվա Ամոնաշվիլու ,,Ինչ է կրթությունը,, հոդվածը:

Առանձին-առանձին մեկնաբանիր բոլոր մտքերը (ինչպես ես հասկանում արտահայտած միտքը, համաձայն ես, թե՝ ոչ — ինչու):

Կրթությունը Աստծո պատկերի բացահայտումն է երեխայի մեջ:

Որոշ չափով համամիտ եմ, որոշ չափոփվ համամիտ չեմ, քանի որ հոգևոր կրթույունը կարող է լինել Աստծո բացահայտումը երեխայի մեջ, սակայն գիտելիքների ձեռք բերում դա երեխայի զարգացումն է:

Համամիտ եմ, քանի որ հեգևոր կրթությունը մարդու իմացական ձգտումն է:

Այն Անմահության ճանապարհի, Անսահմանության ճանապարհի ընբռնումն է:

Այո կրթության միջոցով մորդը կարող է բացահայտել անմահությունը:

Այն դեպի Լույս տանող ուղի է:

Կրթության միջոցով մարդը կարող է լուսավորել իր միտքը և քոգին:

Այն գիտակցության ընդլայնման միջոցով կյանքի ճանաչողություն է:

Համաձայն եմ, որ կրթության միջոցով կարող ես կյանքի ճանաչել:

Այն Երկրի վրա կյանքի վերափոխման ձգտումն է՝ վեհությունը և հանդիսավոր գեղեցկությունը:

Կրթունթյունը կարող է հանդիսանալ կյանքի վերափոխման  միջոց:

Կրթությունը համընդհանուրի բարեկեցությունն է:

Համաձայն եմ, քանի որ որքան կրթված ես այդքան բարձր է բարեկեցության մակարդակը:

Կրթությունը Երկրի վրա Լույսի հաղթանակն է:

Կրթությունը ամենինչ է, ինչպես նաև լույսի հաղթանակն:

Կրթությունը արթնացնում է թևեր ունեցող երեխային, բացահայտում է նրա Էությունը, սովորեցնում է թռչել մտքի արագությամբ՝ բարձր, հեռու:

Այո կրթուոթյունը փոքր երեխային սովորեցնում է թռչել և ճախրել:

Իսկ ինչո ՞ ւ թռչել քայլելու փոխարեն:

Թռիչքը մարդուն պարգեևում է մտքի ազատություն:

Որովհետև այդպես է հունցված մեր հոգևոր բնությունը, որովհետև այն ունի Տիեզերքի բոլոր հատկանիշները:

Մարդու էությունը կապված է Տիեզերքի հետ:

Եվ նա, ով կարողանում է թռչել, ոգևորություն է հաղորդում երկրային կյանքին՝ այն դարձնելով առավել գեղեցիկ և հարուստ:

Հետևաբար, երջանկացնելով և՛ իրեն, և՛ մարդկանց:

Այո երբ դու երջանիկ ես երջանիկ է նաև քո շրջապատք:

Գրել փոքրիկ շարադրություն (8-10 նախադասությամբ), թե ում եք համարում ձեր ուսուցիչը և ինչու. պատմեք նրա մասին, ձեր և նրա հարաբերությունների մասին, ինչ եք նրանից սովորել (կամ՝ սովորում), ինչով է նա առանձնահատուկ…

Այս կյանքում մենք ունենում ենք բազմաթիվ ուսուցիչներ։Նրանցից յուրաքանչյուրը մեզ կրթություն է տալիս և սարքում է բանիմաց մարդ։ Մենք պետք է շատ շնորհակալ լինենք նրանց։ Սակայն ուսուցիչ չի նշանակում միայն մարդ, ով մեզ կրթություն է տալիս։ Ամենաթանկ և կարևոր ուսուչին այս կյանքում այն մարդն է, ով մեզ տալիս է կյանքի դասեր և օգնում է կյանքին նայել ճիշտ կողմից։ Ինձ համար ամենալավ ուսուցիչը մայրս է, քանի որ նա մանկությունից մինչև կյանքիս վերջ իմ կողքին է լինելու իր խորհուրդներով։ Մորից հետո երկրորդ ուսուցիչը դա գիրքն է։ Գիրքը մեր առջև բացում է նոր աշխարհ և սովորեցնում է ինչպես հաղթահարես յուրաքանչյուր խնդիր։ Կարևորե՛ք այն մարդկանց, ովքեր Ձեզ խելք և կրթություն են տալիս։

Հիմա կարդա այս առակը և կատարիր առաջադրանքները:

• Բացատրիր ,, հոգում կրակ ունենալ,, արտահայտությունը

՛՛Հոգում կրակ ունենալ՛՛ նշանակում է ինել կիրթ, զարգացած: Լինել բարի, բերեհոքի, ունենալ բարի մտքեր և հոքի:

• ,,Աշխարհը  խավարի մեջ կընկղմվի,, — այսինքն՝ ինչ կլինի …

՛՛Աշխարհը  խավարի մեջ կընկղմվի՛՛ նշանակում է, որ աշխարը կհայտնվի տիֆիտության մեջ:

• Տեքստում գտիր վարժապետ, օջախ, անախորժ, բորբոքվել, վաղօրոք, խարդախ, շիջանել, սուզվել բառերի հոմանիշները
• վարժապետ-ուսուցիչ
• օջախ-կրակ
• անախորժ-տհաճ
• բորբոքվել-տաքանալ
• վաղօրոք-նախապես
• խարդախ-կեղծ
• շիջանել-հանգել
• սուզվել -ընկղմվել
• ինչ է հոգևոր ուղին և ինչպես ես այն անցնում դու (ստեղծագործական աշխատանք):

Իմ կարծիքով հոգևոր ուղին՝ մարդու հոգևոր ներհաշխարհն է, կրթվածությունը, զարգացածությունը: Հոգևոր ուղին դա մարդու ներգին դաստիարակվածությունն է, ուրիշին կարեկցելու ունակությունը: Մարդու հոգևոր ուղին՝ նաև մարդու հավատն է սեփական ուժերին, սեփական նպատակներին հասնելու ցանկությունը, դրան հասնելու դժվար ուղին հաղթահարելու ցանկությունը: Ես իմ հոգոր ուղին տեսնում եմնաև  ինքնակրթությամբ, ինքնազարգացման և ինքս ինձ մեջ զարգացնում եմ հավատն աշխարհի և մարդկան նկատմամբ:

Դպրոցական ուսուցչի խոստովանությունը — Ջոն Թեյլոր Գատո (մանկավարժ, ԱՄՆ):

• մեկնաբանիր Ջոն Գատոյի խոստովանությունը (նախաբան) սովորողի տեսանկյունից:

Ես համաձայն եմ Ջոն Գատոյի մտքերի հետ, քանի որ երեխան պետք է ունենա հնարավորություն բացահայտելու իր ունակությունները, հնարավորությունները: Երեխայի համար պետք է ստեղծել կրթության ազատ պայմաններ, որպեսզի երեխան իրեն ազատ զգա: Երեխայի մոտ պետք է զարգանա ինքնակրթությունը, ինքնավստահությունը:

Նախադասություններում ընդգծիր ենթակաները, դրանց վերագրված հատկանիշները (ստորոգյալները): 

• Երկնքում կուտակված թուխպերը ցրվեցին:
• Արցախը Մեծ Հայքի նահանգներից տասներորդն էր:
• Ես ձեզանից չեմ պահանջում ոչ զորք, ոչ զենք:
• Երիտասարդի նյարդերն անասելի լարվում էին:
• Քարափների գլխին աճել էր մի մենավոր ընկուզենի:
• Նրա տեսածը անապատային խաբկանք էր:
• Նրա հայրը դու ես:
• Հարևան սենյակում հավաքվեք:
• Ձյան փաթիլները խնձորենու ճերմակ ծաղկաթերթեր են:
• Աղջա հետ զրուցելու ամենահարմար պահը հիմա էր:

Ըստ այդ հատկանիշների բովանդակության՝ բաժանիր երկու խմբի:

Նշիր դրանց տարբերությունը: 

Առաջին խմբում որոշիր ստորոգյալի եղանակը, ժամանակը, դեմքը, թիվը: Երկրորդ խմբում որոշիր, թե ստորոգյալի մաս կազմող բառը ինչ խոսքի մաս է:

Ընտրիր ճիշտ տարբերակը:

• Այն ստորոգյալը, որը կազմված է բայով, կոչվում է պարզ ստորոգյալ:
• Այն ստորոգյալը, որը կազմված է այլ խոսքի մասով, կոչվում է բաղադրյալ ստորոգյալ:

Մեկ ստորոգյալ ունեցող նախադասությունները կոչվում են պարզ նախադասություններ: Մեկից ավելի ստորոգյալ ունեցող նախադասությունները կոչվում են բարդ նախադասություններ:

Որոշիր՝ նախադասությունը պարզ է, թե բարդ:

• Դրսում քամին դադարեց, սկսեց ձյուն տեղալ: բարդ
• Սրթսրթալով տեղավորվեցինք մի փոքր անձավում: պարզ
• Երեխաները ծառից խոշոր, բայց խակ սալոր էին քաղել: պարզ
• Շրջակայքում փայտ չկար, որ խարույկ վառեինք: պարզ
• Մինչև լույս կդիմանանք ու մեր որսը լուսաբացին կշարունակենք: բարդ
• Աստծո հրամանով սարերն իրար են մոտեցել, լիճը հասցրել են մինչև երկինք և ազատել վիշապից: բարդ
• Երեխաների ճիշտ դաստիարակությունն ամեն ընտանիքի առաջնային խնդիրն է: պարզ

Ստորոգյալի կետադրությունը:

• Սուրենը վազում է, թռչկոտում է: – Սուրենը վազում է, թռչկոտում:
• Սուրենը վազում է, Արեգը թռչկոտում է: – Սուրենը վազում է, Արեգը՝ թռչկոտում:
• Արևը շողում է, ծաղիկները բուրում են, առվակը քչքչում է, ծառերը բողբոջում են: – Արևը շողում է,ծաղիկները՝ բուրում, առվակը՝ քչքչում, ծառերը՝ բողբոջում:
• Անտառը դատարկվում է ու չորանում: – Անտառը դատարկվում է, ու ծառերը չորանում են:

Կետադրիր, եթե անհրաժեշտ է:

• Թագավոր ընտրվելուց հետո բնավորությունն անմիջապես փոխեց, հպարտացավ:
• Շուտով բոլորը հիասթափվեցին, մի խումբ ծաղիկներ նրա դեմ ընբոստացան:
• Իր տեղից իսկույն ելավ ու աթոռ առաջարկեց:
• Համեցեք, խնձոր անուշ արեք, օրը շոգ է, ծարավ կլինեք:
• Հրավերը շնորհակալությամբ ընդունեցի, և ձիս կանգնեց ծառի տակ:
• Սիսակն ընտանիքից էր բաժանվում, Միսակը` այգուց:
• Հակոբ ապոր խնձորենիներն աճում էին, ու դրանց հետ աճում էր նաև որդին:
• Եզան մեջքն ուղիղ էր, ետևի մասը՝ մի քիչ տափակ, վիզը հաստ էր, գլուխը դիք:
• Զօր ու գիշեր երկինքը ցողում է, և հողը խոնավ է:
• Հայացքը գցել էր մի կետի, ու սիրտը արագ բաբախում էր:
• Այստեղ ծաղիկների հոտն էր բռնել և մի քիչ այն կողմ՝ աղբանոցի հոտը:

Նախադասության մեջ թող միայն ամենակարևոր տեղեկություն հաղորդող բառերը:

1. Ես նշմարեցի:
2. Դեղձենիները ներկվել էին:
3. Աչքը կկշտանա:
4. Ես ունեմ:
5. Գլուխը դողում էր:

Անվանիր նախնական և վերջնական նախադասությունները:

Նախնական նախադասությունը ընդարձակ էր, իսկ վերջնականը համառոտ։

Ինչպիսի, ում, որ, ինչը, ինչով, ինչից, ինչքան, ինչպես, երբ, որտեղ, ուր, ինչու հարցերին պատասխանող լրացումներ ավելացրու նախադասության գլխավոր անդամներին:

1. Սպիտակ կատուն բակում բռնում է մեծ մկանը, որպեսզի ուտի:
2. Երեկոյան բակում մեղմ քամին փչեց գեղեցիկ ծաղիկների վրա:
3. Գեղեցիկ դելֆինները լողում էին մաքուր ծովում:
4. Երկար և լայն արահետը ձգվել էր դեպի ցորենի դաշտերը:
5. Գարնան վարարած Գետերը քանդում են այն ամենը ինչ հանդիպում է իրենց ճանափարհին:

Նկարագրիր նախնական և վերջնական նախադասությունների տարբերությունները:

Նախնական նախադասությունը համառոտ էր, իսկ վերջնականը ընդարձակ։

Ընդգծիր ենթականերն ու ստորոգյալները:

1. Կենսաբանների փորձերից ձանձրացած դելֆինները հացադուլ են հայտարարում:
2. Օձի թույնը բժշկության մեջ շատ արժեքավոր է:
3. Գերմանացի մի կոնստրուկտոր մթության մեջ տեսնող և հաչող արհեստական շուն է պատրաստել:
4. Հնդկաստանի բնակիչները ութ հարյուր լեզվով ու բարբառով են խոսում:
5. Աղմուկի միջից մեզ էին հասնում օգնության հուսահատ կանչերը:

Բաց թողած տեղերում դիր տրված ենթականերից մեկը՝ համաձայնեցնելով ստորոգյալի հետ:

1. Մի տան պատուհանից ճրագի սպիտակ շող (երևալ) երևաց:
2. Գարնան արևոտ օրերը ինձ (հիշեցնել) հիշեցրեցին, որ մայիսն է:
3. Քամին (հալածել) հալածեց մառախուղի թանձր քուլաները:
4. Ճապոնիայում (թողարկվել) թողարկվեցին ծայրին փոքրիկ լամպ ունեցող գրիչներ:
5. Դելֆինները բաց ակվարիումից դանդաղ (լողալ) լողացին դեպի ազատություն:

Քամին, օրեր, դելֆիններ, շող, գրիչներ

Գտիր համաձայնության սխալները:

• Մի մասը լռում (են) է:
• Երեմն ընկերոջ հետ (գնացին) գնաց:
• Ընդունվում (է) են պատվերներ:
• Ամեն մի զինվոր ու հրամանատար իրենց պարտքը պիտի (կատարեն) կատարի:
• Պահանջվում (է) են վարորդներ:

Ընդգծիր ենթակաները, գտիր ենթակայի կետադրության սկզբունքները՝ վերլուծելով օրինակները:

• Արևը մի քանի ամիս հորիզոնում չէր երևում:
• Արևը և լուսինը մի քանի ամիս հորիզոնում չէին երևում:
• Արևը մի քանի ամիս հորիզոնում չէր երևում և խավարի մեջ էր պահում երկիրը:
• Արևը մի քանի ամիս հորիզոնում չէր երևում, և բևեռային գիշերներ էին լինում: 

Ընդգծիր ենթակաները, ըստ անհրաժեշտության կետադրիր:

• Լճում ձկների տեսակները շատացել են և կերի պակաս է նկատվում:
• Մեր Երկրին ինչ-որ Աստղակերպ կամ փոքր մոլորակ է ընդհարվել:
• Չղջիկը շատ նուրբ լսողություն ունի:
• Ամենուրեք բավականաչափ կենդանիներ կային և մարդիկ չէին մտածում դրանց վերանալու մասին:
• Ժամանակին հսկաներ են ապրել և այդ ձորերը նրանց համար առուներ են եղել:
• Դու քաջ ես ու անձնվեր և կարդարացնես մեր հույսերը:
• Մեղուներն ու ճանճերը այդ քիմիական միացությունից չափազանց ագրեսիվ են դառնում:
• Աշունը շուկան լցրել է մրգերով և անտառները գույներով:
• Նավի հսկա սուր քիթը ճեղքում էր ջուրը և առաջ սլանում:

Վագրը ծառի ետևից մռնչաց և անտառը սարսափեց:

1. Կապտավուն սարերն այնքան պարզ(ինչպե՞ս) էին երևում, որ հեռվից(որտեղի՞ց) կարելի էր համրել նրանց մաքուր լանջերի բոլոր ձորակները:
2. Նա սովորություն ուներ ուշ աշնանը վերջին անգամ(ե՞րբ) այգին մտնելու, դուռ ու ցանկապատ ամրացնելու:
3. Քամուց հնձանի դռնակը մեղմ(ինչպե՞ս) ճռնչում էր, և մաշված դուռը դողդոջ(ինչպե՞ս) երգում էր մի հին երգ:
4. Շուտով(ե՞րբ) կիջնի ձմեռ, բացվող գարնանը նորից(երբվանի՞ց) պիտի բանա այգու դուռը:
5. Հանկարծ(ե՞րբ) մի թփի հետևից լսվեց կաքավի ձայնը:
6. Ներքևում(որտե՞ղ)՝ քարերի վրա, այնքան միրհավ կար:
7. Այսօր(ե՞րբ) անտառում լռություն է:
8. Ամենուրեք(որտե՞ղ) թագավորում էր անշշուկ անդորրը:
9. Հորեղբայր Ջեկը շատ(ինչքա՞ն) էր հառաչում:
10. Երկար(ինչքա՞ն) նստում էր և սաստիկ(ինչքա՞ն) հուզված լսում դեղնած ծառերի սոսափը:

Ե՞րբ – 5

Ինչպե՞ս – 3

Ինչքա՞ն – 3

Որտե՞ղ- 3

Մարդկությունը մինչև հիմա(ե՞րբ) ամեն ինչ չէ, որ իմանում է իր մոլորակի մասին:

Մոտ ժամանակներս(ե՞րբ)  հայտնաբերում են դամբարաններ ու քաղաքներ:

Վերջերս(ե՞րբ)  կատարված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ նորածին երեխաները չեն սիրում ջազը և սիրով լսում են քնքուշ երաժշտություն:

Ճապոնական մի ընկերություն ուր որ է(ե՞րբ) սկսելու է գրպանի հեռուստացույցների արտադրություն:

Սարքերն ասում էին, որ այսօր(ե՞րբ) պիտի ուժեղ երկրաշարժ լիներ:

մոտ ժամանակներս, մինչև հիմա, ուր որ է, վերջերս, այսօր:Ժամանակի մակբայ

Զարմացած թագավորը դանդաղ(ինչպե՞ս) նստեց գահին:

Սոված առյուծները զույգ–զույգ(ինչպե՞ս) կանգնեցին նրա գահավորակի մոտ:

Օդը կամաց–կամաց(ինչպե՞ս) սկսեց սառչել, անձրևը հորդացավ:

Նրանք ընկերներ էին և միասին(ինչպե՞ս) շատ դժվար ճանապարհ էին անցել:

Զինվորները հրամանատարի կենացը ոտնկայս(ինչպե՞ս) էին խմում:

միասին, կամաց–կամաց, դանդաղ, հոտնկայս, զույգ–զույգ:Ձևի մակբայ

Մի ուլիկ ժայռից ցած(որտե՞ղ) ընկավ:

Փահլևանները գյուղեգյուղ(որտե՞ղ) ընկած՝ ելույթներ էին ունենում:

Կամակոր տղան դեսուդեն(որտե՞ղ) շպրտեց խաղալիքները:

Հանրապետությունում տեղ–տեղ(որտե՞ղ) սպասվում են տեղումներ:

Գզիրն ընկավ դռնեդուռ(որտե՞ղ), էլ չթողեց տուն-կտուր:

դռնեդուռ, ցած, տեղ–տեղ, գյուղեգյուղ, դեսուդեն:Տեղի մակբայ

Թափառաշրջիկը ամբողջովին(ինչքա՞ն) թրջվել էր անձրևից:

Նա հաճախ(ինչքա՞ն) է դասից բացակայում:

Աշակերտները իսպառ(ինչքա՞ն) մոռացել են գիրք կարդալը:

Նրա ձայնը գրեթե(ինչքա՞ն) չէր լսվում:

Լևոնին ամենևին(ինչքա՞ն) չէր հետաքրքրում ուրիշի ասածը:

գրեթե, հաճախ, ամենևին, ամբողջովին, իսպառ:Չափի մակբայ

Առանձնացնել ըստ տեսակների.

Բազմիցս, երբեք, հետո, այլևս, պատեպատ, մոտավորապես, կրկին, շուտ, մեղմորեն, բարոյապես, հիմնովին, ագահաբար, շարունակ, դուրս, վաղուց, դարձյալ, փողոցն ի վար, ցմահ, հնուց, ուշ-ուշ, իսկույն, այլուր, գրեթե, նորից, հաճախ, մերթընդմերթ, ստեպ, ներկայումս, անդադար:

Տեղի մակբայ

Պատեպատ,դուրս, փողոցն ի վար, այլուր

Ժամանակի մակբայ

Բազմիցս,երբեք, հետո,այլևս մոտավորապես, շարունակ ,կրկին, շուտ, վաղուց, դարձյալ, հնուց, ուշ-ուշ, նորից, հաճախ, մերթընդմերթ,  ներկայումս

Ձևի մակբայ

Մեղմորեն, բարոյապես, հիմնովին, ագահաբար, ցմահ, իսկույն, ստեպ,  անդադար

Չափի մակբայ

Գրեթե

1.Սեպտեմբեր 2-8-ը

Նախագծային շաբաթ

Աբրահամ Լինքոլնի նամակի վերլուծությունը

2.Սեպտեմբերի 9-15-ը /Հայոց պատմություն/

Առաջադրանք 1.

Առաջադրանք 2.

https://wordpress.com/block-editor/post/narehakobyan.home.blog/87

3.Սեպտեմբերի 16-22 /Նոր դարերի պատմություն/

Առաջադրանք 1

Առաջադրանք 2

4.Սեպտեմբերի 23-29 /Հայոց պատմություն/

Առաջադրանք 1

Առաջադրանք 2

Աբրահամ Լինքոլնի նամակը իր որդու ուսուցչին

Աբրահամ Լինքոլը փորձում էր իր որդուն հասկացնել, որ կյանքը այդքան հեշտ բան չէ։ Որ ամեն ինչ պետք է վաստակել դժվարությամբ։ Նա խնդրել էր ուսուցչուն, որպիսզի նա հասկացնի երեխային, որ կան բարի և չար կողմերը։ Լինքոլը ուզում էր իր որդին լիներ խիզախ, համբերատար և չհուսահատվի պարտություններից։

Իմ կարծիքով, Լինքոլը շատ հոգատար հայր է իր տղու հանդեպ։ Նա խնդրում է ուսուցչուն, որպիսզի նա սովորեցնի իր որդուն ճիշտ ապրել։ Պետք է երեխաներին սովորեցնել ուրախանալ հաղթանակին, և չտխրել պարտությունին։ Ինձ այս պատմությունից դուր եկավ այս հատվածը;

Թույլ տվեք, որ նա համբերատար լինի, որպեսզի դառնա խիզախ: Սովորեցրեք, որ նա միշտ ինքն իրեն հավատա, որովհետև այդ դեպքում նա միշտ հավատ կունենա մարդկության հանդեպ: Այս ամենը հեշտ չէ, բայց տեսեք՝ ինչ կարող եք անել… Նա այնպիսի սիրուն տղուկ է, իմ որդին…

Իմ կարծիքով շատ ճիշտ է, մարդ պետք է հավատա իր վրա։ Ամեն մեկը պետք է հավատա, որպիսզի ամեն ինչ կարողանա։ Հույսով եմ ուսուցչուհին կատարեց նրա խնդրանքները և սովորեցրեց տղային ճիշտ ապրել։

Առաջադրանք 2.

Դասարանական

«Զինված պայքարը Սյունիքում»/էջ 20, պատասխանել հարցերի/

Տանը

Համեմատել զինված պայքարը Արցախում և Սյունիքում/ մեկ էջի սահմանում/սկիզբը, ընթացքը, ավարտը, համեմատում, ամփոփում/, օգտագործված աղբյուրները նշել/

                               Պայքարն Արցախում

XVIII դարի սկզբին Իրանը հայտնվում է չափազանց ծանր դրության մեջ։ Դա նպաստավոր պայմաններ էր ստեղծել հպատակ ժողովուրդների ազատագրական պայքարի ծավալման համար։ Պարսից շահին ապստամբներից պաշտպանելու պատրվակով Պետրոս I–ը 1722 թ. արշավանք կազմա­կերպեց մերձկասպյան տարածքներ: Պարսկաստանի թուլացումից շտապեց օգտվել նրա վաղեմի հակառակորդը` Օսմանյան կայսրությունը, որը
ձեռնամուխ եղավ Պարսկաստանի արևմտյան նահանգ­ների նվաճմանը: Ռուսաստանի ազդեցության ուժեղա­ցումը կանխելու համար Թուրքիան նպատակադրվեց գրավել նաև այսրկովկասյան տարածաշրջանը: 1723 թ.հունիսին թուրքական զորքերը զավթեցին Թիֆլիսը և շարժվեցին Գանձակ: Գերիշխանության համար ընթացող ռուս–թուրքական մրցակցությունն ավարտվեց 1724 թ. հունիսի 12–ինԿոստանդնուպոլսում կնքված պայմանագրով: 1724թ․ Թուրքերը հարձակվում են հայկական բնակավայրերի վրա։ Հունիսի 7–ինթուրքական զորքը պաշարում է Երևանը: 1724 թ. սեպտեմբերի 26–ինԵրևանն անձնա­տուր է լինում: Թուրքերի կորուստները կազմեցին շուրջ 20000 մարդ: Արցախի ազա­տագրական ուժերը 1724 թ. թուրքական զորքերի դեմ համատեղ գործելու մասին համաձայնագիր կնքեցին Գանձակի մահմեդականների հետ: Համագործակցե­լու առաջարկներ արվեցին նաև պարսկական իշխա­նություններին: Հուսադրող էր ազգային գործիչ Իվան Կարապետի ժամանումը Ռուսաստանից՝ ազատագ­րական պայքարին օժանդակելու խոստումներով: 1725 թ. մարտին թուրքական երեք զորամասեր ներ­խուժեցին Վարանդա գավառ: Անհաջողության մատնվեց նաև Արցախի դեմ թուր­քական հաջորդ հարձակումը: 1726 թ. օսմանյան զինու­ժի՝ Շուշին գրավելու փորձերը հաջողություն չունեցան: Հայերը ճիշտ է պարտություն կրեցին, բայց այդ պայքարը ոգեշնչող դեր ունեցավ հայ ժողովրդի հետագա սերունդների համար։

                               Պայքարը Սյունիքում

Ի տարբերություն Արցախի՝ Սյունիքում հայկական ուժերը սկզբնական շրջանում համախմբ­ված չէին: Անհանգստացնող հանգամանք էր նաև այն­տեղ պարսկամետ ուժերի ազդեցությունը: Ազատագրական շարժումը համախմբելու համար քայլեր ձեռնարկվեցին: Վրաստանի թագավոր Վախ­թանգ VI–ը, ըմբռնելով հայ ազատագրական շարժման կարևորությունը, Հայաստան ուղարկեց հայ զինվո­րականների՝ Դավիթ բեկի գլխավորությամբ: Նրանք 1722 թ. հասան Սյունիք ու հաստատվեցին Շինուհայր ավանում: Դավիթ բեկի ղեկավարությամբ ստեղծվեց ռազմական խորհուրդ, զորքի սպարապետ նշանակվեց Մխիթարը: Առաջին լուրջ հարվածը 1722 թ. աշնանը հասցվեց ջևանշիր կոչվող քոչվոր ցեղին: Այդ հաղթանակը մեծ հեղինակություն բերեց Դավիթ բե­կին: Տաթևը դար­ձավ Դավիթ բեկի նստավայրը: Հետագայում հայկական ուժերի կարևոր հաղթանակներից էր Զևայի (Զեյվա) և Որոտանի բերդերի ազատագրումը: Ավելի քան մեկամյա պայքարից հետո հաջողվեց Սյունիքի մեծ մասնազատագրել: Դավիթ բեկի գլխավորությամբ 1724 թ. ստեղծվեց հայկական իշխանություն, որի կենտրոնը դարձավ Հալիձորի բերդը: Ահագնացող օսմանյան վտանգը պարսից Թահմասպ II շահին ստիպեց ճանաչել հայկական իշխանությունը: Շահը կոչ արեց շրջա­կա պարսկական կառավարիչներին ճանաչելու Սյունիքի հայկական իշխանությունը, ռազմական օժանդակություն ցուցաբերելու և գործելու համաձայնեցված: Երևանը գրավելուց հետո թուրքական զորքերը շարժվեցին դեպի Սյունիք և Ատր­պատական: 1727 թ. մարտին թշնամին պաշարեց Հալիձո­րի բերդը: Որոշվեց ճեղքել պաշարումը և անցնել հակա­հարձակման: Շուրջ երեք հարյուր զինյալներ, աննկատ դուրս գալով բերդից, հանկարծակի հարվածե­ցին թշնամուն և, խուճապի մատնելով, մեծ կորուստներ պատճառեցին: Թշնամին կորցրեց 148 մարտական դրոշ: Նրանից խլվեց հայերից կողոպտված ունեցվածքը: Հալիձորի հաջողությունը թուրքերի դեմ տարած ամենախոշոր հաղթանակն էր: Հետո հայերը ազատեցին նաև մեղրին։ Դավիթ բեկը 1728 թ. անակնկալ մահացավ: Զինվորական հրամանատա­րությունը ստանձնեց Մխիթար սպարապետը: Սակայն 1730 թ. Խնձորեսկ գյուղի մոտ Մխիթար սպա­րապետի դավադիր սպանությունից հետո հայոց զինու­ժի կազմալուծումն այլևս հնարավոր չեղավ կասեցնել: Հայերը ոչ սյունիքում, ոչ արցախում հաղթանակ չկրեցին, սակայն նրանք ամբողջ ընդացքում միշտ պայքարեցին, ունեցան խոշոր հաղթանակներ։

Օգտագործված աղբյուրները / Հայոց պատմության 8-րդ դասարանի դասագիրք։

«Ազատագրական պայքարը Արցախում» (Էջ12-16պատմել)

Համացանցից ուսումնասիրել Դավիթ Բեկ

Դավիթ Բեկը սյունեցի է: Ծառայել է Վրաց Վախթանգ VI թագավորի բանակում և նրա ճանաչված զորավարներից էր: Սյունիքի 50 տանուտերերի ու մելիքների անունից և Ստեփանոս Շահումյանի խնդրանքով Վրաց թագավորը 1722 թ-ին Դավիթ Բեկին 30 կտրիճներով ուղարկել է Կապան՝ գլխավորելու ազատագրական պայքարը: Հաստատվելով Շինուհայր ավանում՝ նրանք իրենց շուրջն են համախմբել տեղի զինված ուժերը, վերականգնել են հին բերդերն ու ամրությունները, ստեղծել ռազմական հենակետեր և ռազմական խորհուրդ: Աչքի ընկած զորականներից Մխիթարը նշանակվել է սպարապետ, առանձին զորաջոկատների հրամանատարներ են դարձել Տեր-Ավետիսը, Փարսադանը, Թորոսը և ուրիշներ: 

Առաջին հաղթական մարտը Դավիթ Բեկը մղել է 1722 թ-ի աշնանը՝ ջևանշիր  քոչվոր ցեղի դեմ, ապա հակահարված է հասցրել մահմեդականություն ընդունած հայ մելիքներ Բաղրին (Տաթևի մոտ), Ֆրանգյուլին (Արծվանիկում) և թուրք-թաթարական մի շարք ցեղապետների: 1724 թ-ի սկզբին օգնության հասած Արցախի ազատագրական շարժման ղեկավար Ավան Յուզբաշու զորամասի (2 հզ. մարտիկ) հետ հաղթական մարտեր է մղել Օրդուբադի, Նախիջևանի, Բարգուշատի, Ղարադաղի խաների դեմ և, ազատագրելով Հալիձորը, Խնձորեսկը, Զեյվան, Որոտանը, Սյունիքում ստեղծել է հայկական անկախ իշխանապետություն, որի կենտրոնն էր Հալիձորի բերդը: 1724–25 թթ-ին Դավիթ Բեկը և նրա զորահրամանատարները հաջող մարտերով երկրամասը մաքրել են մահմեդական հրոսակներից: 

1724 թ-ի սեպտեմբերի 26-ին`  Երևանի գրավումից հետո, թուրքական զորքերը շարժվել են դեպի Սյունիք և Ատրպատական: 1726 թ-ին փորձել են գրավել Սյունիքը և վերջ տալ հայկական իշխանությանը: Օսմանյան զորքերին և նրանց միացած տեղացի մահմեդական իշխանավորների զինուժին հաջողվել է գրավել մի շարք հայկական բնակավայրեր: Դավիթ Բեկը ստիպված իր զորքով ամրացել է Հալիձորի բերդում: 1727 թ-ի մարտին թուրքերը պաշարել են Հալիձորը: Յոթ օր շարունակ զորավարը հետ է մղել թշնամու համառ գրոհները, այնուհետև որոշել է ճեղքել պաշարումը և դուրս գալ շրջափակումից: Պաշարվածները, աննկատ դուրս գալով բերդից, հանկարծակի հարձակվել են հակառակորդի վրա: Խուճապի մատնված թշնամու զորքերը, կորուստներ տալով, փախուստի են դիմել: Հալիձորի հաղթանակն օսմանյան բանակների դեմ ամենախոշորն ու նշանավորն էր: Հետապնդելով թշնամուն՝ հայկական զորքերն ազատագրել են  նաև Մեղրին, որտեղ նահանջից հետո կենտրոնացել էր օսմանյան զորաբանակը: 1727 թ-ին Դավիթ Բեկը բանակցել է Ատրպատականում գտնվող Պարսից շահ Թահմազի հետ, որը ճանաչել է նրա իշխանությունը Սյունիքում և տվել դրամ հատելու իրավունք: 1728 թ-ին հանկարծամահ եղած Դավիթ Բեկին փոխարինել է Մխիթար Սպարապետը և թուրքերի դեմ Սյունիքի ազատագրական պայքարը գլխավորել մինչև 1730 թ.:

1. Ինչո՞ւ XVII դարի երկրորդ կեսին հայ ժողովրդի մոտ ազատագրական նոր
   հույսեր արթնացան:

Քանի որ Օսմանյան Իրանի
2. Հայաստանի ազատագրման գործին հայության ո՞ր խավերն էին մասնակցում:

Հայ ունևորների և հոգևորների խավը։
3. Նշե՛ք Հայաստանի ազատագրական պայքարի ժամանակի հայտնի գործիչների:

Խաչատուր Գաղատացին, մահտեսի Շահմուրատը, Հովհաննես Թութունջին, Գրիգոր      Լուսիկենցը և այլք:
4. Ի՞նչ նպատակով և ե՞րբ Հակոբ Դ Ջուղայեցին գումարեց գաղտնի ժողով: Ի՞նչ
որոշում կայացրեց ժողովը:

Էջմիածնում 1677 թ. գումա­րեց գաղտնի ժողով: Ժողովը որոշեց դիմել Եվրո­
պայի օգնությանը:
5. Ո՞վ էր Իսրայել Օրին: Ինչո՞ւ էր նա Հայաստանի ազատագրման համար բանակ­
ցում Հովհան Վիլհելմի հետ:

Իսրայել Օրին հայ ազգային–ազատագրական շարժման գործիչ էր: Գերմանիան այդ ժամանակ հաջողությամբ պայքա­րում էր Օսմանյան կայսրության դեմ, ուստի կարող էր
կարևոր դեր խաղալ Հայաստանի ազատագրման գոր­ծում: Այս ամենը հաշվի առնելով` Օրին Վիլհելմի հետքննարկում է Հայաստանի ազատագրության հարցը:
6. Ե՞րբ կայացավ Անգեղակոթի ժողովը, ի՞նչ որոշում ընդունեց այն:

Անգեղակոթ գյուղում 1699 թ․ հրավիրվում է գաղտնի խորհրդակցություն։ Որոշվում է լիազորել Օրուն շարունակել բանակցությունները արևմտաեվրոպական երկրների, ինչպես և Ռուսաստանի հետ։

7. Ինչու՞ Հովհան Վիլհելմը Օրուն խորհուրդ տվեց օգնության խնդրանքով դիմել
Ռուսաստանին: Ինչպե՞ս արձագանքեց Պետրոս I–ը Ի. Օրու խնդրանքին:

       Եվրոպայում Հայաստանի ազատագրության համար իրական օժանդակություն չստանալով` Օրին Վիլհելմի խորհրդով մեկնում է Ռուսաստան։ Պետրոս I–ը, որ Շվեդիայի դեմ պատերազմի մեջ էր, հուսադրում է Օրուն, որ պատերազմի բարեհաջող ավարտից հետո կզբաղվի Հայաստանի հարցով:
8. Ե՞րբ է տեղի ունեցել Օրու դեսպանագնացությունը, ի՞նչ արդյունք այն ունեցավ:

         Օրին իր դեսպանախմբով 1708 թ.ուղևորվում է դեպի Այսրկով­ կաս և Պարսկաստան: 1709 թ. լինում է Պարսկաստանի մայրաքաղաք Սպահանում և նույն թվականի կեսերին բռնում վերադարձի ճանապարհը:
9. Ո՞վ էր Գանձասարի կաթողիկոսը և ինչո՞ւ էր նա միացել Օրուն:

          Գանձասարի կաթողիկոսը Եսայի Հասան-Ջալալյանն էր։ Վեր­ջինս, ամենայն հավանականությամբ՝ որպես Ռուսաս­տանի հետ ստեղծվող դաշինքի կողմնակից, պետք է պաշտոնապես Հայաստանի ազատագրության հարցի շուրջ բանակցեր Պետրոս I–ի հետ: Բայց 1711թ. օգոս­տոսին մերձկասպյան Աստրախան քաղաքում տարօրի­նակ հանգամանքներում Իսրայել Օրին հանկարծամահ է լինում: Խափանվում է կաթողիկոս Եսայի Հասան–Ջալալյանի ծրագիրը, և նա հարկադրված վերադառ­նում է հայրենիք:

Վերհիշիր նախորդ տարվա թեմաներից , հիմնավորիր ինչով է տպավորվել/Հայոց պատմություն 7-րդ դասարան, 15 նախադասությամբ/:

Վերհիշելով նախորդ տարվա անցածը՝ լրացնել բաց թողնված բառերը:

Անդրադառնալով հայ ժողովրդի համար թուրք–պարսկական պատերազմների աղետալի հետևանքներին` XVII դարի եվրոպացի հեղինակ Ժան Շարդենն արձանագրում է, որ «Աշխարհում չկա մի այլ երկիր, ուր տեղի ունեցած լինեին այդքան շատ արյունահեղ ընդհարումներ… նա (Հայաստանը) հանդիսացավ ռազմական գործողությունների թատերաբեմ Օսմանյան կայսրության և Սեֆյան Պարսկաստանի  մղած վերջին պատերազմներում: Օսմանյան Թուրքերը  կռվում էին ամբողջ Հայաստանը նվաճելու համար, սակայն բավարարվեցին այն արևելյանի հետ բաժանելով, այդուհանդերձ, նրանք տիրեցին նրա մեծագույն մասին»:

1555 թ. Ամասիայում Օսմանյան կայսրության և Պարսկաստանիպետությունների միջև հաշտության պայմանագիր է կնքվում, համաձայն որի` թուրք–պարսկական սահմանագիծն անցնում էր Հայաստանի տարածքով: Հայաստանի արևմտյան մասն անցնում էր Օսմանյան կայսրությանը, իսկ արևելյան` Իրանին:

/արևմտյան, Օսմանյան, , արևելյանը ,Սեֆյան, թուրքեր, պարսիկներ/

Ներկայացնել  ՙՙազատագրական պայքար՚՚, «հեղափոխություն»հասկացությունների բացատրությունը:

Ազատագրական պայքար- հանուն ազատության մղվով պայքար։

Հեղափոխություն- իշխանության մեջ արմատական փոփոխություն

Հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարի նախադրյալները/ կարդալ էջ 7-10, պատասխանել  հարցերին:

Տանը

«Իսրայել Օրին ազատագրական գործիչ»

• Ո՞վ էր Իսրայել Օրին, նրա ծավալած գործունեությունը հայության ազատագրման հարցում, ինչ արդյունքի հասավ:

Իսրայել Օրին հայ ազգային–ազատագրական շարժման գործիչ էր: ՍյունիքումևԱրցախումունենալով գաղափարակիցներ՝ նաարմատավորեց Հայաստանի ազատագրության գաղափարը նրանց մեջ։Արդյունքում իր մահից մեկ դար անցԱրևելյանՀայաստանըմիացվեցՌուսական կայսրությանը: Դեռ այն ժամանակազատագրված հայկական հողերի վրա այսօր կան հայկական երկուպետականություններ՝Հայաստանի ՀանրապետությունուԱրցախիՀանրապետություն։