Posted in Հայոց լեզու 8

Ձևի պարագա

  1. Պահպանված կենդանիների մեջ կան տեսակներ, որոնք աննշան թիվ են կազմում։

1. Պահպանված կենդանիների մեջ կան աննշան թիվ կազմող տեսակներ։

2.Նա վերջին տիրակալն էր, որ երկրի անտառներում խոշոր կենդանիներ տեսավ։

2. Նա երկրի անտառներում խոշոր կենդանիներ տեսաժ վերջին տիրակալն էր,

3.Բինտուրոնգը, որը կառչուն պոչ ունի, շատ յուրօրինակ կենդանի է։

3. Կառչուն պոչ ունեցող Բինտուրոնգը, շատ յուրօրինակ կենդանի է։

4.Չկար կապիտան Բրիգսը և անձնակազմը, որ բաղկացած էր ութ մարդուց։

4. Չկար կապիտան Բրիգսը և  ութ մարդուց բաղկացած անձնակազմը։

5.Մարդկությանն այդպիսի ապագա է գուշակում օվկիանոսագետ Ժակ Իվ Կուստոն, որը համաշխարհային հռչակ է ձեռք բերել։

5. Մարդկությանն այդպիսի ապագա է գուշակում համաշխարհային հռչակ է ձեռք բերած օվկիանոսագետ Ժակ Իվ Կուստոն։

Posted in Ֆիլմատարան, Թարգմանություն

Ֆիլմիդիտում մարտի 30 ապրիլի 3

encrypted-tbn1.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcS...
 Տարիներ անց, երբ Adonis Creed-ը իր անունը դարձրեց Rocky Balboa-ի ղեկավարության ներքո, երիտասարդ բռնցքամարտիկը դառնում է ծանր քաշային աշխարհի չեմպիոն: Չնայած կյանքը լավ է այդ հաղթանակով և նրա ամուսնությունը Bianca-ի հետ, խնդիրներ են առաջանում Ֆիլադելֆիայում, երբ Ivan dragon-նը, ռուս բռնցքամարտիկը, ով սպանեց Adonis-ի հայրին։ ՝ Apollo-ն, մոտենում է Ivan dragon-ի որդու ՝ Վիկտորի և ասում , որ  մարտահրավերի Adonis- ի հետ: Ռոկիի խորհուրդների համաձայն ՝ Ադոնիսը մարտահրավերն ընդունում է առանց իր դաստիարակի մասնակցության և գին է վճարում պատժիչ մենամարտում, որը նա շահում է միայն տեխնիկական գործառույթով: Այժմ վիրավորված և բարոյալքված, Ադոնիսը չի կարող իրեն հետ բերել խաղի մեջ ՝ վտանգելով իր ոգին և տիտղոսը: Միասին, Ադոնիսի ընտանիքն ու Ռոկին պետք է միջոց գտնեն ՝ վերականգնելու համար Ադոնիսի մարտական ոգին ՝ ապագային դիմակայելու ցանկացած ընտրության մեջ: Մինչդեռ, Դրագոյի ընտանիքն ունի իր սեփական դժվարությունները ՝ փորձելով վերականգնել իրենց հարգանքը հայրենիքում, որը կորցրել են Ռոքիի ձեռքում, քանի որ մտածում են ՝ իսկապես արժե՞ արդյոք դրան:

Creed 2 trailer
Posted in Italian

ՄԱՐՏԻ 19-Ի ԱՌՑԱՆՑ ՈՒՍՈՒՑՈՒՄ

aluti- Ողջույնի խոսքեր

Buon giorno (mattina),-Բարի օր (առավոտ),

Buona sera (pomeriggio-sera)- Բարի երեկո

InformaleCiao!, Salve! –Ողջույն

FormaleArrivederci!- Ցտեսություն (singolare e plurale), Arrivederla! (singolare)

Buona notte- Բարի գիշեր

informale: Ciao!, A presto!- մինչ հանդիպում,

 A domani!-մինչ  վաղը

Alla prossima!, Ci vediamo!- մինչ  հանդիպում

Come presentarsi:-Ինչպես  ծանոթոնալ
Domanda informale: Ciao, sono …. e tu?
Domanda formale: Buongiorno / Buonasera, sono …, Lei?
Risposta formale: Sono …, piacere di conoscerLa. / Sono …, piacere.
Risposta informale: Sono …, piacere.

Scusarsi:- Ներողություն  խնդրել
Formale: Mi scusi!-Ներեցեք ինձ,

Scusi!-Ներեցեք, 

Mi dispiace!-Ցավում եմ

Informale: Scusa!, Mi dispiace!- ներիր

Rispondere alle scuse:- 

FormalePrego!-խնդրեմ,

Nessun problema!— խնդիր  չկա,

Di nulla!, Di niente!-ոչինչ

Informale: Prego!, Nessun problema!, E’ tutto a posto!, Di nulla!, Di niente!

Come si chiama l’attenzione:
Formale: Scusi!, Mi scusi!
Informale: Scusa!

Come si risponde ad un ringraziamento:
Formale / informale: Prego!, Non c’è di che!, Di nulla!, Di niente!
Al supermercato / Negozio e quando qualcuno fa un lavoro per noi, si risponde sempre: Grazie a Lei!

Come si chiedono e come si danno le informazioni personali:

– Come ti chiami? — Ի՞նչ է քո  անունը
– Mi chiamo Maria. / Sono Maria.-  իմ անունը  / Ես Մարիան եմ

– Quanti anni hai? — Քանի՞ տարեկան ես
– Ho 60 anni. / Ne ho 60. —Ես 60 տարեկան եմ:

– Di dove sei? / Da dove vieni? — Որտե՞ղից ես /ծագումով/
– Sono italiano. / Vengo dall’Italia. — Իտալիայից

– Di che nazionalità sei? — Ազգությու՞նդ
– Sono italiano. sono armeno/a — իտալացի եմ

– Che lavoro fai? / Qual è il tuo lavoro? /  Che fai nella vita? — Ի՞նչ ես  աշխատում
– Sono insegnante. / Lavoro come insegnante. —  Ուսուցիչ եմ

– Come stai? / Come va? — Ինպե՞ս ես
– Sto bene / benissimo -շատ լավ/ հիասքանչ,/ tutto bene –ամենինչ լավ է, / solo un po’ stanco-մի փոքր հոգնած եմ, / va tutto bene-ամենինչ  լավ է, / così così — ոչինչ

Chi e՝. ?-ո՞վ է

che e՝?-ի՞նչ է

quale?-որ,որը

Come?- ի՞նչպես

Quanto?- Քանի՞

Quado?- ե՞րբ

Posted in Italian

ՄԱՐՏԻ 17-Ի ԱՌՑԱՆՑ ՈՒՍՈՒՑՈՒՄ, VOCABOLARIO

vino della casa-տնական գինի

antipasto-նախուտեստ

funghi-սնկեր

bistecca-steak-սթեյք

ben cotta-լավ եփած

il conto-հաշիվ

insalata-աղցան

bicchiere-բաժակ

le porto(portare)– բերել

una bruschetta-սխտորով հաց

vorrei (volere)– կցանկանաք

pagare-վճարել

come la preferisce?-Ի՞նչպեսվ եք նախընտրում

Posted in Պատմություն 8

Հասարակագիտական ստուգատես, Տիգրան Հայրապետյան, հոդվածներ

Տիգրան Հայրապետյան-Բացահայտիր՝ ով է Տիգրան Հայրապետյանը:

Ծնվել է 1964 թվականի մարտի 18-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ։ Աշխատել սկսել է 16 տարեկանից։ 

Ավարտել է ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի արաբագիտության բաժինը։ Ավարտել է Հաբիբ Բուրգիբի անվան Կենդանի լեզուների թունիսյան ինստիտուտը։ Արցախյան շարժման ուսանողական առաջնորդներից մեկն էր։ 

Գլխավորել է Երևանում իր կողմից հիմնված քաղաքական և միջազգային հետազոտությունների կենտրոնի աշխատանքը։ 1991 թվականից Տիգրան Հայրապետյանի հրապարակախոսական հոդվածները և վերլուծաբանական նյութերը կանոնավորապես տպագրվում էին Հայաստանի և Եվրոպայի մամուլում։

  • Բնութագրիր այն ժամանակահատվածը , երբ ապրել, գործել է  հայ քաղաքագետ, լրագրող, միջազգայնագետ-վերլուծաբան Տիգրան Հայրապետյանը:

Այդ ժամանակաշրջանը Արցախյան շարժման ժամանակահատվածն էր։

  • Ընտրիր նշված հոդվածներից մեկը վերլուծիր, տեղադրիր քո բլոգում:

Ազգային արժեքներ եւ քաղաքականություն
«Անապատի հազար տարի»

Հոդվածում ասվում էր, որ ժողովուրդը երբեք չի սխալվում, որ կարող են սխալվել անհատները, բայց ժողովուրդը երբեք չի սխալվում: Յուրաքանչյուր մարդ ընտրության իրավունք ունի և ընդհանրապես կապ չունի, թե նա ինչ  խավի մարդ է։ Ես համաձայն եմ Տիգրան Հայրապետյանի խոսքերի հետ, որ ամեն անհատ ունի իր կարծիքը և կարող է այն ներակայացնել իշխանությանը և իշխանությունը կարող է ընդհունել այն:Իմ կարծիքով ժողովրդի կարծքիը շատ կարևոր է, որովհետև ի վերջո երկրում ապրում է ժողովուրդը և նրանք կարող են ներակայցնել իրենց կարծիքը:

  • ՔՈ կարծիքով, ինչու է «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրում գործող գրադարանը կրում է Տիգրան Հայրապետյանի անունը:

Ես համացանցում չկթա , ինչ.կապ ունի Տիգրան Հայրապետյանն «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի հետ, բայց իմ կարծիքով նա շատ մեծ կապ ունի, որ գրադարանը անվանվանել են նրա անունով։

  • Դավիթ Հովհաննիսյան- Բացահայտիր՝ ով է Դավիթ Հովհաննիսյանը:

Դավիթ Հովհաննիսյան (12 հոկտեմբերի, 1953), հայ արևելագետ և դիվանագետ, ԵՊՀ Արաբագիտության ամբիոնի հիմնադիրներից մեկը։ Բանասիրական գիտությունների թեկնածու, պրոֆեսոր (2012), ով մեծ ավանդ է ներդրել Հայաստանի Հանրապետությունում իսլամագիտության և արաբամուսուլմանական քաղաքակրթության գիտական ուսումնասիրության ոլորտում։

Այս հոդվածը շատ հետաքրքիր է: Հոդվածում կային  համացանցին վերաբերող հատվածներ։ Դավիթ Հովհաննիսյանը խոսում էր մարդու և համացանցի անմիջական կապի մասին։ Ինձ շատ դուր եկավ այս հոդվածը, պարզ և միաժամանակ շատ խորը ձևով բացատրված էր ամեն ինչ։ 

  • Ավարտիր «Կորոնավիրուսն ու սոցցանցերը»-15-20 նախադասությամբ:

Կորոնավիրուսը շատ մեծ տարածում գտավ տարբեր երկրներում։ Ամենասկզբում, երբ վիրուսը տարածված էր միայն Չինաստանում ամբողջ աշխարհն իմացավ այդ մասին համացանցի օգնությամբ։ Այժմ կորոնա վիրուսը տարածված է հարյուրավոր երկրներում։ Մենք կարող ենք համացանցի օգնությամբ տեսնել, թե աշխարհում քանի մարդ է վարակված, քանի մարդ է բուժվել և քանի մարդ է մահացել այդ վիրուսից։ Այժմ, երբ կորոնա վիրուսը տարածում է գտել նաև Հայաստանում, փակվել են կրթական հաստատությունները, բազմաթիվ գործարաններ և հիմնարկներ։ Կառավարությունը հաշվի առնելով ներկա դրությունը, որոշեց հարթակ մտցնել համացանցը և կրթությունը դարձնել հեռավար, համացանցի օգնությամբ։

Posted in Կենսաբանություն 8

Մարտի 16-20 առցանց առաջադրանք

Շնչառական համակարգ:Կառուցվածքը և ֆունկցիան

Շնչառությունը գործընթացների համալիր է, որն ապահովում է օրգանիզմի կողմից թթվածնի յուրացումը, նրա օգտագործումը օրգանական նյութերի օքսիդացման համար և նյութափոխանակության արգասիք ածխաթթու գազի հեռացումը:
Շնչառական համակարգը կազմված է օդատար ուղիներից (քթի խոռոչ, քթըմպան, կոկորդ, շնչափող և բրոնխներ) և գազափոխանակության օրգաններից` թոքերից:

Քիթ-կոկորդ՝ կառուցվաշքը և ֆունկցիան

Քթի խոռոչը ոսկրաաճառային միջնորմով բաժանվում է երկու խոռոչների: Յուրաքանչյուր խոռոչ ունի ոլորապտույտ անցուղիներ, որոնք մեծացնում են նրա ներքին մակերեսը: Այդ ամբողջ մակերեսը պատված է լորձաթաղանթով, որը կազմված է թարթիչավոր էպիթելային հյուսվածքից: Թարթիչների թարթման, շարժման օգնությամբ քթի խոռոչից հեռացվում է լորձը՝ նրան կպած մանրէների և փոշու հետ միասին: Քթի խոռոչում ներշնչված օդը, շփվելով լորձաթաղանթի արյունատար անոթների հետ, տաքանում է՝ հասնելով մարմնի ջերմաստիճանին, իսկ լորձի միջոցով խոնավանում է :

Կոկորդը գտնվում է պարանոցի վերին մասում: Այն մի քանի աճառներով, կապաններով, ջլերով և մկաններով միմյանց միացած խոռոչ է: Աճառներից ամենամեծը՝ վահանաճառը, շոշափվում է պարանոցի վրա առջևից: Այն արտաքինից պաշտպանում է կոկորդը: Կոկորդի մուտքը վերևից փակվում է մակկոկորդի աճառով, որը կլլման պահին խոչընդոտում է սննդագնդիկի թափանցումը շնչափող: Հակառակ դեպքում սննդանյութի անցումը շնչափող շնչահեղձության և մահվան պատճառ կարող է դառնալ:

Կոկորդի խոռոչը պատված է լորձաթաղանթով, որը վնասազերծում է օդի հետ այստեղ հասած մանրէները, փոշին և շարունակում է տաքացնել ու խոնավացնել օդը:

Շնչառական համակարգի կառուցվածքը և հիվանդությունները

Բրոնխալ Ասթմա
Բրոնխալ ասթման  խրոնիկական հիվանդություն է:Բրոնխիալ ասթման լինում է անընդհատ կրկնվող վարակային կամ ոչ վարակային ալերգիկ հիվանդություն:
Բրոնխիտ
Բրոնխիտը հիվանդություն է,որն առաջանում է տարբեր պատճառներից (վարակային,ալերգիկ և այլ):Այդ հիվանդությունով առավել հաճախ հիվանդանում են փոքրերը:
Տուրբերկուլյոզ
Տուրբերկուլյոզ իրենից ներկայացնում է քրոնիկական վարաքիչ հիվանդություն:Հաճախ հիվանդանում են դեռահասները և ծերերը,քանզի նրանց օրգանիզմում վարկակի հանդեպ դիմադրողականությունը ցածր է:

Ծխախոտի ազդեցությունը շնչառական համակարգի վրա, ինչպես թողնել ծխելը

Անկախ այն բանից, թե ինչպես եք օգտագործում, ծխախոտը վտանգավոր է ձեր առողջության համար: Ծխախոտային ցանկացած արտադրանքի մեջ առկա են միայն առողջության համար վտանգավոր նյութեր՝ ացետոնից ու խեժից մին​չև նիկոտին և ածխածնի երկօքսիդ: Նյութերը, որոնք դուք շնչում եք, ազդում են ոչ միայն ձեր թոքերի, այլև ամբողջ մարմնի վրա:Ծխելը կարող է հանգեցնել բազմաթիվ խնդիրների, ինչպես նաև ձեր օրգանիզմի համակարգերի վրա երկարաժամկետ ազդեցությունների: Թեև ծխելը հիմնականում բերում է տարիների ընթացքում նկատվող խնդիրների, սակայն երբեմն դրանք արտահայտվում են անմիջապես:

Շնչառական համակարգ
Ծխելու ժամանակ այնպիսի նյութեր են մտնում օրգանիզմ, որոնք կարող են վնասել ձեր թոքերը: Ժամանակի ընթացքում դա կարող է բերել մի շարք խնդիրների: Ծխող մարդիկ թոքային հիվանդությունների ավելի մեծ ռիսկի են ենթարկվում, որոնցից են` էմֆիզեմա, քրոնիկական բրոնխիտ, թոքերի քրոնիկական օբստրուկտիվ հիվանդություն, թոքերի քաղցկեղ
։

Ծխախոտից հրաժարվելը կարող է հանգեցնել շնչառական ժամանակավոր գերծանրաբեռնվածության և անհանգստության, քանի որ թոքերը և օդուղիները սկսում են մաքրվել: Ծխելը թողնելուց անմիջապես հետո լորձի գերարտադրությունը վկայում է, որ ձեր շնչառական համակարգը վերականգնվում է:
Երեխաները, որոնց ծխողները ծխում են, ավելի հակված են այնպիսի խնդիրների, ինչպիսիք են` հազը, ասթման, թոքաբորբը և բրոնխիտը:

Տնային առաջադրանք:

Նյութերը նայել, փորձել հասկանալ,պատրաստել ուսումնական նյութեր,  4-5րոպե տևողությամբ  նյութերը թարգմանել և պատրաստել տեսադասեր, տեղադրել բլոգներում, հղումները ուղարկել ինձ:Հարցերի դեպքում անպայման գրեք, թարգմանությունը գրավոր ինձ ուղարկեք, ես կստուգեմ , որից հետո նոր կկցեք ֆիլմին, որպեսզի սխալներ չլինեն:

Posted in Պատմություն 8

Մարտի 16- 20. հեռավար- առցանց ուսուցում մարտի 16-22

Արևմտահայերի կոտորածները և ինքնապաշտպանական կռիվները 1890-ական թվականները/Հայոց պատմություն, 8-րդ դասարան, էջ 91-96/

Բեռլինի դաշնագրի 61-րդ հոդվածի համաձայն կազմել էին Կ. Պոլսում Մեծ Բրիտանիայի, Ռուսաստանի, Ֆրանսիայի դեսպանները և ներկայացրել սուլթանի կառավարությանը 1895-ի մայիսի 11-ին: Նախագիծը  հայաբնակ վեց վիլայեթներում պետք է ձեռնարկվեր  կենտրոնական իշխանության ամրապնդում, հասարակական   կյանքի զարգացում, արտադրության և տնտեսական դրության կարգավորում, ինչպես նաև քրիստոնյաների պաշտպանությունը քուրդ ցեղապետների կամայականություններից: Մեծ  տերությունների կիսապաշտոնական հովանավորությամբ Բ. դռանը կից կազմվելու էր մշտական հանձնաժողով, որը կհսկեր բարենորոգումների անթերի գործադրությունը: Բոլոր պաշտոնները նաև ոստիկանությունը պետք է բաշխվեին մահմեդականների և քրիստոնյաների միջև, եթե պաշտոնյան մահմեդական էր, նրա օգնականը քրիստոնյա էր լինելու և՝ ընդհակառակը: Բայց Օսմանյան կառավարությունը ընդիմանեց և Սուլթանի անունից դեսպաններին ներկայացվեցին «դիտողություններ», որից հետո էլ Օսմանյան կայսրությունը ակտիվորեն ծավալեց հակածրագիր հայերի դեմ:

  • Համեմատել Զեյթունի հերոսամարտը, Վանի ինքնապաշտպանությունը, հետևանքները:

Զեյթունի հերոսամարտի և Վանի ինքնապաշտպանության հետևանքները գրեթե նույնն էին։ Երկու դեպքում էլ հայերը հաղթանակած էին դուրս եկել: Զեյթունի հերոսամարտի վերջում հաշտություն կնքվեց, իսկ Վանի ինքնապաշտպանության վերջում հայերը՝ փրկվեցին կոտորածից: 

  • Ցանոթացիր այս հղմանը «Ցեղասպանություն»  տերմինը,     ինչ փոփոխություններ կկատարեիր, հիմնավորիր կամ հերքիր, որ 21-րդ դարում ցեղասպանություն չի կատարվում:

Ես փոփոխություն չէի կատարի, քանի որ ճիշտ նկարագրված, բացատրված է այդ բառի իմաստը: 21-րդ դարում, կարելի է ասել, ցեղասպանություն չի լինում, լինում են ահաբեկչություններ, պատերազմներ, և տուժվում բազմաթիվ մարդիկ, ինչը և տեղի է ունենում նաև ցեղասպանության ժամանակ:

  • Փորձիր վերհանել քո նախնիների պատմությունը.արդյոք դու էլ մազապուրծ փախած հայի ժառանգ ես, թե ոչ, եթե այո , ապա հարցումների արդյունքում հավաքագրի այդ պատումը՝ նկարներով, հնամյա իրերի լուսանկարներով:

Այո , մայրիկիս պապիկը մազապուրծ փախած հայ է ։

  • Արդի և ապագա ինչ մոտեցում ես առաջարկում սահմանակից պետության/Թուրքիայի/, քո հասակակիցների  հետ:

Իկ իմացած տեղեկություններով Թուրքիայում դարեր շարունակ նախնիները նոր սերունդին տրամադրել են հայերի դեմ և պատմել են ոչ ստույգ պատմություններ հայերի մասին։ Նրանց պատմության դասագրքերում ոչ մի անգամ չի նշվել հայերի դեմ իրականացրած ցեղասպանության մասին, որովհետև մինչ օրս նրանք չեն ընդունում, որ ցեղասպանություն են իրականացրել հայերի դեմ։ Սակայն ես ինքս տրամադրված չեմ նրանց դեմ, հատակապես, երբ իրենք մեղավոր չեն իրենց նախնիների պատճառով։ Իմ համար կարևորն այն է, որ նրանց իրականացրած ցեղասպանությունից հետո հայ ազգը դեռ կա և շարունակում է զարգանալ և տարածվել։ 

Posted in Русский 8

Задание 3

В эти весенние дни каждый из вас уже успел поработать на школьном дворе. Это очень полезная работа, это частичка вашей большой любви к Родине.

Напиши сочинение на тему » Родина начинается с твоего порога.»

Если мы хотим сохранить нашу землю чистой, это должно быть от людей. Если люди выбрасывают мусор на природе, конечно, наша земля не останется чистой. Вот почему, сохраняя нашу природу в нашем доме, мы должны быть чистыми. Природа медленно умирает, и мы должны спасти ее, прежде чем она умрет.
Posted in Русский 8

Задание 2. Вопросы по Чаренцу

13 марта исполнилось 123 года со дня рождения великого армянского поэта, прозаика, переводчика, классика армянской литературы Егише Чаренца.

Письменно сделай задания:

  • Настоящая фамилия поэта- Согомонян. А откуда взялся псевдоним- Чаренц?

 Есть несколько версий возникновения этого псевдонима. Сам Егише как-то рассказывал Магари, что в Карс приехал врач с фамилией Чаренц и надпись на его вывеске “Чанец” он и взял себе литературным именем. Юношеские друзья Чаренца дают и другие объяснения. Карине Котанджян говорит, что Егише в детстве был очень непослушным ребенком, отсюда и Чаренц.

  • Дополни/допиши названия наиболее известных поэм Чаренца – «Синеглазая …..», «…… легенда», «Неистовые ….», «Страна …..»․

«Синеглазая родина», «Валаханская легенда», «Неистовые тальпы», «Страна Наири»․

  • «Есть люди, которые живут недолго, поскольку за короткое время успевают растратить свою жизненную энергию, растрачивают и дарят миру», – сказано о Чаренце.

А как думаешь ты?  Действительно ли можно сказать такие слова о поэте? Ответ подтверди. У тебя должно получиться красивое сочинение.

Поэты пишут все свои эмоции, мысли на одном листе бумаги. Но позже слова, написанные на этой простой бумаге, становятся гимнами людей. Как Чаренц и многие другие писатели и музыканты. Им дается очень короткая жизнь, но они могут оказать незабываемое влияние на людей в этот короткий период времени.

Posted in Քիմիա 8

Գործնական աշխատանք

Թթվածին (լատ.՝ Oxygenium), պարբերական համակարգի 2-րդ պարբերության, 6-րդ խմբի քիմիական տարր, կարգահամարը՝ 8, ատոմական զանգվածը՝ 15,9994։ Ատոմի էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքը 1s22s22p4 է։ Սովորական պայմաններում (0 °C, 760 մմ սնդիկի սյուն) թթվածինը անգույն, անհոտ և անհամ գազ է։

Թթվածինը ամենատարածված քիմիական տարրն է Երկրի վրա։ Կապված թթվածինը կազմում է Երկրի ջրային շերտի զանգվածի 6/7 մասը (85,82 % ըստ զանգվածի), մթնոլորտում, որտեղ նա գտնվում է ազատ վիճակում, պարունակությամբ երկրորդն է (23,15 % ըստ զանգվածի) ազոտից հետո։ Փոփոխությունը օդում 0,1 % -ից չի անցնում։ Մթնոլորտում թթվածնի կորուստը օքսիդացման, այրման, նեխման և շնչառության պատճառով լրացվում է ֆոտոսինթեզով։ Թթվածինը առաջին տեղն է առաջացրած միներալների թվով (1364), որոնց մեջ թթվածնի պարունակությամբ գերակշռում են սիլիկատներըքվարցըերկաթիօքսիդները, կարբոնատները և սուլֆատները։

Թթվածինը մտնում է բոլոր այն նյութերի բադադրության մեջ, որոնցից կազմված են կենդանի օրգանիզմները, օրինակ, մարդու օրգանիզմը պարունակում է մոտավորապես 65 % թթվածին։ Ունի երեք կայուն իզոտոպ՝ Օ16 (99,75 %), Օ17 (0,037 %) և Օ18(0,204 %)։ Արհեստականորեն ստացվել են 14, 15 և 19 զանգվածի թվերով ռադիոակտիվ իզոտոպներ։ Թթվածնի բոլոր իզոտոպների միջուկները կազմված են 8 պրոտոնից և համապատասխանաբար 6, 7, 8, 9, 10 և 11 նեյտրոնից, իսկ էլեկտրոնային թաղանթը՝ երկու ներքին և վեց արտաքին էլեկտրոններից։

Նախկինում թթվածնի ատոմին միացություններում վերագրվում էր բացասական 2 լիցք։ Սակայն, ինչպես ցույց տվեցին փորձնական տվյալները, Օ−2 իոն գոյություն չունի ոչ ազատ վիճակում, ոչ էլ միացություններում և թթվածնի բացասական էֆեկտիվ լիցքը չի անցնում մեկից։

Հանդես է գալիս երկու ալոտրոպ ձևափոխությունների տեսքով՝ թթվածին (O2) և օզոն (O3

Բացահայտման պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին անգամ միմյանցից անկախ թթվածինը ստացել են շվեդ, գիտնական Շեելեն (17691970 թվականին՝ մագնեզիումի նիտրատի, թորակների ջերմային քայքայումից) և անգլիացի գիտնական Պրիստելին (1774 թվականին՝ սնդիկի օքսիդի և սուսրի տաքացումից).{\displaystyle {\mathsf {2HgO\ {\xrightarrow {^{o}t}}\ 2Hg+O_{2}\uparrow }}}

Բնության մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թթվածինը Երկրի կեղևի ամենատարածված էլեմենտն է։ Ազատ վիճակում գտնվում է մթնոլորտային օդում, կապված ձևով մտնում է ջրի, միներալների, լեռնային ապարների, և բոլոր այն բույսերի, որոնցից կազմված են բուսական և կենդանական օրգանիզմները։Երկիր մոլորակի օդային մթնոլորտը կազմված է հիմնականում երկու գազից՝ թթվածնից (O2) և ազոտից (N2)։ Օդի բաղադրությունում թթվածնի ծավալային բաժինը 20,93 % է, իսկ զանգվածայինը՝ 23,15 %։ Սակայն թթվածնի հիմնական զանգվածը մեր մոլորակում պարունակվում է տարբեր միացությունների (բարդ նյութերի) բաղադրությունում։ Երկրագնդի ջրապաշարներում թթվածնի զանգվածային բաժինը 85,82 % է, ավազում՝ 53 %, կավերում, լեռնային ապարներում ու հանքերում՝ մոտավորապես 56 %։ Բոլոր կենդանի օրգանիզմներում պարունակվող նյութերի (ճարպշաքարսպիտակուց և այլն) բաղադրությունում առկա հիմնական տարրերից մեկը թթվածինն է։ Օրինակ՝ մարդու օրգանիզմում թթվածնի զանգվածային բաժինը 65 % է (իսկ ըստ ատոմների՝ 26 %)։

Օդում թթվածնի ծախսը հիմնականում պայմանավորված է նյութերի օքսիդացմամբ, այրմամբ, օրգանական նյութերի նեխմամբ ու կենդանի օրգանիզմների շնչառությամբ։ Սակայն ծախսված թթվածինը վերականգնվում է լուսասինթեզի միջոցով, որը հիմնականում կատարվում է բույսերում։ Կանաչ բույսերում արևի լուսային էներգիան խթանում է ածխաթթու գազի (CO2) և ջրի (H2O) մոլեկուլների միջև քիմիական փոխազդեցություն, որի հետևանքով ածխաթթու գազի ծավալին հավասար թթվածին է անջատվում։ Այդ գործընթացում նաև մի շարք օրգանական միացություններ են առաջանում։ Թթվածինը բնության մեջ յուրօրինակ շրջապտույտ է կատարում։

Թթվածնի փոխազդեցությունը ոչ մետաղների հետ

1. Փոխազդեցություն ծծմբի հետԼաբորատորիայում ծծմբի ռեակցիան թթվածնի հետ իրականացվում է քարշիչ պահարանում՝ոլոռի  հատիկի չափ ծծումբը  գդալիկի մեջ տեղադրելով և տաքացնելով:  Սկզբում այն հալչում է, ապա այրվում՝  հազիվ նկատելի բաց կապույտ բոցով: Եթե գդալիկով ծծումբը իջեցնենք թթվածին պարունակող անոթի մեջ, ծծումբը կայրվի  ավելի վառ բոցով:

images.jpg

 S+O2→t°SO2+Q2.Փոխազդեցություն ածխածնի հետԳդալիկի մեջ շիկացվում է ածխի կտորը ( այն չի այրվում, միայն առկայծում է) և իջեցվում թթվածնով անոթի մեջ: Ածուխը ավելի է շիկանում և արագ այրվում՝ անջատելով ջերմություն:

images (1).jpg

             C+O2=t°CO2+QԹթվածնի պակասի դեպքում առաջանում է շմոլ գազ՝2C+O2=t°2CO3.Փոխազդեցություն ֆոսֆորի հետԵրկաթե գդալիկի մեջ կարմիր ֆոսֆորը լցվում, տաքացվում և  իջեցվում է թթվածնով անոթի մեջ: Այն այրվում է պայծառ բոցով՝ առաջացնելով  սպիտակ ծուխ:

images (2).jpg

      4P+5O2=t°2P2O5+QԹթվածնի փոխազդեցությունը  մետաղների հետ

1 .Փոխազդեցություն մագնեզիումի հետՊինցետի ծայրով մագնեզիումի ժապավենը պահվում է  օդում՝ մոտեցնելով այրվող մարխը, մագնեզիումը այրվում է, հեռացվում է մարխը, որի ընթացքում այն  շարունակում է այրվել օդում կուրացնող բոցով:

download (1).jpg

          2Mg+O2=t°2MgO2.Փոխազդեցություն պղնձի հետՇիկացնելով պղնձե լարը թթվածնի միջավայրում կամ օդում՝ այն օքսիդանում է, բայց լույս կամ ջերմություն չի անջատվում:

download.jpg

                  2Cu+O2=2CuOԹթվածնի փոխազդեցությունը բարդ նյութերի հետ1.Փոխազդեցություն մեթանի հետԲնական գազի հիմնական բաղադրամասի՝ մեթանի, այրման ռեակցիան է՝CH4+2O2=CO2+2H2O2.Փոխազդեցություն օքսիդների հետԿատալիզատորի ներկայությամբ ծծմբի (IV) օքսիդը փոխազդում է թթվածնի հետ՝ առաջացնելով ծծմբի (VI) օքսիդ՝2SO2+O2=t,V2O52SO3Ինչպես տեսնում ենք, թթվածնի հետ պարզ և բարդ նյութերի փոխազդեցության արգասիքները  կազմված են երկու տարրերից՝ թթվածնից և այլ տարրից:

Ֆիզիկական

Թթվածինը սովորական պայմաններում անգույն, անհոտ, անհամ գազ է:

Ջրում քիչ է լուծվում, սովորական պայմաններում մեկ լիտր ջրում 30 մլ թթվածին է լուծվում ( 100 ծավալ ջրում՝ 3 ծավալ թթվածին): Ջերմաստիճանը իջեցնելիս լուծելիությունը մեծանում է: Օրինակ՝  100 ծավալ սառցաջրում (0°C) 5 ծավալ թթվածին է լուծվում: